พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต จตุตถปัณณาสก์ · สัทธรรมวรรค
๗. ทุกถาสูตร
เล่ม ๒๒ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๕๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๗/๑๐ ในสัทธรรมวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต จตุตถปัณณาสก์ สัทธรรมวรรค ทุกถาสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๒)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๒ หน้า ๒๕๘–๒๖๒
อีกประการหนี่ง ภิกษุทั้งหลาย สงฆ์เป็นผู้สมัครสมานกันดี ชื่นชมต่อกัน ไม่วิวาทกัน มีอุทเทสเป็นอย่างเดียวกัน อยู่กันสบาย ก็เมื่อสงฆ์ สมัครสมานกันดี ไม่ด่ากันและกัน ไม่บริภาษกันและกัน ไม่แช่งกันและกัน ไม่ทอดทิ้งกันและกันในเหตุการณ์เช่นนั้น คนที่ยังไม่เลื่อมใสก็จะเลื่อมใส และ คนบางพวกที่เลื่อมใสอยู่แล้วก็จะเลื่อมใสยิ่งขึ้น นี้เป็นธรรมประการที่ ๕ ย่อม เป็นไปเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่ลบเลือน เพื่อความไม่อันตรธานไปแห่ง พระสัทธรรมดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรม ๕ ประการนี้แลย่อมเป็นไปเพื่อความตั้งมั่น เพื่อความไม่ลบเลือน เพื่อความไม่อันตรธานไปแห่งพระสัทธรรม”
๗. ทุกกถาสูตร
ว่าด้วยพูดดีเป็นชั่วและพูดดีเป็นดี
{๑๕๗} [๑๕๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้อยคำของบุคคล ๕ ประเภทจัดเป็น ถ้อยคำชั่ว เมื่อเทียบบุคคลกับบุคคล ๕ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ
(๑) ถ้อยคำปรารภศรัทธาจัดเป็นถ้อยคำชั่วสำหรับผู้ไม่มีศรัทธา
(๒) ถ้อยคำปรารภศีลจัดเป็นถ้อยคำชั่วสำหรับผู้ทุศีล
(๓) ถ้อยคำปรารภพาหุสัจจะจัดเป็นถ้อยคำชั่วสำหรับผู้มีการศึกษาน้อย
(๔) ถ้อยคำปรารภจาคะจัดเป็นถ้อยคำชั่วสำหรับคนตระหนี่
(๕) ถ้อยคำปรารภปัญญาจัดเป็นถ้อยคำชั่วสำหรับผู้ด้อยปัญญา
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุไร ถ้อยคำปรารภศรัทธาจึงเป็นถ้อยคำ ชั่วสำหรับผู้ไม่มีศรัทธา เพราะว่าผู้ไม่มีศรัทธา เมื่อพูดถึงเรื่องศรัทธา ย่อมขัดใจ โกรธ พยาบาท กระด้าง แสดงความโกรธเคืองและความไม่พอใจ
ออกมา ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าผู้ไม่มีศรัทธานั้นไม่เห็นสัทธาสัมปทาอยู่ ในตนและไม่ได้ปีติปราโมทย์ที่มีสัทธาสัมปทานั้นเป็นเหตุ ฉะนั้น ถ้อยคำ ปรารภศรัทธาจึงเป็นถ้อยคำชั่วสำหรับผู้ไม่มีศรัทธา
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุไร ถ้อยคำปรารภศีลจึงเป็นถ้อยคำชั่ว สำหรับผู้ทุศีล เพราะว่าผู้ทุศีล เมื่อพูดถึงเรื่องศีล ย่อมขัดใจ โกรธ พยาบาท กระด้าง แสดงความโกรธเคืองและความไม่พอใจออกมา ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าผู้ทุศีลนั้นไม่เห็นสีลสัมปทาในตนและไม่ได้ปีติปราโมทย์ที่มีสีลสัมปทา นั้นเป็นเหตุ ฉะนั้น ถ้อยคำปรารภศีลจึงเป็นถ้อยคำชั่วสำหรับผู้ทุศีลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุไร ถ้อยคำปรารภพาหุสัจจะจึงเป็น ถ้อยคำชั่วสำหรับผู้มีการศึกษาน้อย เพราะว่าผู้มีสุตะน้อย เมื่อพูดถึงเรื่อง พาหุสัจจะ ย่อมขัดใจ โกรธ พยาบาท กระด้าง แสดงความโกรธเคืองและ ความไม่พอใจออกมา ข้อนั้นเพราะเหตุไร
เพราะว่าผู้ได้สดับน้อยนั้น ไม่ เห็นสุตสัมปทาในตนและไม่ได้ปีติปราโมทย์ที่มีสุตสัมปทานั้นเป็นเหตุ ฉะนั้น ถ้อยคำปรารภพาหุสัจจะจึงเป็นถ้อยคำชั่วสำหรับผู้มีการศึกษาน้อยดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุไร ถ้อยคำปรารภจาคะจึงเป็นถ้อยคำ ชั่วสำหรับคนตระหนี่ เพราะว่าคนตระหนี่ เมื่อพูดถึงเรื่องจาคะ ย่อมขัดใจ โกรธ พยาบาท กระด้าง แสดงความโกรธเคืองและความไม่พอใจออกมา ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าผู้ตระหนี่นั้นไม่เห็นจาคสัมปทาในตนและไม่ได้ ปีติปราโมทย์ที่มีจาคสัมปทานั้นเป็นเหตุ ฉะนั้น ถ้อยคำปรารภจาคะจึงเป็น ถ้อยคำชั่วสำหรับคนตระหนี่ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุไร ถ้อยคำปรารภปัญญาจึงเป็นถ้อยคำ ชั่วสำหรับผู้ด้อยปัญญา เพราะว่าผู้ด้อยปัญญา เมื่อพูดถึงเรื่องปัญญา ย่อมขัดใจ โกรธ พยาบาท กระด้าง แสดงความโกรธเคืองและความไม่พอใจ ออกมา ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าผู้ด้อยปัญญานั้นไม่เห็นปัญญาสัมปทา
ในตนและไม่ได้ปีติปราโมทย์ที่มีปัญญาสัมปทานั้นเป็นเหตุ ฉะนั้น ถ้อยคำ ปรารภปัญญาจึงเป็นถ้อยคำชั่วสำหรับผู้ด้อยปัญญา
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้อยคำของบุคคล ๕ ประเภทนี้แลจัดเป็นถ้อยคำ ชั่ว เมื่อเทียบบุคคลกับบุคคล
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้อยคำของบุคคล ๕ ประเภทจัดเป็นถ้อยคำดี เมื่อ เทียบบุคคลกับบุคคล ๕ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ
(๑) ถ้อยคำปรารภศรัทธาจัดเป็นถ้อยคำดีสำหรับผู้มีศรัทธา
(๒) ถ้อยคำปรารภศีลจัดเป็นถ้อยคำดีสำหรับผู้มีศีล
(๓) ถ้อยคำปรารภพาหุสัจจะจัดเป็นถ้อยคำดีสำหรับผู้เป็นพหูสูต
(๔) ถ้อยคำปรารภจาคะจัดเป็นถ้อยคำดีสำหรับผู้มีจาคะ
(๕) ถ้อยคำปรารภปัญญาจัดเป็นถ้อยคำดีสำหรับผู้มีปัญญา
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุไร ถ้อยคำปรารภศรัทธาจึงเป็นถ้อยคำ ดีสำหรับผู้มีศรัทธา เพราะว่าผู้มีศรัทธา เมื่อพูดถึงเรื่องศรัทธา ย่อมไม่ขัดใจ ไม่โกรธ ไม่พยาบาท ไม่กระด้าง ไม่แสดงความโกรธเคืองและความไม่พอใจ ออกมา ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าผู้มีศรัทธานั้นเห็นสัทธาสัมปทาในตน อยู่และได้ปีติปราโมทย์ที่มีสัทธาสัมปทานั้นเป็นเหตุอยู่ ฉะนั้น ถ้อยคำปรารภ ศรัทธาจึงเป็นถ้อยคำดีสำหรับผู้มีศรัทธาดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุไร ถ้อยคำปรารภศีลจึงเป็นถ้อยคำดี สำหรับผู้มีศีล เพราะว่าผู้มีศีล เมื่อพูดถึงเรื่องศีล ย่อมไม่ขัดใจ ไม่โกรธ ไม่พยาบาท ไม่กระด้าง ไม่แสดงความโกรธเคืองและความไม่พอใจออกมา ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าผู้มีศีลนั้นเห็นสีลสัมปทาในตนอยู่และได้ปีติ ปราโมทย์ที่มีสีลสัมปทานั้นเป็นเหตุอยู่ ฉะนั้น ถ้อยคำปรารภศีลจึงเป็นถ้อยคำ ดีสำหรับผู้มีศีล
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุไร ถ้อยคำปรารภพาหุสัจจะจึงเป็น ถ้อยคำดีสำหรับผู้เป็นพหูสูต เพราะว่าผู้เป็นพหูสูต เมื่อพูดถึงเรื่องพาหุสัจจะ ย่อมไม่ขัดใจ ไม่โกรธ ไม่พยาบาท ไม่กระด้าง ไม่แสดงความโกรธเคือง และความไม่พอใจออกมา ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าผู้เป็นพหูสูตเห็นสุต สัมปทาในตนอยู่และได้ปีติปราโมทย์ที่มีสุตสัมปทานั้นเป็นเหตุอยู่ ฉะนั้นถ้อยคำปรารภพาหุสัจจะจึงเป็นถ้อยคำดีสำหรับผู้เป็นพหูสูตดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุไร ถ้อยคำปรารภจาคะจึงเป็นถ้อยคำดี สำหรับผู้มีจาคะ เพราะว่าผู้มีจาคะ เมื่อพูดถึงเรื่องจาคะ ย่อมไม่ขัดใจ ไม่โกรธ ไม่พยาบาท ไม่กระด้าง ไม่แสดงความโกรธเคืองและความไม่พอใจ
ออกมา ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าผู้มีจาคะนั้นเห็นจาคสัมปทาในตนอยู่ และได้ปีติปราโมทย์ที่มีจาคสัมปทานั้นเป็นเหตุอยู่ ฉะนั้น ถ้อยคำปรารภ จาคะจึงเป็นถ้อยคำดีสำหรับผู้มีจาคะดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุไร ถ้อยคำปรารภปัญญาจึงเป็นถ้อยคำ ดีสำหรับผู้มีปัญญา เพราะว่าผู้มีปัญญา เมื่อพูดถึงเรื่องปัญญา ย่อมไม่ขัดใจ ไม่โกรธ ไม่พยาบาท ไม่กระด้าง ไม่แสดงความโกรธเคืองและความไม่พอใจ ออกมา ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะว่าผู้มีปัญญานั้นเห็นปัญญาสัมปทาในตน อยู่และได้ปีติปราโมทย์ที่มีปัญญาสัมปทานั้นเป็นเหตุอยู่ ฉะนั้นถ้อยคำปรารภ ปัญญาจึงเป็นถ้อยคำดีสำหรับผู้มีปัญญาดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้อยคำของบุคคล ๕ ประเภทนี้แลจัดเป็นถ้อยคำดี เมื่อเทียบบุคคลกับบุคคล”
๘. สารัชชสูตร
ว่าด้วยธรรมทำให้ครั่นคร้ามและให้กล้าหาญ
{๑๕๘} [๑๕๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการ ย่อมถึงความครั่นคร้าม ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้
(๑) เป็นผู้ไม่มีศรัทธา (๒) เป็นผู้ทุศีล
(๓) เป็นผู้มีการศึกษาน้อย (๔) เป็นผู้เกียจคร้าน
(๕) เป็นผู้ด้อยปัญญา
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการนี้แล ย่อมถึง ความครั่นคร้าม
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการนี้ ย่อมเป็นผู้ แกล้วกล้า ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้
(๑) เป็นผู้มีศรัทธา (๒) เป็นผู้มีศีล
(๓) เป็นผู้มีการศึกษามาก (๔) เป็นผู้ปรารภความเพียร
(๕) เป็นผู้มีปัญญา
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการนี้แล ย่อมเป็น ผู้แกล้วกล้า”
๙. อุทายีสูตร
ว่าด้วยองค์คุณแห่งพระธรรมกถึก
[๑๕๙] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้
{๑๕๙} สมัยหนี่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ โฆสิตาราม ใกล้พระนคร โกสัมพี สมัยนั้นแล ท่านพระอุทายีมีคฤหัสถบริษัทหมู่ใหญ่แวดล้อมแล้วนั่ง แสดงธรรมอยู่ ท่านพระอานนท์ได้เห็นท่านพระอุทายีมีคฤหัสถ <*> บริษัทหมู่ใหญ่
- คฤหัสถ์ - ผู้รวบรวม
จบ ๗. ทุกถาสูตร