arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต ทุติยปัณณาสก์ · เถรวรรค

๖. ปฏิสัมภิทาสูตร

เล่ม ๒๒

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๘๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๑๐ ในเถรวรรคมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต ทุติยปัณณาสก์ เถรวรรค ปฏิสัมภิทาสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๒)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๒ หน้า ๑๕๗–๑๕๘

หน้า ๑๕๗

(๑) เป็นผู้อดทนต่อรูปารมณ์ (๒) เป็นผู้อดทนต่อสัททารมณ์

(๓) เป็นผู้อดทนต่อคันธารมณ์ (๔) เป็นผู้อดทนต่อรสารมณ์

(๕) เป็นผู้อดทนต่อโผฏฐัพพารมณ์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เถระประกอบด้วยธรรม ๕ ประการนี้แล ย่อมเป็นที่รัก เป็นที่พอใจ เป็นที่เคารพ และเป็นที่ยกย่องของเพื่อนร่วมพรหมจรรย์”

๖. ปฏิสัมภิทาปัตตสูตร

ว่าด้วยธรรมของพระเถระที่น่าเคารพ

{๘๖} [๘๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เถระประกอบด้วยธรรม ๕ ประการ ย่อมเป็นที่รัก เป็นที่พอใจเป็นที่เคารพ และเป็นที่ยกย่องของเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) เป็นผู้บรรลุอัตถปฏิสัมภิทา

(๒) เป็นผู้บรรลุธัมมปฏิสัมภิทา

(๓) เป็นผู้บรรลุนิรุตติปฏิสัมภิทา

(๔) เป็นผู้บรรลุปฏิภาณปฏิสัมภิทา

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ปฏิสัมภิทา หมายถึงปัญญาที่แตกฉานทั้ง ๔ ประการ คือ อัตถปฏิสัมภิทา ปัญญาที่แตกฉาน ในอรรถคือรู้แจ้งชัดในความหมาย เห็นข้อธรรมหรือความย่อ ก็สามารถอธิบายขยายออกไปได้โดยพิสดาร หรือเห็นเหตุก็สามารถเชื่อมโยงไปหาผลได้ ธัมมปฏิสัมภิทา ปัญญาแตกฉานในธรรม คือรู้แจ้งชัดในหลัก เห็นอรรถาธิบายพิสดารก็สามารถจับใจความมาตั้งเป็นหัวข้อได้ หรือเห็นผล ก็สามารถสาวถึงเหตุได้ นิรุตติปฏิสัมภิทา ปัญญาแตกฉานในนิรุตติคีอรู้แจ้งชัดในภาษาธรรม รู้ศัพท์บัญญัติและภาษาต่าง ๆ สามารถใช้คำพูดชี้แจงอรรถและธรรมให้ผู้อื่นเข้าใจและเห็นตามได้ ปฏิภาณปฏิสัมภิทา ปัญญาแตกฉานในปฏิภาณคือรู้แจ้งชัดในญาณ ๓ หรือรู้แจ้งชัดในความคิด ทันการ สามารถนำความรู้ที่มีอยู่มาปรับใช้ประโยชน์อย่างเหมาะสม (นัย องฺ.ปญฺจก.อ. ๔๒)
หน้า ๑๕๘

(๕) เป็นผู้ขยัน ไม่เกียจคร้านในกิจที่จะพึงช่วยกันทำทั้งน้อยใหญ่ ของเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย ประกอบด้วยปัญญาเป็น เครื่องพิจารณาอันเป็นทางดำเนินในกิจนั้น สามารถที่จะทำ สามารถที่จะจัดแจงได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เถระประกอบด้วยธรรม ๕ ประการนี้แล ย่อมเป็นที่รัก เป็นที่พอใจ เป็นที่เคารพ และเป็นที่ยกย่องของเพื่อนร่วมพรหมจรรย์”

๗. สีลวันตสูตร

ว่าด้วยธรรมของพระเถระที่น่าเคารพ

{๘๗} [๘๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เถระประกอบด้วยธรรม ๕ ประการ ย่อมเป็นที่รัก เป็นที่พอใจ เป็นที่เคารพ และเป็นที่ยกย่องของเพื่อนร่วม พรหมจรรย์ ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) เป็นผู้มีศีล คือ สำรวมในปาติโมกขสังวร ถึงพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้มีประมาณน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย(๒) เป็นพหูสูต คือ เป็นผู้ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ ธรรมเหล่าใด งามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด กล่าวถึง

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑-๑-๑เป็นพหูสูต หมายถึงเป็นผู้ได้ศึกษาเล่าเรียนนวังคสัตถุศาสน์ {คำสอนของพระศาสดามีองค์ ๙ ดูเชิงอรรถในข้อ ๗๓ (ปฐมธัมมวิหารีสูตร ทุติยปัณณาสก์) หน้า ๑๒๕-๑๒๖ ในเล่มนี้} มาครบถ้วน โดยบาลี อนุสนธิ เบื้องต้น และเบื้องปลาย เป็นผู้ทรงสุตะ หมายถึงเป็นผู้สามารถทรงจำพระ พุทธพจน์ที่ตนเรียนแล้วได้อย่างแม่นยำ แม้เวลาผ่านไป ๑๐ ปี ๒๐ ปีก็ไม่ลืมเลือน สั่งสมสุตะหมาย ถึงเป็นผู้สามารถจดจำได้อย่างขึ้นใจโดยพระพุทธพจน์นั้นคงอยู่ในใจตลอดดุจรอยขีดหินคงอยู่ไม่ลบเลือนและดุจมันเหลวของราชสีห์ที่เก็บไว้ในหม้อทองฉะนั้น (ม.มู.อ. ๒/๑๕๙, องฺ.จตุกฺก.อ. ๒๙๙)