พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย สัตตกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ · มหายัญญวรรค
ปริกขารสูตร
เล่ม ๒๓ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๑๐ ในมหายัญญวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย สัตตกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ มหายัญญวรรค ปริกขารสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๓ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๓ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๓)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๓ หน้า ๖๗–๖๘
(๕) มีสัตว์พวกหนึ่ง เพราะล่วงเสียซึ่งรูปสัญญาโดยประการทั้งปวง เพราะปฏิฆสัญญาดับไป เพราะไม่ใส่ใจถึงนานัตตสัญญา เข้าถึงอากาสานัญจายตนะด้วยมนสิการว่า ‘อนนฺโตอากาโส อากาศไม่มีที่สุด’ นี้คือวิญญาณฐิติข้อที่ ๕(๖) มีสัตว์พวกหนึ่ง เพราะล่วงเสียซึ่งอากาสานัญจายตนะโดยประการทั้งปวงแล้ว เข้าถึงวิญญานัญจายตนะด้วยมนสิการว่า ‘อนนฺตํ วิญฺญาณํ วิญญาณไม่มีที่สุด’ นี้คือวิญญาณฐิติข้อที่ ๖(๗) มีสัตว์พวกหนึ่ง เพราะล่วงเสียซึ่งวิญญาณัญจายตนะโดยประการทั้งปวงแล้ว เข้าถึงอากิญจัญญายตนะด้วยมนสิการว่า ‘นตฺถิ กิญฺจิ ไม่มีอะไร’ นี้คือวิญญาณฐิติข้อที่ ๗ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย วิญญาณฐิติมี ๗ ประการนี้แล”
๒. ปริกขารสูตร
ว่าด้วยองค์แห่งสมาธิ ๗ ประการ
{๔๒} [๔๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย องค์แห่งสมาธิมี ๗ ประการนี้ องค์ ๗ ประการคืออะไรบ้าง คือ
(๑) สัมมาทิฏฐิเห็นชอบ (๒) สัมมาสังกัปปะดำริชอบ
(๓) สัมมาวาจาเจรจาชอบ (๔) สัมมากัมมันตะ กระทำชอบ
(๕) สัมมาอาชีวะ เลี้ยงชีพชอบ (๖) สัมมาวายามะพยายามชอบ
(๗) สัมมาสติระลึกชอบ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เอกัคคตาจิตประกอบด้วยองค์ ๗ ประการนี้เรียกว่าอริยสมาธิที่มีเหตุปัจจัยบ้าง ที่มีเครื่องประกอบบ้าง”
๓. ปฐมัคคิสูตร
ว่าด้วยไฟ ๗ กอง
{๔๓} [๔๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฟมี ๗ กองนี้ ไฟ ๗ กองคืออะไรบ้าง คือ
(๑) ไฟคือราคะ (๒) ไฟคือโทสะ
(๓) ไฟคือโมหะ (๔) ไฟคืออาหุไนยบุคคล
(๕) ไฟคือคฤหบดี <*> (๖) ไฟคือทักขิไณยบุคคล <**>
(๗) ไฟเกิดแต่ไม้
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฟมี ๗ กองนี้แล”
๔. ทุติยัคคิสตร
ว่าด้วยการบูชาไฟ
{๔๔} [๔๗] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ก็สมัยนั้นแล พราหมณ์
- ๑ไฟคืออาหุไนยบุคคล คำว่า อาหุไนยบุคคล แปลว่า บุคคลผู้ควรซึ่งสักการบูชา ในที่นี้หมายถึงมารดาบิดาซึ่งเป็นผู้มีอุปการะมากแก่บุตรธิดา ได้ชื่อว่าเป็นไฟในกรณีที่บุตรธิดาปฏิบัติไม่ดีต่อ โดยเป็นเหตุให้บุตรธิดาได้รับทุกข์หมกไหม้อยู่ในนรกเป็นต้น (ที.ปา.อ. ๑๘๙, องฺ.สตฺตก.อ. ๑๘๒)
- ๒ไฟคือคฤหบดี คำว่า คฤหบดี หมายถึงชายผู้เป็นเจ้าของเคหสถานหรือสามีหัวหน้าครอบครัว ซึ่งเป็นผู้มีอุปการะมากต่อมาตุคามคือหญิงผู้เป็นภรรยาโดยจัดหาที่อยู่อาศัย เสื้อผ้า เครื่องแต่งตัว เป็นต้นให้ ได้ชื่อว่าเป็นไฟตามเผาไหม้ในกรณีที่มาตุคามประพฤตินอกใจ คือเป็นเหตุให้มาตุคาม ผู้ประพฤตินอกใจนั้นได้รับผลหมกไหม้อยู่ในนรกเป็นต้น (ที.ปา.อ. ๑๙๑, องฺ.สตฺตก.อ. ๑๘๓)
- ๓ไฟคือทักขิไณยบุคคล คำว่า ทักขิไณยบุคคล แปลว่า บุคคลผู้ควรซึ่งทักษิณาคือปัจจัย ๔ ในที่นี้ หมายถึงภิกษุสงฆ์ซึ่งเป็นผู้มีอุปการะมากแก่คฤหัสถ์ทั้งหลายในด้านการแนะนำให้ตั้งอยู่ในคุณความดี ได้ชื่อว่าเป็นไฟในกรณีที่คฤหัสถ์ปฏิบัติไม่ดีต่อ เช่น ด่าว่า เป็นต้น โดยเป็นเหตุให้คฤหัสถ์ ผู้ปฏิบัติไม่ดีต่อได้รับทุกข์หมกไหม้อยู่ในนรกเป็นต้น (ที.ปา.อ. ๑๙๑-๑๙๒, องฺ.สตฺตก.อ. ๑๘๓)
- <*> <๒> - ผู้รวบรวม
- <**> <๓> - ผู้รวบรวม
จบ ปริกขารสูตร