arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย สัตตกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ · มหายัญญวรรค

สัญญาสูตร ที่ ๒

เล่ม ๒๓

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๑๐ ในมหายัญญวรรคมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย สัตตกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ มหายัญญวรรค สัญญาสูตร ที่ ๒ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๓ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๓ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๓)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๓ หน้า ๗๔–๘๒

หน้า ๗๔

(๑) อสุภสัญญา (๒) มรณสัญญา

(๓) อาหาเรปฏิกูลสัญญา (๔) สัพพโลเกอนภิรตสัญญา

(๕) อนิจจสัญญา (๖) อนิจเจทุกขสัญญา

(๗) ทุกเขอนัตตสัญญา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัญญา ๗ ประการนี้แลอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด”

๖. ทุติยสัญญาสูตร

ว่าด้วยสัญญา ๗ ประการ สูตรที่ ๒

{๔๖} [๔๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัญญา ๗ ประการนี้อันภิกษุเจริญแล้วทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด สัญญา ๗ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) อสุภสัญญา (๒) มรณสัญญา

(๓) อาหาเรปฏิกูลสัญญา (๔) สัพพโลเกอนภิรตสัญญา

(๕) อนิจจสัญญา (๖) อนิจเจทุกขสัญญา

(๗) ทุกเขอนัตตสัญญา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ข้อความที่เรากล่าวว่า ‘อสุภสัญญาอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้นั้น เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๓อย่าง คือ สมมติมรณะ ตายโดยสมมติ ขณิกมรณะ ตายทุกขณะ และสมุจเฉทมรณะ ตายแน่แท้ เป็นอารมณ์ หรือได้แก่ มรณัสสตินั่นเอง (๓) อาหาเรปฏิกูลสัญญา ความกำหนดหมายว่าเป็นของปฏิกูลในอาหาร (๔) สัพพโลเกอนภิรตสัญญา ความกำหนดหมายว่าไม่น่าเพลิดเพลินในโลก ทั้งปวง (๕) อนิจจสัญญา ความกำหนดหมายความไม่เที่ยงแห่งอุปาทานขันธ์ ๕ (๖) อนิจเจทุกขสัญญา ความกำหนดหมายว่าเป็นทุกข์ในอุปาทานขันธ์ ๕ ซึ่งไม่เที่ยง (๗) ทุกเขอนัตตสัญญา ความกำหนดหมายว่าเป็นอนัตตาในอุปาทานขันธ์ ๕ ซึ่งเป็นทุกข์ (นัย องฺ.เอกก.อ. ๔๖๙-๔๗๐)
หน้า ๗๕

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมีใจที่อบรมแล้วด้วยอสุภสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหวนกลับ วกกลับ หันกลับจากการร่วมเมถุนธรรม ไม่ยื่นออกไปรับการร่วมเมถุนธรรม อุเบกขาหรือความเป็นของปฏิกูลย่อมดำรงอยู่ได้ เปรียบเหมือนขนไก่หรือเส้นเอ็นที่เขาใส่ลงในไฟ ย่อมหดงอเข้าหากันไม่คลี่ออก ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมีใจที่อบรมแล้วด้วย อสุภสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหวนกลับ วกกลับ หันกลับจากการร่วมเมถุนธรรม ไม่ยื่นออกไปรับการร่วมเมถุนธรรม อุเบกขาหรือความเป็นของ ปฏิกูลย่อมดำรงอยู่ได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าเมื่อภิกษุมีใจที่อบรมแล้วด้วยอสุภสัญญาอยู่โดยมาก จิตยังไหลไปในการร่วมเมถุนธรรม หรือความเป็นของไม่ปฏิกูลยังดำรงอยู่ไซร้ เธอพึงทราบข้อนั้นดังนี้ว่า ‘อสุภสัญญาเรายังไม่ได้เจริญ คุณวิเศษทั้งเบื้องต้นและเบื้องปลายของเรายังไม่มี ผลแห่งภาวนาของเรายังไม่ถึงที่’ ภิกษุนั้นเป็นผู้มีสัมปชัญญะในอสุภสัญญานั้นอย่างนี้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้าเมื่อภิกษุมีใจที่อบรมแล้วด้วยอสุภสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหวนกลับ วกกลับ หันกลับจากการร่วมเมถุนธรรม ไม่ยื่นออกไปรับการร่วมเมถุนธรรม อุเบกขาหรือความเป็นของปฏิกูลย่อมดำรงอยู่ไซร้ เธอพึงทราบข้อนั้นดังนี้ว่า ‘อสุภสัญญาอันเราเจริญแล้ว คุณวิเศษทั้งเบื้องต้นและเบื้องปลายของเรามีอยู่ ผลแห่งภาวนาของเราถึงที่แล้ว’ ภิกษุนั้นย่อมเป็นผู้มีสัมปชัญญะในอสุภสัญญานั้นอย่างนี้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ข้อความที่เรากล่าวว่า ‘อสุภสัญญาอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้นั้น เราอาศัยความข้อนี้กล่าวแล้ว (๑)

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑เมถุนธรรม หมายถึงกิจของคนคู่ การกระทำของคนที่เป็นคู่ ๆ ด้วยอำนาจความกำหนัดยินดีต่อกัน (นัย ที.สี.อ. ๗๐, อง.ติก.อ. ๒๒๐) ร่วมเมถุนธรรม ได้แก่ การร่วมสังวาส (องฺ.สตฺตก.อ.๑๘๔)
หน้า ๗๖

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ข้อความที่เรากล่าวว่า ‘มรณสัญญาอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมากมีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด” ดังนี้นั้น เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมีใจที่อบรมแล้วด้วยมรณสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหวนกลับ วกกลับ หันกลับจากความรักชีวิต ไม่ยื่นออกไปรับความรักชีวิต อุเบกขาหรือความเป็นของปฏิกูลย่อมดำรงอยู่ได้ เปรียบเหมือนขนไก่หรือเส้นเอ็นที่เขาใส่ลงในไฟ ย่อมหดงอเข้าหากันไม่คลี่ออก ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมีใจที่อบรมแล้วด้วยมรณสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหวนกลับ วกกลับ หันกลับจากความรักชีวิต ไม่ยื่นออกไปรับความรักชีวิต อุเบกขาหรือความเป็นของปฏิกูลย่อมดำรงอยู่ได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าเมื่อภิกษุมีใจที่อบรมแล้วด้วยมรณสัญญาอยู่โดยมาก จิตยังไหลไปในความรักชีวิต หรือความเป็นของไม่ปฏิกูลยังดำรงอยู่ไซร้ เธอพึงทราบข้อนั้นดังนี้ว่า ‘มรณสัญญาเรายังไม่ได้เจริญ คุณวิเศษทั้งเบื้องต้นและเบื้องปลายของเรายังไม่มี ผลแห่งภาวนาของเรายังไม่ถึงที่’ ภิกษุนั้นเป็นผู้มีสัมปชัญญะในมรณสัญญานั้นอย่างนี้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้าเมื่อภิกษุมีใจที่อบรมแล้วด้วยมรณสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหวนกลับ วกกลับ หันกลับจากความรักชีวิต ไม่ยื่นออกไปรับความรักชีวิต อุเบกขาหรือความเป็นของปฏิกูลย่อมดำรงอยู่ได้ไซร้ เธอพึงทราบข้อนั้นดังนี้ว่า ‘มรณสัญญาอันเราเจริญแล้ว คุณวิเศษทั้งเบื้องต้นและเบื้องปลายของเรามีอยู่ ผลแห่งภาวนาของเราถึงที่แล้ว’ ภิกษุนั้นป็นผู้รู้ทั่วถึงในมรณสัญญานั้นอย่างนี้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อความที่เรากล่าวว่า “มรณสัญญาอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด” ดังนี้นั้น เราอาศัยความข้อนี้กล่าวแล้ว (๒)

หน้า ๗๗

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ข้อความที่เรากล่าวว่า ‘อาหาเรปฏิกูลสัญญาอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้นั้น เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมีใจที่อบรมแล้วด้วยอาหาเรปฏิกูลสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหวนกลับ วกกลับ หันกลับจากตัณหาในรส ไม่ยื่นออกไปรับตัณหาในรส อุเบกขาหรือความเป็นของปฏิกูลย่อมดำรงอยู่ได้ เปรียบเหมือนขนไก่หรือเส้นเอ็นที่เขาใส่ลงในไฟ ย่อมหดงอเข้าหากันไม่คลี่ออก ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมีใจที่อบรมแล้วด้วยอาหาเรปฏิกูลสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหวนกลับ วกกลับ หันกลับจากตัณหาในรส ไม่ยื่นออกไปรับตัณหาในรส อุเบกขาหรือความเป็นของปฏิกูลย่อมดำรงอยู่ได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าเมื่อภิกษุมีใจที่อบรมแล้วด้วยอาหาเรปฏิกูลสัญญาอยู่มาก จิตยังไหลไปในตัณหาในรส หรือความเป็นของไม่ปฏิกูลยังดำรงอยู่ไซร้ เธอพึงทราบข้อนั้นดังนี้ว่า ‘อาหาเรปฏิกูลสัญญาเรายังไม่ได้เจริญ คุณวิเศษทั้งเบื้องต้นและเบื้องปลายของเรายังไม่มี ผลแห่งภาวนาของเรายังไม่ถึงที่’ ภิกษุนั้นเป็นผู้มีสัมปชัญญะในอาหาเรปฏิกูลสัญญานั้นอย่างนี้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้าเมื่อภิกษุมีใจที่อบรมแล้วด้วยอาหาเรปฏิกูลสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหวนกลับ วกกลับ หันกลับจากตัณหาในรส ไม่ยื่นออกไปรับตัณหาในรส อุเบกขาหรือความเป็นของปฏิกูลย่อมดำรงอยู่ได้ไซร้ เธอพึงทราบข้อนั้นดังนี้ว่า ‘อาหาเรปฏิกูลสัญญาเราเจริญแล้ว คุณวิเศษทั้งเบื้องต้นและเบื้องปลายของเรามีอยู่ ผลแห่งภาวนาของเราถึงที่แล้ว’ ภิกษุนั้นเป็นผู้มีสัมปชัญญะในอาหาเรปฏิกูลสัญญานั้นอย่างนี้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อความที่เรากล่าวว่า ‘อาหาเรปฏิกูลสัญญาอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้นั้น เราอาศัยความข้อนี้กล่าวแล้ว (๓)

หน้า ๗๘

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ข้อความที่เรากล่าวว่า ‘สัพพโลเกอนภิรตสัญญาอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้นั้น เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมีใจที่อบรมแล้วด้วยสัพพโลเกอนภิรตสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหวนกลับ วกกลับ หันกลับจากความวิจิตรแห่งโลก ไม่ยื่นออกไปรับความวิจิตรแห่งโลก อุเบกขาหรือความเป็นของปฏิกูลย่อมดำรงอยู่ได้ เปรียบเหมือนขนไก่หรือเส้นเอ็นที่เขาใส่ลงในไฟ ย่อมหดงอเข้าหากัน ไม่คลี่ออก ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมีใจที่อบรมแล้วด้วยสัพพโลเกอนภิรตสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหวนกลับ วกกลับ หันกลับ จากความวิจิตรแห่งโลก ไม่ยื่นออกไปรับความวิจิตรแห่งโลก อุเบกขาหรือความเป็นของปฏิกูลย่อมดำรงอยู่ได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าเมื่อภิกษุมีใจที่อบรมแล้วด้วยสัพพโลเกอนภิรตสัญญาอยู่โดยมาก จิตยังไหลไปในความวิจิตรแห่งโลก หรือความเป็นของไม่ปฏิกูลยังดำรงอยู่ไซร้ เธอพึงทราบข้อนั้นดังนี้ว่า ‘สัพพโลเกอนภิรตสัญญา เรายังไม่ได้เจริญ คุณวิเศษทั้งเบื้องต้นและเบื้องปลายของเรายังไม่มี ผลแห่งภาวนาของเรายังไม่ถึงที่’ ภิกษุนั้นเป็นผู้มีสัมปชัญญะในสัพพโลเกอนภิรตสัญญานั้นอย่างนี้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าเมื่อภิกษุมีใจที่อบรมแล้วด้วยสัพพโลเกอนภิรตสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหวนกลับ วกกลับ หันกลับจากความวิจิตรแห่งโลก ไม่ยื่นออกไปรับความวิจิตรแห่งโลก อุเบกขาหรือความเป็นของปฏิกูล ย่อมดำรงอยู่ได้ไซร้ เธอพึงทราบข้อนั้นดังนี้ว่า ‘สัพพโลเกอนภิรตสัญญา เราเจริญแล้ว คุณวิเศษทั้งเบื้องต้นและเบื้องปลายของเรามีอยู่ ผลแห่งภาวนาของเราถึงที่แล้ว’ ภิกษุนั้นเป็นผู้มีสัมปชัญญะในสัพพโลเกอนภิรตสัญญานั้น อย่างนี้

หน้า ๗๙

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อความที่เรากล่าวว่า ‘สัพพโลเกอนภิรตสัญญาอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้นั้น เราอาศัยความข้อนี้กล่าวแล้ว (๔)

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ข้อความที่เรากล่าวว่า ‘อนิจจสัญญาอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้นั้น เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุมีใจที่อบรมแล้วด้วยอนิจจสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหวนกลับ วกกลับ หันกลับ ไม่ยื่นออกไปรับลาภสักการะและความสรรเสริญ อุเบกขาหรือความเป็นของปฏิกูลย่อมดำรงอยู่ได้ เปรียบเหมือนขนไก่หรือเส้นเอ็นที่เขาใส่ลงในไฟย่อมหดงอเข้าหากัน ไม่คลี่ออก ฉันใด ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมีใจที่อบรมแล้วด้วยอนิจจสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหวนกลับ วกกลับ หันกลับ ไม่ยื่นออกไปรับลาภสักการะและความสรรเสริญ อุเบกขาหรือความเป็นของปฏิกูลย่อมดำรงอยู่ได้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าเมื่อภิกษุมีใจอันอบรมแล้วด้วยอนิจจสัญญาอยู่โดยมาก จิตยังไหลไปในลาภสักการะและความสรรเสริญ หรือความเป็นของไม่ปฏิกูลยังดำรงอยู่ไซร้ เธอพึงทราบข้อนั้นดังนี้ว่า ‘อนิจจสัญญาเรายังไม่ได้เจริญ คุณวิเศษทั้งเบื้องต้นและเบื้องปลายของเรายังไม่มี ผลแห่งภาวนาของเรายังไม่ถึงที่’ ภิกษุนั้นเป็นผู้มีสัมปชัญญะในอนิจจสัญญานั้นอย่างนี้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าเมื่อภิกษุมีใจที่อบรมแล้วด้วยอนิจจสัญญาอยู่โดยมาก จิตย่อมหวนกลับ วกกลับ หันกลับ ไม่ยื่นออกไปรับลาภสักการะและความสรรเสริญ อุเบกขาหรือความเป็นของปฏิกูลย่อมดำรงอยู่ได้ไซร้ เธอพึงทราบข้อนั้นดังนี้ว่า ‘อนิจจสัญญาเราเจริญแล้ว คุณวิเศษทั้งเบื้องต้นและเบื้องปลายของเรามีอยู่ ผลแห่งภาวนาของเราถึงที่แล้ว’ ภิกษุนั้นเป็นผู้มีสัมปชัญญะในอนิจจสัญญานั้นอย่างนี้

หน้า ๘๐

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อความที่เรากล่าวว่า ‘อนิจจสัญญาอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้นั้น เราอาศัยความข้อนี้กล่าวแล้ว (๕)

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ข้อความที่เรากล่าวว่า ‘อนิจเจทุกขสัญญาอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้นั้น เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุมีใจที่อบรมแล้วด้วยอนิจเจทุกขสัญญาอยู่โดยมาก ภยสัญญาคือความสำคัญว่าเป็นภัยอย่างแรงกล้าในความเฉื่อยชา ในความเกียจคร้าน ในความท้อถอย ในความประมาท ในการไม่ประกอบความเพียร ในการไม่พิจารณาย่อมมีปรากฏขึ้น เหมือนภยสัญญาที่ปรากฏขึ้นในตัวเพชฌฆาตผู้เงื้อดาบขึ้นแล้วฉะนั้น

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าเมื่อภิกษุมีใจที่อบรมแล้วด้วยอนิจเจทุกขสัญญาอยู่โดยมาก ภยสัญญาอย่างแรงกล้าในความเฉื่อยชา ในความเกียจคร้าน ในความท้อถอย ในความประมาท ในการไม่ประกอบความเพียร ในการไม่พิจารณา ยังไม่มีปรากฏขึ้น เหมือนความกลัวไม่ปรากฏขึ้นในตัวเพชฌฆาตผู้เงื้อดาบขึ้นแล้วฉะนั้นไซร้ เธอพึงทราบข้อนั้นดังนี้ว่า ‘อนิจเจทุกขสัญญาเรายังไม่ได้เจริญ คุณวิเศษทั้งเบื้องต้นและเบื้องปลายของเรายังไม่มี ผลแห่งภาวนาของเรายังไม่ถึงที่’ ภิกษุนั้นเป็นผู้มีสัมปชัญญะในอนิจเจทุกขสัญญานั้นอย่างนี้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้าเมื่อภิกษุมีใจที่อบรมแล้วด้วยอนิจเจทุกขสัญญาอยู่โดยมาก ภยสัญญาอย่างแรงกล้าในความเฉื่อยชา ในความเกียจคร้าน ในความท้อถอย ในความประมาท ในการไม่ประกอบความเพียร ในการไม่พิจารณา ย่อมมีปรากฏขึ้น เหมือนความกลัวมีปรากฏขึ้นในตัวเพชฌฆาตผู้เงื้อดาบขึ้นแล้วฉะนั้นไซร้ เธอพึงทราบข้อนั้นดังนี้ว่า ‘อนิจเจ

หน้า ๘๑

ทุกขสัญญาเราเจริญแล้ว คุณวิเศษทั้งเบื้องต้นและเบื้องปลายของเรามีอยู่ ผลแห่งภาวนาของเราถึงที่แล้ว’ ภิกษุนั้นเป็นผู้มีสัมปชัญญะในอนิจเจทุกขสัญญานั้นอย่างนี้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อความที่เรากล่าวว่า ‘อนิจเจทุกขสัญญาอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้นั้น เราอาศัยความข้อนี้กล่าวแล้ว (๖)

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ข้อความที่เรากล่าวว่า ‘ทุกเขอนัตตสัญญาอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด’ ดังนี้นั้น เราอาศัยอะไรกล่าวแล้ว

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุมีใจที่อบรมแล้วด้วยทุกเขอนัตตสัญญาอยู่โดยมาก ใจย่อมปราศจากอหังการ มมังการ และมานะ ในร่างกายที่มีใจครองนี้และในนิมิตทุกอย่างภายนอกเสียได้ ก้าวล่วงกิเลส ๓ ประการ สงบ ระงับ หลุดพ้นได้เป็นอย่างดี

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าเมื่อภิกษุมีใจที่อบรมแล้วด้วยทุกเขอนัตตสัญญาอยู่โดยมาก ใจยังไม่ปราศจากอหังการ มมังการ และมานะในร่างกายที่มีใจครองนี้และนิมิตทุกอย่างภายนอก ยังไม่ก้าวล่วงกิเลส ๓ ประการ ยังไม่สงบระงับ ยังไม่หลุดพ้นด้วยดีไซร้ เธอพึงทราบข้อนั้นดังนี้ว่า ‘ทุกเขอนัตตสัญญาเรายังไม่ได้เจริญ คุณวิเศษทั้งเบื้องต้นและเบื้องปลายของเรายังไม่มี ผลแห่งภาวนาของเรายังไม่ถึงที่’ ภิกษุนั้นเป็นผู้มีสัมปชัญญะในทุกเขอนัตตสัญญานั้นอย่างนี้

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑อหังการ ความเห็นว่าเป็นเรา หมายถึงทิฏฐิอันเป็นเหตุให้ทำความถือตัวว่าเป็นเรา มมังการ ความยึดถือว่าเป็นของเรา หมายถึงตัณหาอันเป็นเหตุให้ทำความถือตัวว่าเป็นของเรา (ม.ม.อ.๑๔๖, สํ.นิ.อ. ๒๓๗, องฺ.ติก.อ. ๑๑๓, องฺ.ฉกฺก.อ. ๑๕๖, องฺ.สตฺตกอ.อ. ๑๘๔) มานะ ความถือตัว หมายถึงความถือตัว ๙ อย่าง (องฺ.สตฺตกอ.อ. ๑๘๔)
หน้า ๘๒

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้าเมื่อภิกษุมีใจที่อบรมแล้วด้วยทุกเขอนัตตสัญญาอยู่โดยมาก ใจย่อมปราศจากอหังการ มมังการ และมานะในร่างกายที่มีใจครองนี้และในนิมิตทุกอย่างภายนอกเสียได้ ก้าวล่วงกิเลส ๓ ประการ สงบระงับ หลุดพ้นได้เป็นอย่างดีไซร้ เธอพึงทราบข้อนั้นดังนี้ว่า ‘ทุกเขอนัตตสัญญาเราเจริญแล้ว คุณวิเศษทั้งเบื้องต้นและเบื้องปลายของเรามีอยู่ ผลแห่งภาวนาของเราถึงที่แล้ว’ ภิกษุนั้นเป็นผู้มีสัมปชัญญะในทุกเขอนัตตสัญญานั้นอย่างนี้ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ข้อความที่เรากล่าวว่า ‘ทุกเขอนัตตสัญญาอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด” ดังนี้นั้น เราอาศัยความข้อนี้กล่าวแล้ว (๗)

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัญญา ๗ ประการนี้แลอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด”

๗. เมถุนสูตร

ว่าด้วยเมถุนสังโยค ๗

{๔๗} [๕๐] ครั้งนั้นแล ชานุสโสณีพราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ปราศรัยกับพระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นผ่านการปราศรัย พอให้ระลึกถึงกันไปแล้ว จึงนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “แม้ท่านพระโคดมก็ทรงปฏิญาณว่าเป็นพรหมจารีหรือ”

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑เหตุที่ชานุสโสณีพราหมณ์ทูลถามเช่นนี้เพราะมีความเข้าใจว่า ‘พวกพราหมณ์โดยทั่วไปเมื่อจะ เรียนพระเวทยังต้องประพฤติพรหมจรรย์ (เมถุนวิรัติ เว้นจากการเสพกาม) เป็นเวลาถึง ๔๘ ปี แต่ท่านพระสมณโคดมขณะอยู่ครองเรือน ก็อภิรมย์กับเหล่านางฟ้อนนางรำในปราสาท ๓ ฤดู (เมื่อเราถามอย่างนี้) พระองค์จะตรัสตอบว่าอย่างไร” (องฺ.สตฺตก.อ. ๑๘๕)