arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย สัตตกนิบาต วรรคที่ไม่สงเคราะห์เข้าในปัณณาสก์ · อัพยากตวรรค

ปุริสคติสูตร

เล่ม ๒๓

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๕๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๑๑ ในอัพยากตวรรคมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย สัตตกนิบาต วรรคที่ไม่สงเคราะห์เข้าในปัณณาสก์ อัพยากตวรรค ปุริสคติสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๓ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๓ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๓)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๓ หน้า ๑๐๐–๑๐๖

หน้า ๑๐๐

จะว่าเกิดอีกก็มิใช่ ไม่เกิดอีกก็มิใช่’ ดูก่อนภิกษุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วรู้อยู่ เห็นอยู่อย่างนี้แล ย่อมมีธรรมดาไม่พยากรณ์ในเรื่องที่เราไม่ได้พยากรณ์ไว้อย่างนี้

ดูก่อนภิกษุ อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วรู้อยู่เห็นอยู่อย่างนี้แลย่อมไม่พรั่นพรึง ไม่หวั่น ไม่ไหว ไม่ถึงความสะดุ้งในเรื่องที่เราไม่ได้พยากรณ์ไว้

ดูก่อนภิกษุ นี้แลเป็นเหตุเป็นปัจจัยซึ่งเป็นเหตุให้อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วไม่เกิดความสงสัยในเรื่องที่เราไม่ได้พยากรณ์ไว้แล้ว”

๒. ปุริสคติสูตร

ว่าด้วยปุริสคติ ๗ ประการ

{๕๒} [๕๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงปุริสคติ ๗ ประการและอนุปาทาปรินิพพาน เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ปุริสคติ ๗ ประการคืออะไรบ้าง คือ(๑) ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ คือ ได้ความวางเฉยว่า ‘ถ้ากรรมในอดีตไม่ได้มีแล้วไซร้ อัตภาพในปัจจุบันของเราก็จะไม่มี ถ้ากรรมในอนาคตจักไม่มีไซร้ อัตภาพในอนาคตของเราก็จักไม่มี เบญจขันธ์ที่กำลังเป็นอยู่ที่เป็นมาแล้ว เราย่อมละได้’ เธอไม่ยินดีในเบญจขันธ์อันเป็นอดีต ไม่ข้องอยู่ในเบญจขันธ์อันเป็นอนาคต ย่อมพิจารณาเห็นบทอันสงบระงับอย่างยิ่ง ซึ่งมี

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ปุริสคติ คติคือญาณของบุรุษ (องฺ.สตฺตกอ.อ. ๑๙๐) หมายถึงความเป็นไปแห่งญาณของบุรุษคือ ภิกษุ หรือการใช้ความคิดพิจารณาที่ประกอบด้วยเหตุผลของภิกษุผู้เป็นพระอนาคามี
  2. ๒อนุปาทาปรินิพพาน หมายถึงภาวะนิพพานที่ปราศจากเหตุปัจจัย (องฺ.สตฺตก.อ. ๑๙๐) ๓ บทอันสงบระงับอย่างยิ่ง หมายถึงสภาวะที่เข้าถึงได้คือพระนิพพาน (องฺ.สตฺตก.อ. ๑๙๐)
หน้า ๑๐๑

อยู่ด้วยปัญญาอันชอบ ก็แต่ว่าบทนั้นภิกษุนั้นยังทำให้แจ้งไม่ได้โดยประการ ทั้งปวง อนุสัยคือมานะ อนุสัยคือภวราคะ อนุสัยคืออวิชชาเธอก็ยังละไม่ได้โดยประการทั้งปวง เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป ภิกษุนั้นจัดว่าเป็นอันตราปรินิพพายี

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมื่อนายช่างตีแผ่นเหล็กที่ถูกเผามา ทั้งวัน ประกายไฟเกิดขึ้นแล้วก็ดับไป ฉันใด ภิกษุเป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ก็ ฉันนั้นเหมือนกัน คือ ได้ความวางเฉยว่า ‘ถ้ากรรมในอดีตไม่ได้มีแล้วไซร้ อัตภาพในปัจจุบันของเราก็จะไม่มี ถ้ากรรมในอนาคตจักไม่มีไซร้ อัตภาพในอนาคตของเราก็จักไม่มี เบญจขันธ์ที่กำลังเป็นอยู่ ที่เป็นมาแล้วเราย่อมละได้’ เธอไม่ยินดีในเบญจขันธ์อันเป็นอดีต ไม่ข้องอยู่ในเบญจขันธ์อันเป็นอนาคต ย่อมพิจารณาเห็นบทอันสงบระงับอย่างยิ่งซึ่งมีอยู่ด้วยปัญญาอันชอบ ก็แต่ว่าบทนั้นภิกษุนั้นยังทำให้แจ้งไม่ได้โดยประการทั้งปวง อนุสัยคือมานะ อนุสัยคือภวราคะ อนุสัยคืออวิชชาเธอก็ยังละไม่ได้โดยประการทั้งปวง เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป ภิกษุนั้นจัดว่าเป็นอันตราปรินิพพายี

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ก็แต่ว่าบท...ทั้งปวง หมายถึงยังกำจัดความมืดคืออวิชชาที่ปกปิดอริยสัจได้อย่างสิ้นเชิงเหตุเพราะ ยังละกิเลสทั้งหลายบางส่วนไม่ได้ (องฺ.สตฺตก.อ. ๑๙๐)
  2. ๒โอรัมภาคิยสังโยชน์ ดูความหมายที่เชิงอรรถ ๒ ในข้อ ๑๕ (อุทกูปมสูตร อนุสยวรรค สัตตกนิบาต) หน้า ๒๑ ในเล่มนี้
  3. ๓อันตราปรินิพพายี ผู้ปรินิพพานในระหว่าง หมายถึงเป็นพระอนาคามีผู้เกิดในสุทธาวาสชั้นใด ชั้นหนึ่งแล้ว เมื่ออายุยังไม่ทันถึงกึ่งหนึ่งของกาลกำหนดอายุในชั้นนั้น ก็ปรินิพพานเพราะดับกิเลส ได้สิ้นเชิงเสียกลางคัน ตัวอย่าง เช่น พระอนาคามีผู้บังเกิดในชั้นอวิหาซึ่งมีกำหนดอายุ ๑,๐๐๐ กัป แบ่งย่อยเป็น ๓ จำพวก คือ (๑) จำพวกที่บรรลุอรหัตตผลในวันที่บังเกิดหรือไม่ก็บรรลุไม่เกิน ๑๐๐ กัป (๒) จำพวกที่บรรลุอรหัตตผลไม่เกิน ๒๐๐ กัป (๓) จำพวกที่บรรลุอรหัตตผลไม่เกิน ๔๐๐ กัป (แม้ในสุทธาวาสอีก ๔ ชั้น คือ อตัปปาที่มีอายุ ๒,๐๐๐ กัป สุทัสสาที่มีอายุ ๔,๐๐๐ กัป สุทัสสีที่มีอายุ ๘,๐๐๐ กัป และอกนิฏฐา ที่มีอายุ ๑๖,๐๐๐ กัปก็พึงเทียบเคียงตามนัยนี้) (สํ.ม.อ. ๒๑๐,.องฺ.ติก.อ. ๒๔๒-๒๔๓, องฺ.สตฺตก.อ. ๑๙๐)
หน้า ๑๐๒

(๒) ก็ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ คือ ได้ความวางเฉยว่า ‘ถ้ากรรมในอดีตไม่ได้มีแล้วไซร้ อัตภาพในปัจจุบันของเราก็จะไม่มี ถ้ากรรมในอนาคตจักไม่มีไซร้ อัตภาพในอนาคตของเราก็จักไม่มี เบญจขันธ์ที่กำลังเป็นอยู่ ที่เป็นมาแล้ว เราย่อมละได้’ เธอไม่ยินดีในเบญจขันธ์อันเป็นอดีต ไม่ข้องในเบญจขันธ์อันเป็นอนาคต ย่อมพิจารณาเห็นบทอันสงบระงับอย่าง ยิ่งซึ่งมีอยู่ด้วยปัญญาอันชอบ ก็แต่ว่าบทนั้นภิกษุนั้นยังทำให้แจ้งไม่ได้โดยประการทั้งปวง อนุสัยคือมานะ อนุสัยคือภวราคะ อนุสัยคืออวิชชาเธอก็ยัง ละไม่ได้โดยประการทั้งปวง เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป ภิกษุนั้น จัดว่าเป็นอันตราปรินิพพายีดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมื่อนายช่างตีแผ่นเหล็กที่ถูกเผามา ทั้งวัน ประกายไฟเกิดลอยขึ้นแล้วก็ดับไป ฉันใด ภิกษุเป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ... เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป ภิกษุนั้นจัดว่า เป็นอันตราปรินิพพายี

(๓) ก็ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ คือ ได้ความวางเฉยว่า ‘ถ้ากรรมในอดีตไม่ได้มีแล้วไซร้ อัตภาพในปัจจุบันของเราก็จะไม่มี ถ้ากรรมในอนาคตจักไม่มีไซร้ อัตภาพในอนาคตของเราก็จักไม่มี เบญจขันธ์ที่กำลังเป็นอยู่ ที่เป็นมาแล้ว เราย่อมละได้’ เธอไม่ยินดีในเบญจขันธ์อันเป็นอดีต ไม่ข้องอยู่ในเบญจขันธ์อันเป็นอนาคต ย่อมพิจารณาเห็นบทอันสงบระงับ อย่างยิ่งซึ่งมีอยู่ด้วยปัญญาอันชอบ ก็แต่ว่าบทนั้นภิกษุนั้นยังทำให้แจ้งไม่ได้โดยประการทั้งปวง อนุสัยคือมานะ อนุสัยคือภวราคะ อนุสัยคืออวิชชา เธอก็ยังละไม่ได้โดยประการทั้งปวง เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป ภิกษุ นั้นจัดว่าเป็นอันตราปรินิพพายีดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมื่อนายช่างตีแผ่นเหล็กที่ถูกเผามาทั้งวัน ประกายไฟเกิดลอยขึ้นแล้วตกยังไม่ถึงพื้นดับไป ฉันใด ภิกษุเป็นผู้

หน้า ๑๐๓

ปฏิบัติอย่างนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ... เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป ภิกษุนั้นจึงเป็นอันตราปรินิพพายี

(๔) ก็ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ คือ ได้ความวางเฉยว่า ‘ถ้ากรรมในอดีตไม่ได้มีแล้วไซร้ อัตภาพในปัจจุบันของเราก็จะไม่มี ถ้ากรรมในอนาคตจักไม่มีไซร้ อัตภาพในอนาคตของเราก็จักไม่มี เบญจขันธ์ที่กำลังเป็นอยู่ ที่เป็นมาแล้ว เราย่อมละได้’ เธอไม่ยินดีในเบญจขันธ์อันเป็นอดีต ไม่ข้องอยู่ในเบญจขันธ์อันเป็นอนาคต ย่อมพิจารณาเห็นบทอันสงบระงับ อย่างยิ่งซึ่งมีอยู่ด้วยปัญญาอันชอบ ก็แต่ว่าบทนั้นภิกษุนั้นยังทำให้แจ้งไม่ได้โดยประการทั้งปวง อนุสัยคือมานะ อนุสัยคือภวราคะ อนุสัยคืออวิชชาเธอ ก็ยังละไม่ได้โดยประการทั้งปวง เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป ภิกษุนั้น จัดว่าเป็นอุปหัจจปรินิพพายี ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมื่อนายช่างตีแผ่นเหล็กที่ถูกเผามา ทั้งวัน ประกายไฟเกิดลอยขึ้นแล้วตกถึงพื้นดับไป ฉันใด ภิกษุเป็นผู้ปฏิบัติ อย่างนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ... เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป ภิกษุนั้น จึงเป็นอุปหัจจปรินิพพายี

(๕) ก็ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ คือ ได้ความวางเฉยว่า ‘ถ้ากรรมในอดีตไม่ได้มีแล้วไซร้ อัตภาพในปัจจุบันของเราก็จะไม่มี ถ้ากรรมในอนาคตจักไม่มีไซร้ อัตภาพในอนาคตของเราก็จักไม่มี เบญจขันธ์ที่กำลังเป็นอยู่ ที่เป็นมาแล้ว เราย่อมละได้’ เธอไม่ยินดีในเบญจขันธ์อันเป็นอดีต ไม่ข้องอยู่ในเบญจขันธ์อันเป็นอนาคต ย่อมพิจารณาเห็นบทอันสงบระงับ อย่างยิ่งซึ่งมีอยู่ด้วยปัญญาอันชอบ ก็แต่ว่าบทนั้น ภิกษุนั้นยังทำให้แจ้งไม่ได้

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑อุปหัจจปรินิพพายี ผู้จวนจะถึงจึงปรินิพพาน หมายถึงเป็นพระอนาคามีผู้เกิดในสุทธาวาสชั้นใด ชั้นหนึ่งมีอายุพ้นกึ่งของกาลกำหนดอายุในชั้นนั้น จวนจะถึงกาลสิ้นอายุ จึงปรินิพพาน เพราะดับกิเลสได้สิ้นเชิง (สํ.ม.อ. ๒๑๐, องฺ.ติก.อ. ๒๔๒-๒๔๓, องฺ.สตฺตก.อ. ๑๙๐)
หน้า ๑๐๔

โดยประการทั้งปวง อนุสัยคือมานะ อนุสัยคือภวราคะ อนุสัยคืออวิชชาเธอ ก็ยังละไม่ได้โดยประการทั้งปวง เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป ภิกษุ นั้นจัดว่าเป็นอสังขารปรินิพพายี

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมื่อนายช่างตีแผ่นเหล็กที่ถูกเผามาทั้งวัน ประกายไฟเกิดลอยขึ้นแล้วตกลงที่กองหญ้าหรือกองไม้เล็ก ๆ ประกาย ไฟนั้นทำให้เกิดไฟบ้าง ควันบ้างขึ้นที่กองหญ้าหรือกองไม้นั้น ครั้นทำให้เกิดแล้วก็เผากองหญ้าหรือกองไม้นั้นจนสิ้นเชื้อแล้วก็ดับไป ฉันใด ภิกษุเป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ... เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป ภิกษุนั้น จัดว่าเป็นอสังขารปรินิพพายี

(๖) ก็ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ คือ ได้ความวางเฉยว่า ‘ถ้ากรรมในอดีตไม่ได้มีแล้วไซร้ อัตภาพในปัจจุบันของเราก็จะไม่มี ถ้ากรรมในอนาคตจักไม่มีไซร้ อัตภาพในอนาคตของเราก็จักไม่มี เบญจขันธ์ที่กำลังเป็นอยู่ ที่เป็นมาแล้ว เราย่อมละได้’ เธอไม่ยินดีในเบญจขันธ์อันเป็นอดีต ไม่ข้องอยู่ในเบญจขันธ์อันเป็นอนาคต ย่อมพิจารณาเห็นบทอันสงบระงับ อย่างยิ่งซึ่งมีอยู่ด้วยปัญญาอันชอบ ก็แต่ว่าบทนั้นภิกษุนั้นยังทำให้แจ้งไม่ได้โดยประการทั้งปวง อนุสัยคือมานะ อนุสัยคือภวราคะ อนุสัยคืออวิชชา เธอก็ยังละไม่ได้โดยประการทั้งปวง เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป ภิกษุนั้นจัดว่าเป็นสสังขารปรินิพพายี

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑อสังขารปรินิพพายี ผู้ปรินิพพานโดยไม่ต้องใช้แรงชักจูง หมายถึงเป็นพระอนาคามีผู้เกิดในสุทธาวาสชั้นใดชั้นหนึ่ง สามารถยังกิเลสทั้งหลายให้สิ้นไป บรรลุอรหัตตผล ปรินิพพานไปได้โดย ง่าย ไม่ต้องใช้ความเพียรมากนัก (สํ.ม.อ. ๒๑๐, องฺ.ติก.อ. ๒๔๒-๒๔๓, องฺ.สตฺตก.อ. ๑๙๑)
  2. ๒สสังขารปรินิพพายีผู้ปรินิพพานโดยต้องใช้แรงชักจูงหมายถึงเป็นพระอนาคามีผู้เกิดใน สุทธาวาสชั้นใดชั้นหนึ่ง จะยังกิเลสทั้งหลายให้สิ้นไป บรรลุอรหัตตผล ปรินิพพานได้ ก็ต่อเมื่อ ใช้ความเพียรอย่างหนัก (สํ.ม.อ. ๒๑๐, องฺ.ติก.อ. ๒๔๓, องฺ.สตฺตก.อ. ๑๙๑)
หน้า ๑๐๕

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมื่อนายช่างตีแผ่นเหล็กที่ถูกเผามาทั้งวัน ประกายไฟเกิดลอยขึ้นแล้วตกลงที่กองหญ้าหรือกองไม้ย่อม ๆ ประกายไฟนั้นทำให้เกิดไฟบ้าง ควันบ้างขึ้นที่กองหญ้าหรือกองไม้นั้น ครั้นทำให้เกิดแล้วก็เผากองหญ้าหรือกองไม้นั้นจนสิ้นเชื้อแล้วก็ดับไป ฉันใด ภิกษุเป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ... เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป ภิกษุนั้นจัดว่าเป็นสสังขารปรินิพพายี

(๗) ก็ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ คือ ได้ความวางเฉยว่า ‘ถ้ากรรมในอดีตไม่ได้มีแล้วไซร้ อัตภาพในปัจจุบันของเราก็จะไม่มี ถ้ากรรมในอนาคตจักไม่มีไซร้ อัตภาพในอนาคตของเราก็จักไม่มี เบญจขันธ์ที่กำลังเป็นอยู่ ที่เป็นมาแล้ว เราย่อมละได้’ เธอไม่ยินดีในเบญจขันธ์อันเป็นอดีต ไม่ข้องอยู่ในเบญจขันธ์อันเป็นอนาคต ย่อมพิจารณาเห็นบทอันสงบระงับ อย่างยิ่งซึ่งมีอยู่ด้วยปัญญาอันชอบ ก็แต่ว่าบทนั้นภิกษุนั้นยังทำให้แจ้งไม่ได้โดยประการทั้งปวง อนุสัยคือมานะ อนุสัยคือภวราคะ อนุสัยคืออวิชชา เธอก็ยังละไม่ได้โดยประการทั้งปวง เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป ภิกษุนั้นจัดว่าเป็นอุทธังโสโตอกนิฏฐคามี ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเมื่อนายช่างตีแผ่นเหล็กที่ถูกเผามาทั้งวัน ประกายไฟเกิดลอยขึ้นแล้วตกลงที่กองหญ้าหรือกองไม้ใหญ่ ๆ ประกายไฟนั้นทำให้เกิดไฟบ้าง ควันบ้างขึ้นที่กองหญ้าหรือกองไม้นั้น ครั้นทำให้เกิดแล้วก็เผากองหญ้าหรือกองไม้นั้น แล้วลามไปไหม้กอไม้บ้างป่าไม้บ้าง ครั้นไหม้กอไม้และป่าไม้หมดแล้วก็ลามไปจนสุดทุ่งหญ้า ภูเขา ชายนํ้า หรือภูมิภาคอันน่ารื่นรมย์ สิ้นเชื้อแล้วก็ดับไป ฉันใด ภิกษุเป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ ก็ฉันนั้น

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑อุทธังโสโตอกนิฎฐคามี ผู้มีกระแสในเบื้องบนไปสู่อกนิฏฐภพ หมายถึงเป็นพระอนาคามีผู้เกิด ในสุทธาวาสชั้นใดชั้นหนึ่งแล้วก็ดำรงอยู่จนสิ้นกาลกำหนดอายุและจะเกิดเลื่อนต่อขึ้นไปจนถึง ชั้นอกนิฏฐภพ อันเป็นชั้นสูงสุดของสุทธาวาสภูมิแล้วจึงปรินิพพาน (สํ.ม.อ. ๒๑๐, องฺ.ติก.อ.๒๔๓)
หน้า ๑๐๖

เหมือนกัน ... เพราะโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ สิ้นไป ภิกษุนั้นจัดว่าเป็นอุทธังโสโตอกนิฏฐคามี

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุริสคติมี ๗ ประการนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็อนุปาทาปรินิพพานเป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ปฏิบัติอย่างนี้ คือ ได้ความวางเฉยว่า ‘ถ้ากรรมในอดีตไม่ได้มีแล้วไซร้ อัตภาพในปัจจุบันของเราก็จะไม่มี ถ้ากรรมในอนาคตจักไม่มีไซร้ อัตภาพในอนาคตของเราก็จักไม่มี เบญจขันธ์ที่กำลังเป็นอยู่ ที่เป็นมาแล้ว เราย่อมละได้’ เธอไม่ยินดีในเบญจขันธ์อันเป็นอดีต ไม่ข้องอยู่ในเบญจขันธ์อัน เป็นอนาคต ย่อมพิจารณาเห็นบทอันสงบระงับอย่างยิ่งซึ่งมีอยู่ด้วยปัญญาอันชอบ ก็แลบทนั้นอันภิกษุนั้นทำให้แจ้งได้แล้วโดยประการทั้งปวง อนุสัยคือ มานะ อนุสัยคือภวราคะ อนุสัยคืออวิชชาเธอก็ละได้แล้วโดยประการทั้งปวง เธอย่อมทำให้แจ้งซึ่งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าอนุปาทาปรินิพพานดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุริสคติ ๗ ประการและอนุปาทาปรินิพพานนี้แล”

๓. ติสสพรหมสูตร

ว่าด้วยบุคคล ๗ ประเภท

{๕๓} [๕๖] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้นแล เมื่อปฐมยามผ่านพ้นไป เทวดา ๒ องค์มีรัศมีงามยิ่งนัก ยังภูเขาคิชฌกูฏทั้งสิ้นให้สว่างไสวไปทั่วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง