arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย อัฏฐกนิบาต ปัณณาสก์ · คหปติวรรค

หัตถกสูตร ที่ ๑

เล่ม ๒๓

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๑๓ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๓/๑๐ ในคหปติวรรคมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย อัฏฐกนิบาต ปัณณาสก์ คหปติวรรค หัตถกสูตร ที่ ๑ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๓ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๓ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๓)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๓ หน้า ๒๗๑–๒๗๔

หน้า ๒๗๑

จะเป็นเหตุให้อุคคคฤหบดีชาวบ้านหัตถีคามผู้ประกอบไว้กลับมาสู่โลกนี้อีกไม่มี’ นี้แล ขอรับ เป็นธรรมที่น่าอัศจรรย์ไม่เคยมีประการที่ ๘ ของกระผมที่มีอยู่

นี้แล ขอรับ ธรรมที่น่าอัศจรรย์ไม่เคยมี ๘ ประการของกระผมเหล่านี้แลที่มีอยู่ แต่กระผมก็ไม่ทราบว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์กระผมว่าเป็นผู้ประกอบด้วยธรรมที่น่าอัศจรรย์ไม่เคยมี ๘ ประการใดบ้าง”

ลำดับนั้น ภิกษุนั้นรับบิณฑบาตในนิเวศน์ของอุคคคฤหบดีชาวพระนครเวสาลีแล้ว ลุกจากที่นั่งหลีกไป กลับจากบิณฑบาตภายหลังฉันแล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กราบทูลคำสนทนาปราศรัยกับอุคคคฤหบดีชาวบ้านหัตถีคามนั้นทั้งหมดแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ถูกแล้ว ๆ ภิกษุ ที่อุคคคฤหบดีชาวบ้านหัตถีคามเมื่อจะพยากรณ์โดยถูกต้อง พึงพยากรณ์ตามนั้น ดูก่อนภิกษุ เราพยากรณ์อุคคคฤหบดีว่าเป็นผู้ประกอบด้วยธรรมที่น่าอัศจรรย์ไม่เคยมี ๘ ประการเหล่านี้แล และเธอทั้งหลายจงทรงจำอุคคคฤหบดีชาวบ้านหัตถีคาม ว่าเป็นผู้ประกอบด้วยธรรมที่น่าอัศจรรย์ไม่เคยมี ๘ ประการเหล่านี้”

๓. ปฐมหัตถกสูตร

ว่าด้วยอัจฉริยธรรมในหัตถกอุบาสก สูตรที่ ๑

{๑๑๓} [๒๓] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ อัคคาฬวเจดีย์ ใกล้เมืองอาฬวี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงทรงจำหัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวีว่าเป็นผู้ประกอบด้วยธรรมที่น่าอัศจรรย์ไม่เคยมี ๗ ประการ ธรรมที่น่าอัศจรรย์ ๗ ประการคืออะไรบ้าง คือ หัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวี

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑อุภโตภาควิมุต...สัทธานุสารี ดูความหมายที่เชิงอรรถ (บุคคล ๗ ประเภท) ในข้อ ๑๔ (ปุคคลสูตร อนุสยวรรค สัตตกนิบาต) หน้า ๑๗-๑๘ ในเล่มนี้
หน้า ๒๗๒

(๑) เป็นผู้มีศรัทธา (๒) มีศีล (๓) มีหิริ

(๔) มีโอตตัปปะ (๕) เป็นพหูสูต (๖) มีจาคะ

(๗) มีปัญญา

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงทรงจำหัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวี ว่าเป็นผู้ประกอบด้วยธรรมที่น่าอัศจรรย์ไม่เคยมี ๗ ประการนี้แล”พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดา ครั้นตรัสพระดำรัสนี้แล้วเสด็จลุกจากอาสนะเข้าไปสู่พระวิหาร

ครั้งนั้นเป็นเวลาเช้า ภิกษุรูปหนึ่งครองอันตรวาสกแล้ว ถือบาตรจีวรเข้าไปยังนิเวศน์ของหัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวี แล้วได้นั่งบนอาสนะที่เขาปูลาดไว้ลำดับนั้น หัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวีเข้าไปหาภิกษุนั้น ครั้นแล้วนมัสการภิกษุนั้นแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ครั้นแล้วภิกษุนั้นได้กล่าวกะหัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวีว่า “ดูก่อนอาวุโส พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ท่านว่าเป็นผู้ประกอบด้วยธรรมที่น่าอัศจรรย์ไม่เคยมี ๗ ประการ ธรรม ๗ ประการคืออะไรบ้าง คือ หัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวี

(๑) เป็นผู้มีศรัทธา (๒) มีศีล (๓) มีหิริ

(๔) มีโอตตัปปะ (๕) เป็นพหูสูต (๖) มีจาคะ

(๗) มีปัญญา

ดูก่อนอาวุโส พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ท่านว่าเป็นผู้ประกอบด้วยธรรมที่น่าอัศจรรย์ไม่เคยมี ๗ ประการนี้แล”หัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวีเรียนถามว่า “ท่านขอรับ ในที่ที่ทรงพยากรณ์นั้นไม่มีคฤหัสถ์ผู้นุ่งขาวห่มขาวบางคนอยู่ด้วยเลยหรือ”“ดูก่อนอาวุโส ในที่ที่ทรงพยากรณ์นั้นไม่มีคฤหัสถ์ผู้นุ่งขาวห่มขาวบางคนอยู่ด้วยเลย”

หน้า ๒๗๓

“ดีแล้ว ขอรับ ที่ในที่ที่ทรงพยากรณ์นั้นไม่มีคฤหัสก์ผู้นุ่งขาวห่มขาวบางคนอยู่ด้วย”

ลำดับนั้น ภิกษุนั้นรับบิณฑบาตในนิเวศน์ของหัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวีแล้ว ลุกจากที่นั่งหลีกไป กลับจากบิณฑบาตภายหลังฉันแล้วได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานพระวโรกาส เมื่อเช้าข้าพระองค์ครองอันตรวาสกแล้ว ถือบาตรจีวรเข้าไปยังนิเวศน์ของหัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวี ครั้นแล้วได้นั่งบนอาสนะที่เขาปูลาดไว้ ลำดับนั้น หัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวีเข้ามาหาข้าพระองค์ นมัสการข้าพระองค์แล้วได้นั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ได้กล่าวกะหัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวีว่า ‘ดูก่อน อาวุโส พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ท่านว่าเป็นผู้ประกอบด้วยธรรมที่น่าอัศจรรย์ไม่เคยมี ๗ ประการ ธรรม ๗ ประการคืออะไรบ้าง คือ หัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวี

(๑) เป็นผู้มีศรัทธา (๒) มีศีล (๓) มีหิริ

(๔) มีโอตตัปปะ (๕) เป็นพหูสูต (๖) มีจาคะ

(๗) มีปัญญา

ดูก่อนอาวุโส พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพยากรณ์ท่านว่าเป็นผู้ประกอบด้วยธรรมที่น่าอัศจรรย์ไม่เคยมี ๗ ประการนี้”

เมื่อข้าพระองค์กล่าวอย่างนี้แล้ว หัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวีได้กล่าว กะข้าพระองค์ว่า ‘ท่านขอรับ ในที่ที่ทรงพยากรณ์นั้นไม่มีคฤหัสถ์ผู้นุ่งขาว ห่มขาวบางคนอยู่ด้วยเลยหรือ’ ข้าพระองค์ตอบว่า ‘ดูก่อนอาวุโส ในที่ที่ ทรงพยากรณ์นั้นไม่มีคฤหัสถ์ผู้นุ่งขาวห่มขาวบางคนอยู่เลย’ เขาตอบว่า ‘ดีแล้วขอรับที่ในที่ที่ทรงพยากรณ์นั้นไม่มีคฤหัสถ์ผู้นุ่งขาวห่มขาวบางคนอยู่ด้วย’’

หน้า ๒๗๔

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ถูกแล้ว ๆ ภิกษุ กุลบุตรนั้นมีความปรารถนาน้อย ไม่ปรารถนาให้คนอื่นรู้กุศลธรรมที่มีอยู่ในตน ดูก่อนภิกษุถ้าอย่างนั้น เธอจงทรงจำหัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวีไว้ว่าเป็นผู้ประกอบ ด้วยธรรมที่น่าอัศจรรย์ไม่เคยมีนี้อีกข้อหนึ่ง คือ เป็นผู้มีความปรารถนาน้อย”

๔. ทุติยหัตถกสูตร

ว่าด้วยสังคหวัตถุและอัจฉริยธรรมในหัตถกอุบาสก สูตรที่ ๒

{๑๑๔} [๒๔] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ อัคคาฬวเจดีย์ ใกล้เมืองอาฬวี ครั้งนั้นแล หัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวีแวดล้อมด้วยอุบาสกประมาณ ๕๐๐ คน เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะหัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวีว่า “ดูก่อนหัตถกะ บริษัทของท่านนี้ใหญ่ ก็ท่านสงเคราะห์บริษัทใหญ่นี้อย่างไร”หัตถกอุบาสกชาวเมืองอาฬวีกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงแสดงสังคหวัตถุ ๔ ประการไว้ ข้าพระองค์สงเคราะห์บริษัทใหญ่นี้ด้วยสังคหวัตถุ ๔ ประการเหล่านั้น ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์รู้ว่าผู้ใดควรสงเคราะห์ด้วยทาน ข้าพระองค์ก็สงเคราะห์ผู้นั้นด้วยทาน ผู้ใดควรสงเคราะห์ด้วยปิยวาจา ข้าพระองค์ก็สงเคราะห์ผู้นั้นด้วยปิยวาจา ผู้ใดควรสงเคราะห์ด้วยอัตถจริยา ข้าพระองค์ก็สงเคราะห์ผู้นั้นด้วยอัตถจริยา ผู้ใดควรสงเคราะห์ด้วยสมานัตตตา ข้าพระองค์ก็สงเคราะห์