พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย อัฏฐกนิบาต วรรคที่ไม่ได้สงเคราะห์เข้าในปัณณาสก์ · ยมกวรรค
ปฏิปทาสูตร ที่ ๔
เล่ม ๒๓ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๗๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๔/๑๙ ในยมกวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย อัฏฐกนิบาต วรรคที่ไม่ได้สงเคราะห์เข้าในปัณณาสก์ ยมกวรรค ปฏิปทาสูตร ที่ ๔ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๓ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๓ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๓)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๓ หน้า ๔๐๗–๔๐๙
๔. ทุติยมรณัสสติสูตร
ว่าด้วยการเจริญมรณัสสติ สูตรที่ ๒
{๑๗๑} [๗๔] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ ที่พักที่สร้างด้วยอิฐ ในหมู่บ้านนาทิกคาม ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มรณัสสติอันภิกษุเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด ก็มรณัสสติ อันภิกษุเจริญแล้วอย่างไร ทำให้มากแล้วอย่างไร ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เมื่อกลางวันผ่านไป กลางคืนย่างเข้ามา ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘เหตุแห่งความตายของเรามีมากหนอ คือ งูพึงกัดเราบ้าง แมงป่องพึงต่อยเราบ้าง หรือตะขาบพึงกัดเราบ้าง เราพึงตายเพราะเหตุนั้นได้ อันนั้นก็พึงเป็นอันตรายแก่เรา เราพึงพลาดล้มลงบ้าง อาหารที่เราฉันแล้วไม่ย่อยบ้าง ดีของเราพึงกำเริบบ้าง เสมหะของเราพึงกำเริบบ้าง หรือลมที่มีพิษเพียงดังศัสตราของเราพึงกำเริบบ้าง พวกมนุษย์พึงเบียดเบียนเราบ้าง พวกอมนุษย์พึงเบียดเบียนเราบ้าง เราพึงตายเพราะเหตุนั้นได้ อันนั้นก็พึงเป็นอันตรายแก่เรา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นพึงพิจารณาดังนี้ว่า ‘อกุศลธรรมอันเลวทรามที่เรายังละไม่ได้ ซึ่งจะพึงเป็นอันตรายแก่เราผู้ทำกาละไปในกลางคืนมีอยู่ไหมหนอ’ถ้าภิกษุพิจารณาอยู่ ย่อมทราบอย่างนี้ว่า ‘อกุศลธรรมอันเลวทรามที่ เรายังละไม่ได้ ซึ่งจะพึงเป็นอันตรายแก่เราผู้ทำกาละไปในกลางคืนยังมีอยู่’ ภิกษุนั้นพึงทำความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความเพียร ความไม่ท้อถอย สติและสัมปชัญญะให้มีประมาณยิ่ง เพื่อละอกุศลธรรม อันเลวทรามเหล่านั้นเสีย
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุคคลผู้มีผ้าโพกศีรษะถูกไฟไหม้ หรือมีศีรษะถูกไฟไหม้ พึงทำความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความเพียร ความไม่ท้อถอย สติและสัมปชัญญะให้มีประมาณยิ่งเพื่อดับผ้าโพกศีรษะหรือศีรษะนั้น ฉันใด ภิกษุนั้นก็พึงทำความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความเพียร ความไม่ท้อถอย สติและสัมปชัญญะให้มีประมาณยิ่ง เพื่อละอกุศลธรรมอันเลวทรามเหล่านั้นเสีย ฉันนั้นเหมือนกัน
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้าภิกษุพิจารณาอยู่ย่อมทราบอย่างนี้ว่า ‘อกุศล ธรรมอันเลวทรามที่เรายังละไม่ได้ ซึ่งจะพึงเป็นอันตรายแก่เราผู้ทำกาละไปในกลางคืนไม่มี’ ภิกษุนั้นพึงเป็นผู้มีปีติและปราโมทย์ หมั่นศึกษาในกุศลธรรมทั้งหลายทั้งกลางวันกลางคืนอยู่เถิด
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เมื่อกลางคืนผ่านไป กลางวันย่างเข้ามา ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ‘เหตุแห่งความตายของเรามีมากหนอ คือ งูพึงกัดเราบ้าง แมงป่องพึงต่อยเราบ้าง หรือตะขาบพึงกัดเราบ้าง เราพึงตายเพราะเหตุนั้นได้ อันนั้นก็พึงเป็นอันตรายแก่เรา เราพึงพลาดล้มลงบ้าง อาหารที่เราฉันแล้วไม่ย่อยบ้าง ดีของเราพึงกำเริบบ้าง เสมหะของเราพึงกำเริบบ้าง หรือลมที่มีพิษเพียงดังศัสตราของเราพึงกำเริบบ้าง พวกมนุษย์พึงเบียดเบียนเราบ้าง พวกอมนุษย์พึงเบียดเบียนเราบ้าง เราพึงตายเพราะเหตุนั้นได้ อันนั้นก็พึงเป็นอันตรายแก่เรา’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นพึงพิจารณาดังนี้ว่า ‘อกุศลธรรมอันเลวทรามที่เรายังละไม่ได้ ซึ่งจะพึงเป็นอันตรายแก่เราผู้ทำกาละไปในกลางคืนมีอยู่ไหมหนอ’ถ้าภิกษุพิจารณาอยู่ ย่อมทราบอย่างนี้ว่า ‘อกุศลธรรมอันเลวทรามที่เรายังละไม่ได้ ซึ่งจะพึงเป็นอันตรายแก่เราผู้ทำกาละในกลางวันยังมีอยู่’ ภิกษุนั้นพึงทำความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความเพียร ความไม่ท้อถอย สติและสัมปชัญญะให้มีประมาณยิ่งเพื่อละอกุศลธรรมอันเลวทรามเหล่านั้นเสีย
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุคคลผู้มีผ้าโพกศีรษะถูกไฟไหม้ หรือ มีศีรษะถูกไฟไหม้พึงทำฉันทะ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความเพียร ความไม่ท้อถอย สติและสัมปชัญญะให้มีประมาณยิ่งเพื่อดับผ้าโพกศีรษะ หรือศีรษะนั้น ฉันใด ภิกษุนั้นก็พึงทำความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความเพียร ความไม่ท้อถอย สติและสัมปชัญญะให้มีประมาณยิ่ง เพื่อละอกุศลธรรมอันเลวทรามเหล่านั้นเสีย ฉันนั้นเหมือนกันดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ถ้าภิกษุพิจารณาอยู่ย่อมทราบอย่างนี้ว่า ‘อกุศลธรรมอันแลวทรามที่เรายังละไม่ได้ ซึ่งจะพึงเป็นอันตรายแก่เราผู้ทำกาละไปในกลางวันไม่มี’ ภิกษุนั้นพึงเป็นผู้มีปีติและปราโมทย์ หมั่นศึกษาในกุศลธรรมทั้งหลายทั้งกลางวันกลางคืนอยู่เถิดดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็มรณัสสติอันภิกษุเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้ ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด”
๕. ปฐมสัมปทาสูตร
ว่าด้วยสัมปทา ๘ ประการ
{๑๗๒} [๗๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัมปทามี ๘ ประการนี้ สัมปทา ๘ ประการคืออะไรบ้าง คือ
(๑) อุฏฐานสัมปทา (๒) อารักขสัมปทา
(๓) กัลยาณมิตตตา (๔) สมชีวิตา
(๕) สัทธาสัมปทา (๖) สีลสัมปทา
(๗) จาคสัมปทา (๘) ปัญญาสัมปทา
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัมปทามี ๘ ประการนี้แล”
จบ ปฏิปทาสูตร ที่ ๔