พระอภิธรรมปิฎก · กัลยาณวรรค
เอกัจจมัตถีติกถา
เล่ม ๓๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๐๘–๔๒๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๑/๑๓ ในกัลยาณวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ กัลยาณวรรค เอกัจจมัตถีติกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๒๔๗–๒๕๕
{๔๐๗} ป. ขันธ์ ธาตุ อายตนะที่เป็นอดีตและอนาคตเหล่านี้ไม่มีอยู่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปอย่างใดอย่างหนึ่ง คือ รูปอดีต รูปอนาคต รูปปัจจุบัน ... นี้เรียกว่ารูปขันธ์ เวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง ... สัญญาอย่างใดอย่างหนึ่ง ... สังขารเหล่าใดเหล่าหนึ่ง ... วิญญาณอย่างใดอย่างหนึ่ง คือ วิญญาณอดีต วิญญาณอนาคต วิญญาณปัจจุบัน ... นี้เรียกว่าวิญญาณขันธ์’’ ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ขันธ์ ธาตุ อายตนะที่เป็นอดีตและอนาคตเหล่านี้ไม่มีอยู่”
จบ อดีตขันธาทิกถา
๗. เอกัจจมัตถีติกถา
ว่าด้วยการซักถามถึงสภาวะบางอย่างมีอยู่เป็นต้น
๑. อตีตาทิเอกัจจกถา
ว่าด้วยสภาวธรรมบางอย่างที่เป็นอดีตเป็นต้น
{๔๐๘} [๒๙๙] สกวาทีถามว่า อดีตมีอยู่หรือ ?
ปรวาทีตอบว่า อดีตบางอย่างมีอยู่ อดีตบางอย่างไม่มีอยู่
ส. อดีตบางอย่างดับไปแล้ว บางอย่างยังไม่ดับไป บางอย่างปราศไปแล้ว บางอย่างยังไม่ปราศไป บางอย่างสิ้นไปแล้ว บางอย่างยังไม่สิ้นไป บางอย่างสาบสูญไปแล้ว บางอย่างยังไม่สาบสูญไปหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๐๙} ส. อดีตบางอย่างมีอยู่ บางอย่างไม่มีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สภาวธรรมอันยังไม่ให้ผลที่เป็นอดีตบางอย่างมีอยู่ บางอย่างไม่มีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๑๐} ส. อดีตบางอย่างมีอยู่ บางอย่างไม่มีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สภาวธรรมอันให้ผลแล้วที่เป็นอดีตบางอย่างมีอยู่ บางอย่างไม่มีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๑๑} ส. อดีตบางอย่างมีอยู่ บางอย่างไม่มีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สภาวธรรมอันไม่มีวิบากที่เป็นอดีตบางอย่างมีอยู่ บางอย่างไม่มีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๑๒} ส. อดีตบางอย่างมีอยู่ บางอย่างไม่มีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อะไรมีอยู่ อะไรไม่มีอยู่ ?
ป. สภาวธรรมอันยังไม่ให้ผลที่เป็นอดีตมีอยู่ สภาวธรรมอันให้ผลแล้วที่เป็นอดีตไม่มีอยู่{๔๑๓} ส. สภาวธรรมอันยังไม่ให้ผลล่วงไปแล้ว สภาวธรรมเหล่านั้นยังมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สภาวธรรมอันให้ผลแล้วล่วงไปแล้ว สภาวธรรมเหล่านั้นยังมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๑๔} ส. สภาวธรรมอันยังไม่ให้ผลล่วงไปแล้ว สภาวธรรมเหล่านั้นยังมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สภาวธรรมอันไม่มีวิบาก ล่วงไปแล้ว สภาวธรรมเหล่านั้นยังมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๑๕} ส. สภาวธรรมอันให้ผลแล้วล่วงไปแล้ว สภาวธรรมเหล่านั้นไม่มีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สภาวธรรมอันยังไม่ให้ผลล่วงไปแล้ว สภาวธรรมเหล่านั้นไม่มีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สภาวธรรมอันให้ผลแล้วล่วงไปแล้ว สภาวธรรมเหล่านั้นไม่มีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สภาวธรรมอันไม่มีวิบากล่วงไปแล้ว สภาวธรรมเหล่านั้นไม่มีอยู่หรือ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๑๖} ส. สภาวธรรมอันยังไม่ให้ผลล่วงไปแล้ว สภาวธรรมเหล่านั้นยังมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สภาวธรรมอันยังไม่ให้ผลที่เป็นอดีต ดับไปแล้วมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าสภาวธรรมอันยังไม่ให้ผลที่เป็นอดีตดับไปแล้ว ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “สภาวธรรมอันยังไม่ให้ผลที่เป็นอดีตดับไปแล้ว สภาวธรรมเหล่านั้นยังมีอยู่”{๔๑๗} ส. สภาวธรรมอันยังไม่ให้ผลที่เป็นอดีตดับไปแล้ว สภาวธรรมเหล่านั้นยังมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สภาวธรรมอันให้ผลแล้วที่เป็นอดีตดับไปแล้ว สภาวธรรมเหล่านั้นยังมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สภาวธรรมอันยังไม่ให้ผลที่เป็นอดีตดับไปแล้ว สภาวธรรมเหล่านั้นยังมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สภาวธรรมอันไม่มีวิบากที่เป็นอดีตดับไปแล้ว สภาวธรรมเหล่านั้นยังมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สภาวธรรมอันให้ผลแล้วที่เป็นอดีตดับไปแล้ว สภาวธรรมเหล่านั้นไม่มีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สภาวธรรมอันยังไม่ให้ผลที่เป็นอดีตดับไปแล้ว สภาวธรรมเหล่านั้นไม่มีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สภาวธรรมอันให้ผลแล้วที่เป็นอดีตดับไปแล้ว สภาวธรรมเหล่านั้นไม่มีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สภาวธรรมอันไม่มีวิบากที่เป็นอดีตดับไปแล้ว สภาวธรรมเหล่านั้นไม่มีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๑๘} ส. สภาวธรรมอันยังไม่ให้ผลที่เป็นอดีตดับไปแล้ว สภาวธรรมเหล่านั้นยังมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สภาวธรรมอันให้ผลแล้วที่เป็นอดีตดับไปแล้ว สภาวธรรมเหล่านั้นไม่มีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สภาวธรรมอันให้ผลแล้วส่วนหนึ่ง ยังไม่ให้ผลส่วนหนึ่งที่เป็นอดีตดับไปแล้ว สภาวธรรมเหล่านั้นบางส่วนมีอยู่ บางส่วนไม่มีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๑๙} ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “สภาวธรรมอันยังไม่ให้ผลล่วงไปแล้วสภาวธรรมเหล่านั้นมีอยู่” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. สภาวธรรมอันยังไม่ให้ผลที่เป็นอดีตยังจักให้ผลมิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่าสภาวธรรมอันยังไม่ให้ผลที่เป็นอดีตยังจักให้ผล ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “สภาวธรรมอันยังไม่ให้ผลล่วงไปแล้ว สภาวธรรมเหล่านั้นยังมีอยู่”ส. เพราะท่านเข้าใจว่า “สภาวธรรมอันยังไม่ให้ผลที่เป็นอดีตจักให้ผล” จึงยอมรับว่า “สภาวธรรมเหล่านั้นมีอยู่” หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เพราะท่านเข้าใจว่า “สภาวธรรมอันยังไม่ให้ผลที่เป็นอดีตจักให้ผล” จึงยอมรับว่า “สภาวธรรมเหล่านั้นเป็นปัจจุบัน” หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. เพราะท่านเข้าใจว่า “สภาวธรรมอันยังไม่ให้ผลที่เป็นอดีตจักให้ผล” จึงยอมรับว่า “สภาวธรรมเหล่านั้นเป็นปัจจุบัน” หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เพราะท่านเข้าใจว่า “สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันจักดับ” จึงยอมรับว่า “สภาวธรรมเหล่านั้นไม่มี” หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
๒. อนาคตทิเอกัจจกถา
ว่าด้วยสภาวธรรมบางอย่างที่เป็นอนาคตเป็นต้น
{๔๒๐} [๓๐๐] ส. อนาคตมีอยู่หรือ ?
ป. บางอย่างมีอยู่ บางอย่างไม่มีอยู่ ?
ส. อนาคตบางอย่างเกิดแล้ว บางอย่างยังไม่เกิด บางอย่างเกิดพร้อมแล้ว บางอย่างยังไม่เกิดพร้อม บางอย่างบังเกิดแล้ว บางอย่างยังไม่บังเกิด บางอย่างปรากฏแล้ว บางอย่างยังไม่ปรากฏหรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
{๔๒๑} ส. อนาคตบางอย่างมีอยู่ บางอย่างไม่มีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สภาวธรรมที่เป็นอนาคตซึ่งจักเกิดขึ้นบางอย่างมีอยู่ บางอย่างไม่มีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. อนาคตบางอย่าง ... สภาวธรรมที่เป็นอนาคตซึ่งจักเกิดขึ้น ...
{๔๒๒} ส. อนาคตบางอย่างมีอยู่ บางอย่างไม่มีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. อะไรมีอยู่ อะไรไม่มีอยู่
ป. สภาวธรรมที่เป็นอนาคตซึ่งจักเกิดขึ้นมีอยู่สภาวธรรมที่เป็นอนาคตซึ่งจักไม่เกิดขึ้นไม่มีอยู่ส. สภาวธรรมที่เป็นอนาคตซึ่งจักเกิดขึ้นมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สภาวธรรมที่เป็นอนาคตซึ่งจักไม่เกิดขึ้นมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สภาวธรรมที่เป็นอนาคตซึ่งจักไม่เกิดขึ้นไม่มีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สภาวธรรมที่เป็นอนาคตซึ่งจักเกิดขึ้นไม่มีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สภาวธรรมที่เป็นอนาคตซึ่งจักเกิดขึ้นมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สภาวธรรมที่เป็นอนาคตซึ่งจักเกิดขึ้นยังไม่เกิดขึ้นมิใช่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. หากว่าสภาวธรรมที่เป็นอนาคตซึ่งจักเกิดขึ้นยังไม่เกิดขึ้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “สภาวธรรมที่เป็นอนาคตซึ่งจักเกิดขึ้นมีอยู่’’{๔๒๓} ส. สภาวธรรมที่เป็นอนาคตซึ่งจักเกิดขึ้นยังไม่เกิดขึ้น สภาวธรรมเหล่านั้นมีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สภาวธรรมที่เป็นอนาคตซึ่งจักไม่เกิดขึ้นยังไม่เกิดขึ้น สภาวธรรมเหล่านั้นมีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. สภาวธรรมที่เป็นอนาคตซึ่งจักไม่เกิดขึ้นยังไม่เกิดขึ้น สภาวธรรมเหล่านั้นไม่มีอยู่หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. สภาวธรรมที่เป็นอนาคตซึ่งจักเกิดขึ้นยังไม่เกิดขึ้นสภาวธรรมเหล่านั้นไม่มีอยู่หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ... .
{๔๒๔} ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “สภาวธรรมที่เป็นอนาคตซึ่งจักเกิดขึ้นเหล่านั้นมีอยู่” หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. สภาวธรรมที่เป็นอนาคตซึ่งจักเกิดขึ้นจักเกิดขึ้นมิใช่หรือ ?
ส. ถูกแล้ว
ป. หากว่าสภาวธรรมที่เป็นอนาคตซึ่งจักเกิดขึ้นจักเกิดขึ้น ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “สภาวธรรมที่เป็นอนาคตซึ่งจักเกิดขึ้นมีอยู่”{๔๒๕} ส. เพราะท่านเข้าใจว่า “สภาวธรรมที่เป็นอนาคตซึ่งจักเกิดขึ้นจักเกิดขึ้น” จึงยอมรับว่า “สภาวธรรมเหล่านั้นมีอยู่” หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เพราะท่านเข้าใจว่า “สภาวธรรมที่เป็นอนาคตซึ่งจักเกิดขึ้นจักเกิดขึ้น” จึงยอมรับว่า “สภาวธรรมเหล่านั้นเป็นปัจจุบัน” หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
ส. เพราะท่านเข้าใจว่า “สภาวธรรมที่เป็นอนาคตซึ่งจักเกิดขึ้นจักเกิดขึ้น” จึงยอมรับว่า “สภาวธรรมเหล่านั้นเป็นปัจจุบัน” หรือ ?
ป. ถูกแล้ว
ส. เพราะท่านเข้าใจว่า “สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันจักดับ” จึงยอมรับว่า “สภาวธรรมเหล่านั้นไม่มี” หรือ ?
ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...
จบ เอกัจจมัตถีติกถา
๘. สติปัฏฐานกถา
ว่าด้วยสติปัฏฐาน
{๔๒๖} [๓๐๑] สกวาทีถามว่า สภาวธรรมทั้งปวงเป็นสติปัฏฐานหรือ ?
ปรวาทีตอบว่า ถูกแล้ว
ส. สภาวธรรมทั้งปวงเป็นสติ เป็นสตินทรีย์ เป็นสติพละ เป็นสัมมาสติ เป็นสติสัมโพชฌงค์ เป็นเอกายนมรรค เป็นเหตุให้ถึงความสิ้นไป
จบ เอกัจจมัตถีติกถา