พระอภิธรรมปิฎก · มหาวรรค
นิคหะ ที่ ๘
เล่ม ๓๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๘/๑๖ ในมหาวรรคมี ๔ ฉบับ
_______
๔. อวยวสจฺจิกฏฺฐ
๒. ปจฺจนีกานุโลม
๔. อวัยวสัจฉิกัฏฐะ
๒. ปัจจนีกานุโลมะ
พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ มหาวรรค นิคหะ ที่ ๘ (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๓๗ หน้า ๑๑–๑๒ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๓๗ หน้า ๑๕–๑๕
*ปุคฺคโล นุปลพฺภติ สจฺจิกฏฺฐปรมฎฺเฐนาติ? อามนฺตา. สพฺเพสุ ปุคฺคโล นุปลพฺภติ สจฺจิกฏฺฐปรมฎฺเฐนาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ.
อาชานาหิ นิคฺคหํ: หญฺจิ ปุคฺคโล นุปลพฺภติ สจฺจิกฏฺฐปรมฎฺเฐน, เตน วต เร วตฺตพฺเพ “สพฺเพสุ ปุคฺคโล นุปลพฺภติ สจฺจิกฏฺฐปรมฎฺเฐนา”ติ. ยํ ตตฺถ วเทสิ “วตฺตพฺเพ โข ‘ปุคฺคโล นุปลพฺภติ สจฺจิกฏฺฐปรมฎฺเฐน’, โน จ วตฺตพฺเพ ‘สพฺเพสุ ปุคฺคโล นุปลพฺภติ สจฺจิกฏฺฐ- ปรมฎฺเฐนา’ติ”, มิจฺฉา.
โน เจ ปน วตฺตพฺเพ “สพฺเพสุ ปุคฺคโล นุปลพฺภติ สจฺจิกฏฺฐปรมฎฺเฐนา”ติ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “ปุคฺคโล นุปลพฺภติ สจฺจิกฏฺฐปรมฎฺเฐนา”ติ. ยํ ตตฺถ วเทสิ “วตฺตพฺเพ โข ‘ปุคฺคโล นุปลพฺภติ สจฺจิกฏฺฐปรมฎฺเฐน’, โน จ วตฺตพฺเพ ‘สพฺเพสุ ปุคฺคโล นุปลพฺภติ สจฺจิกฏฺฐ- ปรมฎฺเฐนา’ติ”, มิจฺฉา ฯเปฯ อฏฺฐโม นิคฺคโห.
ปร. ท่านหยั่งรู้บุคคลไม่ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ใช่ไหม
สก. ใช่
ปร. ท่านหยั่งรู้บุคคลไม่ได้ในอวัยวะทั้งปวงโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ใช่ไหม
สก. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น
ปร. ท่านจงรับนิคคหะ ดังต่อไปนี้
หากท่านหยั่งรู้บุคคลไม่ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ ดังนั้น ท่านจึงควรยอมรับว่า “ข้าพเจ้าหยั่งรู้บุคคลไม่ได้ในอวัยวะทั้งปวงโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” ท่านกล่าวคำขัดแย้งใด ในตอนต้นนั้นว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่า ข้าพเจ้าหยั่งรู้บุคคลไม่ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ แต่ไม่ยอมรับว่า ข้าพเจ้าหยั่งรู้บุคคลไม่ได้ในอวัยวะทั้งปวงโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” คำนั้นของท่านผิดอนึ่ง หากท่านไม่ยอมรับว่า “ข้าพเจ้าหยั่งรู้บุคคลไม่ได้ในอวัยวะทั้งปวงโดย สัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “ข้าพเจ้าหยั่งรู้บุคคลไม่ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” ท่านกล่าวคำขัดแย้งใดในตอนต้นนั้นว่า “ข้าพเจ้ายอมรับว่า ข้าพเจ้าหยั่งรู้ บุคคลไม่ได้โดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์ แต่ไม่ยอมรับว่า ข้าพเจ้าหยั่งรู้บุคคลไม่ได้ในอวัยวะ ทั้งปวงโดยสัจฉิกัฏฐปรมัตถ์” คำนั้นของท่านผิด ฯลฯ
นิคคหะที่ ๘ จบ
จบ นิคหะ ที่ ๘