arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระอภิธรรมปิฎก · วรรคที่ ๑๖

นิคคหกถา

เล่ม ๓๗

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๖๓๙–๑๖๔๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๑๐ ในวรรคที่ ๑๖มี ๔ ฉบับ

พระอภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ วรรคที่ ๑๖ นิคคหกถา (ฉบับหลวง เล่ม ๓๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๗)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๗ หน้า ๘๕๒–๘๕๕

หน้า ๘๕๒

๑๖. โสฬสมวรรค

(๑๕๖) ๑. นิคคหกถา

ว่าด้วยเรื่องบุคคลสามารถข่มจิตผู้อื่นได้

{๑๖๓๙} [๗๔๓] สกวาทีถามว่า บุคคลอื่นข่มจิตของบุคคลอื่นได้หรือ ?

ปรวาทีตอบว่า ถูกแล้ว

ส. บุคคลอื่นข่มได้ว่า “จิตของบุคคลอื่นอย่ากำหนัด อย่าประทุษร้าย อย่าหลง อย่าเศร้าหมอง” ดังนี้หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. บุคคลอื่นข่มจิตของบุคคลอื่นได้หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. บุคคลอื่นข่มได้ว่า “ผัสสะที่เกิดขึ้นแล้วแก่บุคคลอื่น อย่าดับไปเลย” ดังนี้หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. บุคคลอื่นข่มได้ว่า “เวทนาที่เกิดขึ้นแล้ว ... สัญญาที่เกิดขึ้นแล้ว ... เจตนาที่เกิดขึ้นแล้ว ... จิตที่เกิดขึ้นแล้ว ... ศรัทธาที่เกิดขึ้นแล้ว ... วิริยะที่เกิดขึ้นแล้ว ... สติที่เกิดขึ้นแล้ว ... สมาธิที่เกิดขึ้นแล้ว ... ปัญญาที่เกิดขึ้นแล้วแก่บุคคลอื่น อย่าดับไปเลย” ดังนี้หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายมหาสังฆิกะ ซึ่งมีความเห็นว่า เหล่าบุคคลผู้มีกำลังแห่งฤทธิ์มีความชำนาญในฌาน ถ้าไม่สามารถข่มจิตของผู้อื่นได้ กำลังแห่งฤทธิ์และความชำนาญในฌานของพวกเขาหายไปไหน ดังนั้น บุคคลเหล่านั้นต้องใช้กำลังแห่งฤทธิ์และความชำนาญในฌานนั้นข่มจิตของผู้อื่นได้อย่างแน่นอน (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๘๔)
หน้า ๘๕๓

{๑๖๔๐} ส. บุคคลอื่นข่มจิตของบุคคลอื่นได้หรือ ?

ป. ถูกแล้ว.

ส. บุคคลอื่นละราคะ ละโทสะ ... ละอโนตตัปปะเพื่อประโยชน์แก่บุคคลอื่นได้หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๑๖๔๑} ส. บุคคลอื่นข่มจิตของบุคคลอื่นได้หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. บุคคลอื่นเจริญมรรค เจริญสติปัฏฐาน ... เจริญโพชฌงค์เพื่อประโยชน์แก่บุคคลอื่นได้หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๑๖๔๒} ส. บุคคลอื่นข่มจิตของบุคคลอื่นได้หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. บุคคลอื่นกำหนดรู้ทุกข์ ละสมุทัย ทำให้แจ้งซึ่งนิโรธ เจริญมรรคเพื่อประโยชน์แก่บุคคลอื่นได้หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๑๖๔๓} ส. บุคคลอื่นข่มจิตของบุคคลอื่นได้หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. บุคคลอื่นเป็นผู้ทำแก่บุคคลอื่น สุขและทุกข์คนอื่นทำให้ คนหนึ่งทำ อีกคนหนึ่งเสวยผลหรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๑๖๔๔} ส. บุคคลอื่นข่มจิตของบุคคลอื่นได้หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

หน้า ๘๕๔

ส. พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ว่า

“บุคคลทำชั่วไว้เอง ก็เศร้าหมองเอง ไม่ทำชั่วไว้เอง ก็บริสุทธิ์เอง ความบริสุทธิ์ ความไม่บริสุทธิ์เป็นของเฉพาะตัว คนอื่นจะทำคนอื่นให้บริสุทธิ์หาได้ไม่” ดังนี้ มีพระสูตรอยู่จริง มิใช่หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. ถ้าอย่างนั้น ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “บุคคลอื่นข่มจิตของบุคคลอื่นได้”

{๑๖๔๕} [๗๔๔] ป. ท่านไม่ยอมรับว่า “บุคคลอื่นข่มจิตของบุคคลอื่นได้” หรือ ?

ส. ถูกแล้ว

ป. ชนผู้บรรลุความเป็นผู้มีกำลังมีอยู่ ชนที่เป็นผู้มีความชำนาญมีอยู่ มิใช่หรือ ?

ส. ถูกแล้ว

ป. หากว่าชนผู้บรรลุความเป็นผู้มีกำลังมีอยู่ ชนที่เป็นผู้มีความชำนาญมีอยู่ ด้วยเหตุนั้น ท่านก็ควรยอมรับว่า “บุคคลอื่นข่มจิตของบุคคลอื่นได้

จบ นิคคหกถา

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑พึงดูเทียบใน ขุ.ธ.(แปล) ๒๕/๑๖๕/๗๕
หน้า ๘๕๕

(๑๕๗) ๒. ปัคคหกถา

ว่าด้วยเรื่องบุคคลสามารถประคองจิตผู้อื่นได้

{๑๖๔๖} [๗๔๕] สกวาทีถามว่า บุคคลอื่นประคอง(บังคับ)จิตของบุคคลอื่นได้หรือ ?

ปรวาทีตอบว่า ถูกแล้ว

ส. บุคคลอื่นประคองได้ว่า “จิตของบุคคลอื่นอย่ากำหนัด อย่าประทุษร้าย อย่าหลง อย่าเศร้าหมอง” ดังนี้หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๑๖๔๗} ส. บุคคลอื่นประคองจิตของบุคคลอื่นได้หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. บุคคลอื่นยังกุศลมูลคืออโลภะให้เกิด ยังกุศลมูลคืออโทสะให้เกิด ยังกุศลมูลคืออโมหะให้เกิด ยังศรัทธาให้เกิด ยังวิริยะให้เกิด ยังสติให้เกิด ยังสมาธิให้เกิด ยังปัญญาให้เกิดแก่บุคคลอื่นได้หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

{๑๖๔๘} ส. บุคคลอื่นประคองจิตของบุคคลอื่นได้หรือ ?

ป. ถูกแล้ว

ส. บุคคลอื่นประคองได้ว่า “ผัสสะที่เกิดขึ้นแล้วแก่บุคคลอื่น อย่าดับไปเลย” ดังนี้หรือ ?

ป. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ...

ส. บุคคลอื่นประคองได้ว่า “เวทนาที่เกิดขึ้นแล้ว ... ปัญญาที่เกิดขึ้นแล้วแก่บุคคลอื่น อย่าดับไปเลย” ดังนี้หรือ ?

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ปรวาที ในกถานี้หมายถึงพวกภิกษุนิกายมหาสังฆิกะเช่นเดียวกับนิคคหกถา (อภิ.ปญฺจ.อ. ๒๘๔)