นิโรธกถา

*เทฺว นิโรธาติ? อามนฺตา. เทฺว ทุกฺขนิโรธาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เทฺว ทุกฺขนิโรธาติ? อามนฺตา. เทฺว นิโรธสจฺจานีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เทฺว นิโรธสจฺจานีติ? อามนฺตา. เทฺว ทุกฺขสจฺจานีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เทฺว นิโรธสจฺจานีติ? อามนฺตา. เทฺว สมุทย-สจฺจานีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เทฺว นิโรธสจฺจานีติ? อามนฺตา. เทฺว มคฺคสจฺจานีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ *เทฺว นิโรธสจฺจานีติ? อามนฺตา. เทฺว ตาณานิ ฯเปฯ เทฺว เลณานิ ฯเปฯ เทฺว สรณานิ ฯเปฯ เทฺว ปรายณานิ ฯเปฯ เทฺว อจฺจุตานิ ฯเปฯ เทฺว อมตานิ ฯเปฯ เทฺว นิพฺพานานีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*เทฺว นิพฺพานานีติ? อามนฺตา. อตฺถิ ทฺวินฺนํ นิพฺพานานํ อุจฺจนีจตา หีนปณีตตา อุกฺกํสาวกํโส สีมา วา เภโท วา ราชิ วา อนฺตริกา วาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*เทฺว นิโรธาติ? อามนฺตา. นนุ อปฺปฏิสงฺขานิรุทฺเธ สงฺขาเร ปฏิสงฺขา นิโรเธนฺตีติ? อามนฺตา. หญฺจิ อปฺปฏิสงฺขานิรุทฺเธ สงฺขาเร ปฏิสงฺขา นิโรเธนฺติ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “เทฺว นิโรธา”ติ.

*น วตฺตพฺพํ “เทฺว นิโรธา”ติ? อามนฺตา. นนุ อปฺปฏิสงฺขานิรุทฺธาปิ สงฺขารา อจฺจนฺตภคฺคา, ปฏิสงฺขานิรุทฺธาปิ สงฺขารา อจฺจนฺตภคฺคาติ? อามนฺตา. หญฺจิ อปฺปฏิสงฺขานิรุทฺธาปิ สงฺขารา อจฺจนฺตภคฺคา, ปฏิสงฺขานิรุทฺธาปิ สงฺขารา อจฺจนฺตภคฺคา, เตน วต เร วตฺตพฺเพ “เทฺว นิโรธา”ติ.

*เทฺว นิโรธาติ? อามนฺตา. ปฏิสงฺขานิรุทฺธาปิ สงฺขารา อริยมคฺคํ อาคมฺม นิรุทฺธาติ? อามนฺตา. อปฺปฏิสงฺขานิรุทฺธา สงฺขารา อริยมคฺคํ อาคมฺม นิรุทฺธาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*เทฺว นิโรธาติ? อามนฺตา. ปฏิสงฺขานิรุทฺธา สงฺขารา น ปุน อุปฺปชฺชนฺตีติ? อามนฺตา. อปฺปฏิสงฺขานิรุทฺธา สงฺขารา น ปุน อุปฺปชฺชนฺตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ เตน หิ น วตฺตพฺพํ “เทฺว นิโรธา”ติ. นิโรธกถา นิฏฺฐิตา. ทุติย วคฺโค. ตสฺสุทฺทานํ

ปรูปหาโร อญฺญาณํ กงฺขา ปรวิตารณา

วจีเภโท ทุกฺขาหาโร ฐิติ (๑) กุกฺกุฬา

สงฺขารา เอโก อภิสมโย เอโก โวหาโร

เอโก นิโรธติ.๑

สก. นิโรธมี ๒ อย่างใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. ทุกขนิโรธมี ๒ อย่างใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. ทุกขนิโรธมี ๒ อย่างใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. นิโรธสัจมี ๒ อย่างใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. นิโรธสัจมี ๒ อย่างใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. ทุกขสัจมี ๒ อย่างใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. นิโรธสัจมี ๒ อย่างใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. สมุทยสัจมี ๒ อย่างใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. นิโรธสัจมี ๒ อย่างใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. มัคคสัจมี ๒ อย่างใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. นิโรธสัจมี ๒ อย่างใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. ที่ต้านทานมี ๒ อย่าง ฯลฯ ที่เร้นมี ๒ อย่าง ฯลฯ ที่ระลึกมี ๒ อย่าง ฯลฯ จุดมุ่งหมายมี ๒ อย่าง ฯลฯ ที่มั่นมี ๒ อย่าง ฯลฯ อมตะมี ๒ อย่าง ฯลฯ นิพพานมี ๒ อย่างใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. นิพพานมี ๒ อย่างใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. นิพพานทั้ง ๒ อย่าง ยังมีความสูงต่ำ ความเลวและความประณีต ความยิ่งและหย่อน เขตแดน ความแตกต่าง ร่องรอย ช่องว่างอยู่ใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. นิโรธมี ๒ อย่างใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. บุคคลนำสังขารที่ดับโดยไม่ต้องพิจารณามาพิจารณาให้ดับได้มิใช่หรือปร. ใช่

สก. หากบุคคลนำสังขารที่ดับโดยไม่ต้องพิจารณามาพิจารณาให้ดับได้ ท่าน ก็ไม่ควรยอมรับว่า “นิโรธมี ๒ อย่าง”ปร. ท่านไม่ยอมรับว่า “นิโรธมี ๒ อย่าง” ใช่ไหม

สก. ใช่

ปร. สังขารที่ดับโดยไม่ต้องพิจารณาก็ดี ที่ดับโดยพิจารณาก็ดี ต่างก็ดับ สนิทแล้วมิใช่หรือสก. ใช่

ปร. หากสังขารที่ดับโดยไม่ต้องพิจารณาก็ดี ที่ดับโดยพิจารณาก็ดี ต่างก็ ดับสนิท ดังนั้น ท่านจึงควรยอมรับว่า “นิโรธมี ๒ อย่าง”สก. นิโรธมี ๒ อย่างใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. สังขารแม้ที่ดับโดยพิจารณา ชื่อว่าดับ เพราะอาศัยอริยมรรคใช่ไหมปร. ใช่

สก. สังขารที่ดับโดยไม่ต้องพิจารณา ชื่อว่าดับ เพราะอาศัยอริยมรรคใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. นิโรธมี ๒ อย่างใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. สังขารที่ดับโดยพิจารณา ไม่เกิดขึ้นอีกใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. สังขารที่ดับโดยไม่ต้องพิจารณา ก็ไม่เกิดขึ้นอีกใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. ดังนั้น ท่านจึงไม่ควรยอมรับว่า “นิโรธมี ๒ อย่าง”

นิโรธกถา จบ

ทุติยวรรค จบ

รวมกถาที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ปรูปหารกถา ๒. อัญญาณกถา

๓. กังขากถา ๔. ปรวิตารณกถา

๕. วจีเภทกถา ๖. ทุกขาหารกถา

๗. จิตตัฏฐิติกถา ๘. กุกกุฬกถา

๙. อนุปุพพาภิสมยกถา ๑๐. โวหารกถา

๑๑. นิโรธกถา