กามคุณกถา

*ปญฺเจว กามคุณา กามธาตูติ? อามนฺตา. นนุ อตฺถิ ตปฺปฏิสํยุตฺโต ฉนฺโทติ? อามนฺตา. หญฺจิ อตฺถิ ตปฺปฏิสํยุตฺโต ฉนฺโท, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “ปญฺเจว กามคุณา กามธาตู”ติ. นนุ อตฺถิ ตปฺปฏิสํยุตฺโต ราโค, ตปฺปฏิสํยุตฺโต ฉนฺโท, ตปฺปฏิสํยุตฺโต ฉนฺทราโค, ตปฺปฏิสํยุตฺโต สงฺกปฺโป, ตปฺปฏิสํยุตฺโต ราโค, ตปฺปฏิสํยุตฺโต สงฺกปฺปราโค, ตปฺปฏิสํยุตฺตา ปีติ, ตปฺปฏิสํยุตฺตํ โสมนสฺสํ, ตปฺปฏิสํยุตฺตํ ปีติโสมนสฺสนฺติ? อามนฺตา. หญฺจิ อตฺถิ ตปฺปฏิสํยุตฺตํ ปีติโสมนสฺสํ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ “ปญฺเจว กามคุณา กามธาตู”ติ.

*ปญฺเจว กามคุณา กามธาตูติ? อามนฺตา. มนุสฺสานํ จกฺขุ น กามธาตูติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ มนุสฺสานํ โสตํ ฯเปฯ มนุสฺสานํ ฆานํ ฯเปฯ มนุสฺสานํ ชิวฺหา ฯเปฯ มนุสฺสานํ กาโย ฯเปฯ มนุสฺสานํ มโน น กามธาตูติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*มนุสฺสานํ มโน น กามธาตูติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา:-

ปญฺจ กามคุณา โลเก มโนจฺฉฏฺฐา ปเวทิตา

เอตฺถ ฉนฺทํ วิราเชตฺวา เอวํ ทุกฺขา ปมุจฺจตีติ. (๑)

อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ น วตฺตพฺพํ “มนุสฺสานํ มโน น กามธาตู”ติ.

สก. กามคุณ ๕ เท่านั้นเป็นกามธาตุใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. ความพอใจที่เกี่ยวกับกามคุณ ๕ นั้นมีอยู่มิใช่หรือ

ปร. ใช่

สก. หากความพอใจที่เกี่ยวกับกามคุณ ๕ นั้นมีอยู่ ท่านก็ไม่ควรยอมรับว่า “กามคุณ ๕ เท่านั้นเป็นกามธาตุ” สก. ความกำหนัด ความพอใจ ความพอใจและความกำหนัดที่เกี่ยวกับ กามคุณ ๕ นั้น ... ความดำริ ความกำหนัด ความดำริและความกำหนัดที่เกี่ยวกับ กามคุณ ๕ นั้น ... ปีติ โสมนัส ปีติและโสมนัส ที่เกี่ยวกับกามคุณ ๕ นั้นมีอยู่ มิใช่หรือปร. ใช่

สก. หากปีติและโสมนัสที่เกี่ยวกับกามคุณ ๕ นั้นมีอยู่ ท่านก็ไม่ควรยอมรับ ว่า “กามคุณ ๕ เท่านั้นเป็นกามธาตุ”สก. กามคุณ ๕ เท่านั้นเป็นกามธาตุใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. จักษุของมนุษย์ไม่เป็นกามธาตุใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. โสตะ ฯลฯ ฆานะ ฯลฯ ชิวหา ฯลฯ กาย ฯลฯ มโนของมนุษย์ ไม่เป็นกามธาตุใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. มโนของมนุษย์ไม่เป็นกามธาตุใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. พระสูตรที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ว่า

“กามคุณ ๕ อันมีใจเป็นที่ ๖ ซึ่งมีอยู่ในโลก

เราประกาศไว้ชัดเจนแล้ว

สัตว์โลกคลายความพอใจในกามคุณ ๕ นี้ได้

ย่อมพ้นจากทุกข์ได้ ด้วยวิธีดังกล่าวนี้”

มีอยู่จริงมิใช่หรือ

ปร. ใช่

สก. ดังนั้น ท่านจึงไม่ควรยอมรับว่า “มโนของมนุษย์ไม่เป็นกามธาตุ”

*ปญฺเจว กามคุณา กามธาตูติ? อามนฺตา. กามคุณา ภโว คติ สตฺตาวาโส สํสาโร โยนิ วิญฺญาณฏฺฐิติ อตฺตภาวปฏิลาโภติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อตฺถิ กามคุณูปคํ กมฺมนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อตฺถิ กามคุณูปคา สตฺตาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ กามคุเณ สตฺตา ชายนฺติ ชิยฺยนฺติ มิยฺยนฺติ จวนฺติ อุปปชฺชนฺตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ กามคุเณ อตฺถิ รูปํ เวทนา สญฺญา สงฺขารา วิญฺญาณนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ กามคุณา ปญฺจโวการภโวติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ กามคุเณ สมฺมาสมฺพุทฺธา อุปฺปชฺชนฺติ, ปจฺเจกสมฺพุทฺธา อุปฺปชฺชนฺติ, สาวกยุคํ อุปฺปชฺชตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*กามธาตุ ภโว คติ สตฺตาวาโส สํสาโร โยนิ วิญฺญาณฏฺฐิติ อตฺตภาวปฏิลาโภติ? อามนฺตา. กามคุณา ภโว คติ สตฺตาวาโส สํสาโร โยนิ วิญฺญาณฏฺฐิติ อตฺตภาวปฏิลาโภติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อตฺถิ กามธาตูปคํ กมฺมนฺติ? อามนฺตา. อตฺถิ กามคุณูปคํ กมฺมนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ อตฺถิ กามธาตูปคา สตฺตาติ? อามนฺตา. อตฺถิ กามคุณูปคา สตฺตาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

*กามธาตุยา สตฺตา ชายนฺติ ชิยฺยนฺติ มิยฺยนฺติ จวนฺติ อุปปชฺชนฺตีติ? อามนฺตา. กามคุเณ สตฺตา ชายนฺติ ชิยฺยนฺติ มิยฺยนฺติ จวนฺติ อุปปชฺชนฺตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ กามธาตุยา อตฺถิ รูปํ เวทนา สญฺญา สงฺขารา วิญฺญาณนฺติ? อามนฺตา. กามคุเณ อตฺถิ รูปํ เวทนา สญฺญา สงฺขารา วิญฺญาณนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ กามธาตุ ปญฺจโวการภโวติ? อามนฺตา. กามคุณา ปญฺจโวการภโวติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ กามธาตุยา สมฺมาสมฺพุทฺธา อุปฺปชฺชนฺติ, ปจฺเจกสพุทฺธา อุปฺปชฺชนฺติ, สาวกยุคํ อุปฺปชฺชตีติ? อามนฺตา. กามคุเณ สมฺมาสมฺพุทฺธา อุปฺปชฺชนฺติ, ปจฺเจกสมฺพุทฺธา อุปฺปชฺชนฺติ, สาวกยุคํ อุปฺปชฺชตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ

สก. กามคุณ ๕ เท่านั้นเป็นกามธาตุใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. กามคุณเป็นภพ เป็นคติ เป็นสัตตาวาส เป็นสงสาร เป็นกำเนิด เป็นวิญญาณฐิติ เป็นการได้อัตภาพใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. กรรมที่ให้เข้าถึงกามคุณมีอยู่ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. สัตว์ผู้เข้าถึงกามคุณมีอยู่ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. ในกามคุณ มีสัตว์เกิด แก่ ตาย จุติ ปฏิสนธิใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. ในกามคุณ มีรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. กามคุณเป็นภพที่มีขันธ์ ๕ ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. ในกามคุณ มีพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งหลาย พระปัจเจกพุทธเจ้าทั้งหลาย คู่พระอัครสาวกอุบัติขึ้นใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. กามธาตุเป็นภพ เป็นคติ เป็นสัตตาวาส เป็นสงสาร เป็นกำเนิด เป็นวิญญาณฐิติ เป็นการได้อัตภาพใช่ไหมปร. ใช่

สก. กามคุณเป็นภพ เป็นคติ เป็นสัตตาวาส เป็นสงสาร เป็นกำเนิด เป็นวิญญาณฐิติ เป็นการได้อัตภาพใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. กรรมที่ให้เข้าถึงกามธาตุมีอยู่ใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. กรรมที่ให้เข้าถึงกามคุณมีอยู่ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. สัตว์ผู้เข้าถึงกามธาตุมีอยู่ใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. สัตว์ผู้เข้าถึงกามคุณมีอยู่ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. ในกามธาตุ มีสัตว์เกิด แก่ ตาย จุติ ปฏิสนธิใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. ในกามคุณ มีสัตว์เกิด แก่ ตาย จุติ ปฏิสนธิใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. ในกามธาตุ มีรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. ในกามคุณ มีรูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. กามธาตุเป็นภพที่มีขันธ์ ๕ ใช่ไหม

ปร. ใช่

สก. กามคุณเป็นภพที่มีขันธ์ ๕ ใช่ไหม

ปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

สก. ในกามธาตุ มีพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งหลาย พระปัจเจกพุทธเจ้าทั้งหลาย คู่พระอัครสาวกอุบัติขึ้นใช่ไหมปร. ใช่

สก. ในกามคุณ มีพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทั้งหลาย พระปัจเจกพุทธเจ้าทั้งหลาย คู่พระอัครสาวกอุบัติขึ้นใช่ไหมปร. ไม่ควรกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ

*น วตฺตพฺพํ “ปญฺเจว กามคุณา กามธาตู”ติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา “ปญฺจิเม ภิกฺขเว กามคุณา. กตเม ปญฺจ? จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา ฯเปฯ ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา ฯเปฯ ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา ฯเปฯ กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. อิเม โข ภิกฺขเว ปญฺจ กามคุณา”ติ (๑) อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ ปญฺเจว กามคุณา กามธาตูติ. กามคุณกถา นิฏฺฐิตา.

ปร. ท่านไม่ยอมรับว่า “กามคุณ ๕ เท่านั้นเป็นกามธาตุ” ใช่ไหม

สก. ใช่

ปร. พระสูตรที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ว่า “ภิกษุทั้งหลาย กามคุณ ๕ ประการนี้ กามคุณ ๕ ประการ อะไรบ้าง คือ (๑) รูปที่พึงรู้แจ้งทางตา ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด (๒) เสียงที่พึงรู้แจ้งทางหู ฯลฯ (๓) กลิ่นที่พึงรู้แจ้งทางจมูก ฯลฯ (๔) รสที่พึงรู้แจ้งทางลิ้น ฯลฯ (๕) โผฏฐัพพะที่ พึงรู้แจ้งทางกาย ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจ ให้กำหนัด ภิกษุทั้งหลาย กามคุณ ๕ ประการนี้” มีอยู่จริงมิใช่หรือสก. ใช่

ปร. ดังนั้น กามคุณ ๕ เท่านั้นจึงเป็นกามธาตุ

กามคุณกถา จบ