พระอภิธรรมปิฎก ธัมมสังคณี จิตตุปปาทกัณฑ์ อัพยากตธรรม · โลกุตตรวิบาก
วิบากแห่งมรรคจิตดวงที่ ๒ ดวงที่ ๓ และดวงที่ ๔
เล่ม ๓๔ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๗๐–๔๗๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๓/๓ ในโลกุตตรวิบากมี ๔ ฉบับ
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมสังคณี จิตตุปปาทกัณฑ์ อัพยากตธรรม โลกุตตรวิบาก วิบากแห่งมรรคจิตดวงที่ ๒ ดวงที่ ๓ และดวงที่ ๔ (ฉบับหลวง เล่ม ๓๔ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๔ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๗๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๔)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๔ หน้า ๒๑๐–๒๑๒
โยคาวจรบุคคลสงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌานที่เป็นสุญญตะ เป็น ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ... ที่เป็นอนิมิตตะ ... ที่เป็นอัปปณิหิตะ เป็น ฉันทาธิปไตย ... เป็นวีริยาธิปไตย ... เป็นจิตตาธิปไตย ... เป็น วีมังสาธิปไตย อันเป็นวิบาก เพราะฌานที่เป็นโลกุตตรกุศลอันได้ทำไว้แล้ว ได้เจริญไว้แล้วนั้นแล อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...
สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต
จบ วิบากแห่งมรรคจิตดวงที่ ๑
วิบากแห่งมรรคจิตดวงที่ ๒ เป็นต้น
{๔๗๐} [๕๕๓] ธรรมเป็นอัพยากฤต เป็นไฉน
โยคาวจรบุคคลเจริญฌานเป็นโลกุตตระ อันเป็นเครื่องออกไปจากโลก นำไปสู่นิพพาน เพื่อความบรรเทากามราคะและพยาบาท เพื่อบรรลุภูมิ ที่ ๒ ... เพื่อละกามราคะและพยาบาทไม่ให้มีเหลือ ... เพื่อบรรลุภูมิที่ ๓ ... เพื่อละรูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ และ อวิชชาไม่ให้มีเหลือ เพื่อ บรรลุภูมิที่ ๔ สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌานที่เป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อัญญินทรีย์ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...
สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล
โยคาวจรบุคคลสงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌานที่เป็นสุญญตะ เป็น ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา อันเป็นวิบาก เพราะฌานที่เป็นโลกุตตรกุศล อันได้ทำไว้แล้ว ได้เจริญไว้แล้วนั้นแล อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อัญญาตาวินทรีย์ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ... หรืออรูปธรรมที่อิง อาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีในสมัยนั้น
สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต
{๔๗๑} [๕๕๔] ผัสสะ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
การกระทบ กิริยาที่กระทบ กิริยาที่ถูกต้อง ความถูกต้อง ในสมัย นั้นที่ใด นี้ชื่อว่า ผัสสะ มีในสมัยนั้น ...
[๕๕๕] อัญญาตาวินทรีย์ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
ความรู้ทั่ว ความรู้ชัด กิริยาที่รู้ชัด ซึ่งธรรมทั้งหลายที่รู้ทั่วถึงแล้ว เหล่านั้น ความวิจัย ความเลือกสรร ความวิจัยธรรม ความกำหนดหมาย ความเข้าไปกำหนด ความเข้าไปกำหนดเฉพาะ ภาวะที่รู้ ภาวะที่ฉลาด ภาวะที่รู้ละเอียด ความรู้แจ่มแจัง ความค้นคิด ความใคร่ครวญ ปัญญา เหมือนแผ่นดิน ปัญญาเครื่องทำลายกิเลส ปัญญาเครื่องนำทาง ความ เห็นแจ้ง ความรู้ชัด ปัญญาเหมือนปฏัก ปัญญินทรีย์คือปัญญา ปัญญาพละ ปัญญาคือศัสตรา ปัญญาคือปราสาท ความสว่างคือปัญญา แสงสว่างคือ ปัญญา ปัญญาคือประทีป ปัญญาคือดวงแก้ว ความไม่หลงคือธัมมวิจัย สัมมาทิฏฐิ ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์อันเป็นองค์แห่งมรรค นับเนื่องในมรรค ในสมัยนั้นใด นี้ชื่อว่า อัญญาตาวินทรีย์ มีในสมัยนั้น ... หรืออรูปธรรม ที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มีในสมัยนั้นสภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต
จบ วิบากแห่งมรรคจิตดวงที่ ๒ เป็นต้น
จบ โลกุตตรวิปากจิต
อัพยากฤตที่เป็นอกุศลวิบาก
วิญญาณ ๕ ที่เป็นอกุศลวิบาก
{๔๗๒} [๕๕๖] ธรรมเป็นอัพยากฤต เป็นไฉน
จักขุวิญญาณที่เป็นวิบาก สหรคตด้วยอุเบกขา มีรูปเป็นอารมณ์ เกิดขึ้น ...
โสตวิญญาณที่เป็นวิบาก สหรคตด้วยอุเบกขา มีเสียงเป็นอารมณ์เกิด ขึ้น ...
ฆานวิญญาณที่เป็นวิบาก สหรคตด้วยอุเบกขา มีกลิ่นเป็นอารมณ์ เกิดขึ้น ...
ชิวหาวิญญาณที่เป็นวิบาก สหรคตด้วยอุเบกขา มีรสเป็นอารมณ์ เกิดขึ้น ...
กายวิญญาณที่เป็นวิบาก สหรคตด้วยทุกข์ มีโผฏฐัพพะเป็นอารมณ์ เกิดขึ้นเพราะอกุศลกรรมอันได้ทำไว้แล้ว ได้สั่งสมไว้แล้ว ในสมัยใด ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา จิต ทุกข์ จิตตัสเสกัคคตา มนินทรีย์ ทุกขินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ มีในสมัยนั้น หรืออรูปธรรมที่อิงอาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด มี อยู่ในสมัยนั้นสภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอัพยากฤต
{๔๗๓} [๕๕๗] ผัสสะ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
การกระทบ กิริยาที่กระทบ กิริยาที่ถูกต้อง ความถูกต้อง ในสมัยนั้น ที่ใด นี้ชื่อว่า ผัสสะ มีในสมัยนั้น[๕๕๘] เวทนา มีในสมัยนั้น เป็นไฉน
ความไม่สำราญทางกาย ความทุกข์ทางกาย อันเกิดแต่สัมผัสแห่ง กายวิญญาณธาตุที่สมกัน ความเสวยอารมณ์ที่ไม่สำราญเป็นทุกข์อันเกิด
จบ วิบากแห่งมรรคจิตดวงที่ ๒ ดวงที่ ๓ และดวงที่ ๔