พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน · ปัจจนียานุโลมติกปัฏฐาน
นปริตตัตติกปริตตัตติกะ
เล่ม ๔๕ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๐–๕๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๓/๓ ในปัจจนียานุโลมติกปัฏฐานมี ๔ ฉบับ
๑๒-๑๖. ปริตตติกะเป็นต้น ๑. ปฏิจจวาร
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๖ ปัจจนียานุโลมติกปัฏฐาน นปริตตัตติกปริตตัตติกะ (ฉบับหลวง เล่ม ๔๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๔๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๙๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๔๕)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๔๕ หน้า ๓๑๔–๓๑๘ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๔๕ หน้า ๕๑๗–๕๒๒
นปริตฺตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ปริตฺโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. (สงฺขิตฺตํ.) เหตุยา ทฺวาวีส, อารมฺมเณ เอกาทส, อธิปติยา อฏฺฐารส ฯเปฯ อญฺญมญฺเญ โสฬส ฯเปฯ ปุเรชาเต อาเสวเน นว ฯเปฯ อวิคเต ทฺวาวึส.
สภาวธรรมที่เป็นปริตตะอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นปริตตะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๒๒ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๑๑ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๑๘ วาระ ฯลฯ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๑๖ วาระ ฯลฯ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๒๒ วาระ
นปริตฺตารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ปริตฺตารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. (สงฺขิตฺตํ.) เหตุยา เตรส, อารมฺมเณ เตรส, อธิปติยา นว ฯเปฯ ปุเรชาเต อาเสวเน นว ฯเปฯ อวิคเต เตรส.
สภาวธรรมที่มีปริตตะเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีปริตตะเป็น อารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑๓ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๑๓ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑๓ วาระ
นหีนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ มชฺฌิโม ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. (สงฺขิตฺตํ.) เหตุยา อฏฺฐารส, อารมฺมเณ นว ฯเปฯ วิปาเก ตีณิ ฯเปฯ อวิคเต อฏฺฐารส.
สภาวธรรมที่เป็นชั้นกลางอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นชั้นต่ำเกิดขึ้นเพราะ เหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑๘ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑๘ วาระ
นมิจฺฉตฺตนิยตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สมฺมตฺตนิยโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. (สงฺขิตฺตํ.) เหตุยา อฏฺฐารส, อารมฺมเณ นว ฯเปฯ วิปาเก ตีณิ ฯเปฯ อวิคเต อฏฺฐารส.
สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มี สภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑๘ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑๘ วาระ
นมคฺคารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ มคฺคารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. (สงฺขิตฺตํ.) เหตุยา ฉพฺพีส ฯเปฯ อวิคเต ฉพฺพีส . ๑๗. อุปฺปนฺนตฺติก ๗. ปญฺหาวาร
สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีมรรคเป็น อารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๒๖ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๒๖ วาระ
นอนุปฺปนฺโน ธมฺโม อุปฺปนฺนสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย. นอุปฺปาที ธมฺโม อุปฺปนฺนสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย. นอนุปฺปนฺโน จ นอุปฺปาที จ ธมฺมา อุปฺปนฺนสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย. (สงฺขิตฺตํ.) เหตุยา ตีณิ, อารมฺมเณ อธิปติยา สตฺต, สหชาเต อญฺญมญฺเญ นิสฺสเย ตีณิ, อุปนิสฺสเย สตฺต, ปุเรชาเต ปจฺฉาชาเต ตีณิ ฯเปฯ อวิคเต ตีณิ.
๑๗. อุปปันนติกะ ๗. ปัญหาวาร
สภาวธรรมที่มิใช่ยังไม่เกิดขึ้นเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นโดย เหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่มิใช่จักเกิดขึ้นแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นโดย เหตุปัจจัยสภาวธรรมที่มิใช่ยังไม่เกิดขึ้นและที่ไม่ใช่จักเกิดขึ้นแน่นอนเป็นปัจจัยแก่ สภาวธรรมที่เกิดขึ้นโดยเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๗ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๗ วาระ
สหชาตปัจจัย มี ๓ วาระ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ
นิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ
อุปนิสสยปัจจัย มี ๗ วาระ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาระ
ปัจฉาชาตปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
๑๘-๑๙. อตีตตฺติกทฺวย ๑-๗. ปฏิจฺจาทิวาร นอตีโต ธมฺโม ปจฺจุปฺปนฺนสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย. นอนาคโต ธมฺโม ปจฺจุปฺปนฺนสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย. นอตีโต จ นอนาคโต จ ธมฺมา ปจฺจุปฺปนฺนสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย. (สงฺขิตฺตํ.) เหตุยา ตีณิ, อารมฺมเณ อธิปติยา สตฺต, สหชาเต อญฺญมญฺเญ นิสฺสเย ตีณิ, อุปนิสฺสเย สตฺต, ปุเรชาเต ปจฺฉาชาเต ตีณิ ฯเปฯ อวิคเต ตีณิ.
๑๘-๑๙. อตีตติกทวยะ ๑-๗. ปฏิจจวารเป็นต้น
สภาวธรรมที่ไม่เป็นอดีตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดย เหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่ไม่เป็นอนาคตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอดีตและที่ไม่เป็นอนาคตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น ปัจจุบันโดยเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๗ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๗ วาระ
อนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
นิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ
อุปนิสสยปัจจัย มี ๗ วาระ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาระ
ปัจฉาชาตปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
นอตีตารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อตีตารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นอตีตา-รมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อนาคตารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นอตีตารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ปจฺจุปฺปนฺนารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. ตีณิ.
นอนาคตารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อตีตารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นอนาคตารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ปจฺจุปฺปนฺนารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. เทฺว.
นปจฺจุปฺปนฺนารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ปจฺจุปฺปนฺนารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นปจฺจุปฺปนฺนารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อตีตารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นปจฺจุปฺปนฺนารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อนาคตารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. ตีณิ. (สงฺขิตฺตํ.) เหตุยา สตฺตรส, อารมฺมเณ ปณฺณรสล อธิปติยา นว ฯเปฯ ปุเรชาเต อาเสวเน นว ฯเปฯ อวิคเต สตฺตรส. ๒๐-๒๑. อชฺฌตฺตตฺติกทฺวย ๑. ปฏิจฺจวาร
สภาวธรรมที่มีอดีตธรรมเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีอดีตธรรม เป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่มีอนาคตธรรมเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีอดีตธรรมเป็น อารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่มีปัจจุบันธรรมเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีอดีตธรรมเป็น อารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระสภาวธรรมที่มีอดีตธรรมเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีอนาคตธรรมเป็น อารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่มีปัจจุบันธรรมเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีอนาคตธรรม เป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๒ วาระสภาวธรรมที่มีปัจจุบันธรรมเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีปัจจุบันธรรม เป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่มีอดีตธรรมเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีปัจจุบันธรรมเป็น อารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่มีอนาคตธรรมเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีปัจจุบันธรรม เป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑๗ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๑๕ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑๗ วาระ
นอชฺฌตฺตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ พหิทฺธา ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. เอกํ.
นพหิทฺธา ธมฺมํ ปฏิจฺจ อชฺฌตฺโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. เอกํ. (สงฺขิตฺตํ.) เหตุยา เทฺว ฯเปฯ อวิคเต เทฺว.
๒๐-๒๑. อัชฌัตตติกทวยะ ๑. ปฏิจจวาร
สภาวธรรมที่เป็นภายนอกตนอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นภายในตนเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ
สภาวธรรมที่เป็นภายในตนอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นภายนอกตนเกิดขึ้นเพราะ เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๒๘ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ (ย่อ)
นอชฺฌตฺตารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อชฺฌตฺตารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. เทฺว. พหิทฺธารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ พหิทฺธารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. เทฺว.
นอชฺฌตฺตารมฺมณญฺจ นพหิทฺธารมฺมณญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อชฺฌตฺตารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. เทฺว. (สงฺขิตฺตํ.) เหตุยา ฉ, อารมฺมเณ ฉ, อธิปติยา เทฺว ฯเปฯ ปุเรชาเต อาเสวเน เทฺว ฯเปฯ อวิคเต ฉ. ๒๒. สนิทสฺสนตฺติก ๑. ปฏิจฺจวาร
สภาวธรรมที่มีธรรมภายในตนเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มี ธรรมภายในตนเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ
สภาวธรรมที่มีธรรมภายนอกตนเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีธรรม ภายนอกตนเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๒ วาระสภาวธรรมที่มีธรรมภายในตนเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีธรรมภายใน ตนเป็นอารมณ์และที่ไม่ใช่มีธรรมภายนอกตนเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๒ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ
นสนิทสฺสนสปฺปฏิฆํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สนิทสฺสนสปฺปฏิโฆ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นสนิทสฺสนสปฺปฏิฆํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อนิทสฺสนสปฺปฏิโฆ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นสนิทสฺสน-สปฺปฏิฆํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อนิทสฺสนอปฺปฏิโฆ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นสนิทสฺสนสปฺปฏิฆํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สนิทสฺสนสปฺปฏิโฆ จ อนิทสฺสนอปฺปฏิโฆ จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา. นสนิทสฺสน-สปฺปฏิฆํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อนิทสฺสนสปฺปฏิโฆ จ อนิทสฺสนอปฺปฏิโฆ จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา. นสนิทสฺสนสปฺปฏิฆํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สนิทสฺสนสปฺปฏิโฆ จ อนิทสฺสนสปฺปฏิโฆ จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา. นสนิทสฺสนสปฺปฏิฆํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สนิทสฺสนสปฺปฏิโฆ จ อนิทสฺสนสปฺปฏิโฆ จ อนิทสฺสนอปฺปฏิโฆ จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา. สตฺต. นอนิทสฺสนสปฺปฏิฆํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อนิทสฺสนสปฺปฏิโฆ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นอนิทสฺสนสปฺปฏิฆํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สนิทสฺสนสปฺปฏิโฆ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. สตฺต.
นอนิทสฺสนอปฺปฏิฆํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อนิทสฺสนอปฺปฏิโฆ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. สตฺต. (สงฺขิตฺตํ.) เหตุยา ปญฺจตึส, อารมฺมเณ ตีณิ ฯเปฯ อญฺญมญฺเญ ทส ฯเปฯ อวิคเต ปญฺจตึส. (ปญฺหาวารมฺปิ วิตฺถาเรตพฺพํ.) ธมฺมปจฺจนียานุโลเม ติกปฏฺฐานํ นิฏฺฐิตํ. __________ อภิธมฺมปิฏก ธมฺมปจฺจนียานุโลม ทุกปฏฺฐานปาลิ __________ นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส. ๑-๖. โหตุโคจฺฉก ๑. ปฏิจฺจวาร
๒๒. สนิทัสสนติกะ ๑. ปฏิจจวาร
สภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้และ กระทบได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้และกระทบ ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่เห็นได้กระทบได้และที่เห็นไม่ได้กระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่ ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้และที่เห็นไม่ได้กระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรม ที่ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่เห็นได้กระทบได้และที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่ เห็นได้และกระทบได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่เห็นได้กระทบได้ที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้และที่เห็นไม่ได้กระทบไม่ได้
อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๗ วาระสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้อาศัยสภาวธรรมที่มิใช่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้อาศัยสภาวธรรมที่มิใช่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๗ วาระสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่มิใช่เห็นไม่ได้และ กระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๗ วาระ (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓๕ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๑๐ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓๕ วาระ
(พึงขยายปัญหาวารให้พิสดาร)
ธัมมปัจจนียานุโลม ติกปัฏฐาน จบ
จบ นปริตตัตติกปริตตัตติกะ