พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน · ปริตตัตติกะ
ปฏิจจวาร
เล่ม ๔๑ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๓๒๑–๑๓๗๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๔ ในปริตตัตติกะมี ๔ ฉบับ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๒ ปัจฉิมอนุโลมติกปัฏฐาน ปริตตัตติกะ ปฏิจจวาร (ฉบับหลวง เล่ม ๔๑ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๔๑ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๗ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๔๑)
ฉบับมหามกุฏฯ พิมพ์อรรถกถาไว้ในเล่มเดียวกับพระไตรปิฎก ข้อความในหน้านี้จึงมีอรรถกถาปนอยู่
ไทย (มหามกุฏฯ) เล่ม ๘๗ หน้า ๓๕๐–๓๗๕
๑๒. ปริตตติกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๓๒๑] ๑. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นปริตตธรรมฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นปริตต-ธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
หทยวัตถุ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย, ขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทยวัตถุ.
มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ ฯลฯ มหาภูตรูป ๒ ฯลฯ
จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย.
๒. มหัคคตธรรม อาศัยปริตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม อาศัยหทยวัตถุ
๓. ปริตตธรรม และมหัคคตธรรม อาศัยปริตต-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม อาศัยหทย-วัตถุ
กฏัตตารูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย.
[๑๓๒๒] ๔. มหัคคตธรรม อาศัยมหัคคตธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
๕. ปริตตธรรม อาศัยมหัคคตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม.
ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม.
๖. ปริตตธรรม และมหัคคตธรรม อาศัยมหัคคต-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานขณะ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรมฯลฯ
ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และกฏัตตรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคต-ธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
[๑๓๒๓] ๗. อัปปมาณธรรม อาศัยอัปปมาณธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัปปมาณธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
๘. ปริตตธรรม อาศัยอัปปมาณธรรม เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอัปปมาณธรรม.
๙. ปริตตธรรม และอัปปมาณธรรม อาศัยอัปปมาณ-ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัปปมาณ-ธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
[๑๓๒๔] ๑๐. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม และอัปปมาณ-ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นอัปปมาณธรรม และมหาภูต-รูปทั้งหลาย.
[๑๓๒๕] ๑๑. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม และมหัคคต-ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม และมหาภูตรูปทั้งหลาย.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
๑๒. มหัคคตธรรม อาศัยปริตตธรรม และมหัคคต-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรม และหทยวัตถุ ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
๑๓. ปริตตธรรม และมหัคคตธรรม อาศัยปริตต-ธรรม และมหัคคตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรม และหทยวัตถุ ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ที่เป็นมหัคคตธรรม และมหาภูตรูปทั้งหลาย.
๒. อารัมมณปัจจัย
[๑๓๒๖] ๑. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นปริตตธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทยวัตถุ.
๒. มหัคคตธรรม อาศัยปริตตธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม อาศัยหทย-วัตถุ.
[๑๓๒๗] ๓. มหัคคตธรรม อาศัยมหัคคตธรรม เกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
[๑๓๒๘] ๔. อัปปมาณธรรม อาศัยอัปปมาณธรรม เกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัปปมาณธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
[๑๓๒๙] ๕. มหัคคตธรรม อาศัยปริตตธรรม และมหัคคต-ธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรมและหทยวัตถุ ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
๓. อธิปติปัจจัย
[๑๓๓๐] ๑. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม เกิดขึ้น เพราะอธิปติปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นปริตตธรรมฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ ฯลฯ
จิตตสมุฏฐานรูป ที่เป็นอุปาทารูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย.
[๑๓๓๑] ๒. มหัคคตธรรม อาศัยมหัคคตธรรม เกิดขึ้นเพราะอธิปติปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
๓. ปริตตธรรม อาศัยมหัคคตธรรม เกิดขึ้น เพราะอธิปติปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม.
๔. ปริตตธรรม และมหัคคตธรรม อาศัยมหัคคต-ธรรม เกิดขึ้น เพราะอธิปติปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรมฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
[๑๓๓๒] ๕. อัปปมาณธรรม อาศัยอัปปมาณธรรม เกิดขึ้นเพราะอธิปติปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัปปมาณธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
๖. ปริตตธรรม อาศัยอัปปมาณธรรม เกิดขึ้น
เพราะอธิปติปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอัปปมาณธรรม.
๗. ปริตตธรรม และอัปปมาณธรรม อาศัยอัปป-
มาณธรรม เกิดขึ้น เพราะอธิปติปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัปปมาณ-ธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
[๑๓๓๓] ๘. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม และอัปปมาณ-ธรรม เกิดขึ้น เพราะอธิปติปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นอัปปมาณธรรม และมหาภูต-รูปทั้งหลาย.
[๑๓๓๔] ๙. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม และมหัคคต-ธรรม เกิดขึ้น เพราะอธิปติปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นมหัคคตธรรม และมหาภูตรูปทั้งหลาย.
๔. อนันตรปัจจัย ฯลฯ ๖. สหชาตปัจจัย
[๑๓๓๕] ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม เกิดขึ้น เพราะอนันตรปัจจัย, เพราะสมนันตรปัจจัย, เพราะสหชาตปัจจัย พึงกระทำมหาภูตรูปแม้ทั้งหมด.
๗. อัญญมัญญปัจจัย ฯลฯ ๑๑. อาเสวนปัจจัย
เพราะ อัญญมัญญปัจจัย, เพราะ นิสสยปัจจัย, เพราะ อุป-นิสสยปัจจัย, เพราะ ปุเรชาตปัจจัย พึงกระทำ ๓ วาระ.
เพราะ อาเสวนปัจจัย พึงกระทำ ๓ วาระ.
๑๒. กัมมปัจจัย ฯลฯ ๒๓. อวิคตปัจจัย
เพราะ กัมมปัจจัย, เพราะ วิปากปัจจัย พึงกระทำ ๑๓ วาระ.
เพราะ อาหารปัจจัย, เพราะ อินทริยปัจจัย, เพราะ ฌานปัจจัยเพราะ มัคคปัจจัย, เพราะ สัมปยุตตปัจจัย, เพราะ วิปปยุตตปัจจัย,เพราะ อัตถิปัจจัย, เพราะ นัตถิปัจจัย, เพราะ วิคตปัจจัย, เพราะอวิคตปัจจัย.
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๓๓๖] ในเหตุปัจจัยมี ๑๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัยมี ๕ วาระในอธิปติปัจจัยมี ๙ วาระ ในอนันตรปัจจัยมี ๕ วาระ ในสมนันตรปัจจัยมี๕ วาระ ในสหชาตปัจจัยมี ๑๓ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัยมี ๗ วาระ ในนิสสยปัจจัยมี ๑๓ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัยมี ๕ วาระ ในปุเรชาตปัจจัยมี ๓วาระ ในอาเสวนปัจจัยมี ๓ วาระ ในกัมมปัจจัยมี ๑๓ วาระ ในวิปากปัจจัยมี ๑๓ วาระ ในอาหารปัจจัยมี ๑๓ วาระ ในอินทริยปัจจัยมี ๑๓ วาระ ในฌานปัจจัยมี ๑๓ วาระ ในมัคคปัจจัยมี ๑๓ วาระ ในสัมปยุตตปัจจัยมี ๕ วาระในวิปปยุตตปัจจัยมี ๑๓ วาระ ในอัตถิปัจจัยมี ๑๓ วาระ ในนัตถิปัจจัยมี ๕วาระ ในวิคตปัจจัยมี ๕ วาระ ในอวิคตปัจจัยมี ๑๓ วาระ.
อนุโลมนัย จบ
ปัจจนียนัย
๑. นเหตุปัจจัย
[๑๓๓๗] ๑. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย.
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นปริตตธรรมซึ่งเป็นอเหตุกะ ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ หทยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลาย, ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทยวัตถุ ฯลฯ
อาศัยมหาภูตรูป ๑ ฯลฯ.
พาหิรรูป ... อาหารสมุฏฐานรูป... อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ.
ส่วนอสัญญสัตว์ทั้งหลาย ฯลฯ อาศัยมหาภูตรูป ๑ ฯลฯ.
โมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ.
๒. นอารัมมณปัจจัย
[๑๓๓๘] ๑. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย.
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นปริตตธรรม.
ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นปริตตธรรม,หทยวัตถุ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย.
มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ พาหิรรูป... อาหารสมุฏฐานรูป. .. อุตุสมุฏฐาน-รูป ฯลฯ.
ส่วนอสัญญสัตว์ทั้งหลาย มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ.
[๑๓๓๙] ๒. ปริตตธรรม อาศัยมหัคคตธรรม เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย.
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม.
ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม.
[๑๓๔๐] ๓. ปริตตธรรม อาศัยอัปปมาณธรรม เกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย.
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอัปปมาณธรรม.
[๑๓๔๑] ๔. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม และอัปปมาณ-ธรรม เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย.
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นอัปปมาณธรรม และมหาภูตรูปทั้งหลาย.
[๑๓๔๒] ๕. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม และมหัคคต-ธรรม เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย.
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นอัปปมาณธรรม และมหาภูตรูปทั้งหลาย.
ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ที่เป็นมหัคคตธรรม และมหาภูตรูปทั้งหลาย.
๓. อธิปติปัจจัย
[๑๓๔๓] ๑. ปริตธรรม อาศัยปริตตธรรม เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย.
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นปริตตธรรม ฯลฯ.
ในปฏิสนธิขณะ หทยวัตถุ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย, ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทยวัตถุ.
มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ.
ส่วนอสัญญสัตว์ทั้งหลาย ฯลฯ
๒. มหัคคตธรรม อาศัยปริตตธรรม เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย.
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม อาศัยหทย-วัตถุ.
๓. ปริตตธรรม และมหัคคตธรรม อาศัยปริตต-ธรรม เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย.
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม อาศัยหทย-วัตถุ, กฏัตตารูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย.
[๑๓๔๔] ๔. มหัคคตธรรม อาศัยมหัคคตธรรม เกิดขึ้นเพราะนอธิปติปัจจัย
คือ อธิปติธรรมที่เป็นมหัคคตธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคต-ธรรม ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรม ซึ่งเป็นวิบาก ฯลฯ
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ.
๕. ปริตตธรรม อาศัยมหัคคตธรรม เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย.
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคตธรรม ซึ่งเป็นวิบาก.
ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม.
๖. ปริตตธรรม และมหัคคตธรรม อาศัยมหัคคต-ธรรม เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย.
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรมซึ่งเป็นวิบาก ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
[๑๓๔๕] ๗. อัปปมาณธรรม อาศัยอัปปมาณธรรม เกิดขึ้นเพราะนอธิปติปัจจัย.
คือ อธิปติธรรมที่เป็นอัปปมาณธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอัปปมาณธรรม.
[๑๓๔๖] ๘. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม และมหัคคต-ธรรม เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นมหัคคตธรรม ซึ่งเป็นวิบากและมหาภูตรูปทั้งหลาย.
ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ที่เป็นมหัคคตธรรม และมหาภูตรูปทั้งหลาย.
๙. มหัคคตธรรม อาศัยปริตตธรรม และมหัคคต-ธรรม เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย.
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรมและหทยวัตถุ ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ.
๑๐. ปริตตธรรม และมหัคคตธรรม อาศัยปริตต-ธรรม และมหัคคตธรรม เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย.
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรมและหทยวัตถุ ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ.
กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ที่เป็นมหัคคตธรรม และมหาภูตรูปทั้งหลาย.
๔. อนันตรปัจจัย ฯลฯ ๗. นอุปนิสสยปัจจัย
[๑๓๔๗] ๑. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม ฯลฯ เพราะนอนันตรปัจจัย, เพราะนสมนันตรปัจจัย, เพราะนอัญญมัญญปัจจัย,เพราะนอุปนิสสยปัจจัย.
๘. นปุเรชาตปัจจัย
[๑๓๔๘] ๑. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม เกิดขึ้น เพราะนปุเรชาตปัจจัย.
คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นปริตตธรรม ฯลฯ
ขันธ์ ๒ ฯลฯ.
จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นปริตตธรรม.
ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นปริตตธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
พึงกระทำมหาภูตรูปทั้งหมดให้พิสดาร. ในปริตตมูลกะ มี ๓ วาระ.
[๑๓๔๙] ๔. มหัคคตธรรม อาศัยมหัคคตธรรม เกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย.
คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรม ฯลฯ
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ.
๕. ปริตตธรรม อาศัยมหัคคตธรรม ฯลฯ เพราะนปุเรชาตปัจจัย.
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม.
ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม.
๖. ปริตตธรรม และมหัคคตธรรม อาศัยมหัคคต-ธรรม ฯลฯ เพราะนปุเรชาตปัจจัย.
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ.
[๑๓๕๐] ๗. อัปปมาณธรรม อาศัยอัปปมาณธรรม ฯลฯ
เพราะนปุเรชาตปัจจัย.
คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัปปมาณธรรม ฯลฯ.
๘. ปริตตธรรม อาศัยอัปปมาณธรรม ฯลฯ.
นปุเรชาตปัจจัย.
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอัปปมาณธรรม.
[๑๓๕๑] ๙. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม และอัปปมาณ-ธรรม ฯลฯ เพราะนปุเรชาตปัจจัย.
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอัปปมาณธรรม และมหาภูตรูปทั้งหลาย.
[๑๓๕๒] ๑๐. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม และมหัคคต-ธรรม ฯลฯ เพราะนปุเรชาตปัจจัย.
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม และมหาภูตรูปทั้งหลาย. ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ.
๑๑. มหัคคตธรรม อาศัยปริตตธรรม และมหัคคต-ธรรม ฯลฯ เพราะนปุเรชาตปัจจัย.
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรมและหทยวัตถุ ฯลฯ.
๑๒. ปริตตธรรม และมหัคคตธรรม อาศัยปริตต-ธรรม และมหัคคตธรรม เกิดขึ้น เพราะนปุเรชาตปัจจัย
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรม และหทยวัตถุ ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ที่เป็นมหัคคตธรรม และมหาภูตรูปทั้งหลาย.
๙. นปัจฉาชาตปัจจัย ๑๐. นอาเสวนปัจจัย
[๑๓๕๓] ๑. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม เกิดขึ้น เพราะปัจฉาชาตปัจจัย เพราะนอาเสวนปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นปริตตธรรมฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในปฏิสนธิขณะ หทยวัตถุ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย, ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทยวัตถุ. มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ
ส่วนอสัญญสัตว์ทั้งหลาย มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ
[๑๓๕๔] ๒. มหัคคตธรรม อาศัยปริตตธรรม เกิดขึ้น เพราะนอาเสวนปัจจัย
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม อาศัยหทย-วัตถุ.
๓. ปริตตธรรม และมหัคคตธรรม อาศัยปริตต-
ธรรม ฯลฯ เพราะนอาเสวนปัจจัย
คือ ในปฏิสนธิ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม อาศัยหทย-วัตถุ, กฏัตตารูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย.
[๑๓๕๕] ๔. มหัคคตธรรม อาศัยมหัคคตธรรม เกิดขึ้นเพราะนอาเสวนปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรม ซึ่งเป็นวิบาก ฯลฯ
ขันธ์ ๒ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรม ฯลฯ
๕. ปริตตธรรม อาศัยมหัคคตธรรม ฯลฯ เพราะนอาเสวนปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
๖. ปริตตธรรม และมหัคคตธรรม อาศัยมหัคคต-
ธรรม ฯลฯ เพราะนอาเสวนปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรมซึ่งเป็นวิบาก ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรม ฯลฯ
[๑๓๕๖] ๗. อัปปมาณธรรม อาศัยอัปปมาณธรรม ฯลฯ
เพราะนอาเสวนปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัปปมาณธรรม ซึ่งเป็นวิบาก ฯลฯ
ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒.
๘. ปริตตธรรม อาศัยขันธ์ที่เป็นอัปปมาณธรรม ฯลฯ เพราะนอาเสวนปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นอัปปมาณธรรม.
๙. ปริตตธรรม และอัปปมาณธรรม อาศัยอัปป-
มาณธรรม เกิดขึ้น เพราะนอาเสวนปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัปปมาณธรรมซึ่งเป็นวิบาก ฯลฯ.
[๑๓๕๗] ๑๐. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม และมหัคคต-ธรรม เกิดขึ้น เพราะนอาเสวนปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอัปปมาณธรรม และมหาภูตรูปทั้งหลาย
[๑๓๕๘] ๑๑. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม และมหัคคต-ธรรม เกิดขึ้น เพราะนอาเสวนปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นมหัคคตธรรม และมหาภูตรูปทั้งหลาย.
ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ที่เป็นมหัคคตธรรม และมหา-ภูตรูปทั้งหลาย.
๑๒. มหัคคตธรรม อาศัยปริตตธรรม และมหัคคต-ธรรม เกิดขึ้น เพราะนอาเสวนปัจจัย
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรม และหทยวัตถุ ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
๑๓. ปริตตธรรม และมหัคคตธรรม อาศัยปริตต-
ธรรมและมหัคคตธรรม เกิดขึ้น เพราะนอาเสวนปัจจัย.
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรม และหทยวัตถุ ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ที่เป็นมหัคคตธรรม และมหาภูตรูปทั้งหลาย.
๑๑. นกัมมปัจจัย
[๑๓๕๙] ๑. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม เกิดขึ้น เพราะนกัมมปัจจัย
คือ เจตนาที่เป็นปริตตธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นปริตตธรรมพาหิรรูป... อาหารสมุฏฐานรูป... อุตุสมุฏฐานรูป
ฯลฯ มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ
[๑๓๖๐] ๒. มัคคตธรรม อาศัยมหัคคตธรรม เกิดขึ้น เพราะนกัมมปัจจัย
คือ เจตนาที่เป็นมหัคคตธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม.
[๑๓๖๑] ๓. อัปปมาณธรรม อาศัยอัปปมาณธรรม เกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย
คือ เจตนาที่เป็นอัปปมาณธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอัปปมาณ-ธรรม ซึ่งเป็นกุศล.
๑๒. นวิปากปัจจัย
[๑๓๖๒] ๑. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม เกิดขึ้น เพราะนวิปากปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นปริตตธรรมฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒ ฯลฯ มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ ฯลฯ
จิตตสมุฏฐานรูป ที่เป็นอุปารูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย.
พาหิรรูป... อาหารสมุฏฐานรูป... อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ
ส่วนอสัญญสัตว์ทั้งหลาย ฯลฯ มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ
[๑๓๖๓] ๒. มหัคคตธรรม อาศัยมหัคคตธรรม เกิดขึ้น เพราะนวิปากปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรมฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒ ฯลฯ
๓. ปริตตธรรม อาศัยมหัคคตธรรม เกิดขึ้น เพราะนวิปากปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม.
๔. ปริตตธรรม และมหัคคตธรรม อาศัยมหัคคต-ธรรม เกิดขึ้น เพราะนวิปากปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรมฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒ ฯลฯ
[๑๓๖๔] ๕. อัปปมาณธรรม อาศัยอัปปมาณธรรม เกิดขึ้นเพราะนวิปากปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัปปมาณธรรม ซึ่งเป็นกุศล ฯลฯ
๖. ปริตตธรรม อาศัยอัปปมาณธรรม เกิดขึ้น
เพราะนวิปากปัจจัย
คือ จิตตสมูกฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอัปปมาณธรรม ซึ่งเป็นกุศล ฯลฯ
๗. ปริตตธรรม และอัปปมาณธรรม อาศัยอัปป-มาณธรรม เกิดขึ้น เพราะนวิปากปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอัปปมาณ-ธรรม ซึ่งเป็นกุศล ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒ ฯลฯ
[๑๓๖๕] ๘. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม และอัปปมาณ-ธรรม เกิดขึ้น เพราะนวิปากปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นอัปปมาณธรรม ซึ่งเป็นกุศลและมหาภูตรูปทั้งหลาย.
[๑๓๖๖] ๙. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม และมหัคคตธรรมเกิดขึ้น เพราะนวิปากปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม และมหาภูตรูปทั้งหลาย.
๑๓. นอาหารปัจจัย
[๑๓๖๗] ๑. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม เกิดขึ้น เพราะนอาหารปัจจัย
คือ พาหิรรูป... อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ ส่วนอสัญญสัตว์ทั้งหลาย ฯลฯ
พึงให้พิสดาร.
๑๔. นอินทริยปัจจัย
๑. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม เกิดขึ้น เพราะนอินทริยปัจจัย
คือ พาหิรรูป...อาหารสมุฏฐานรูป...อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ ส่วนอสัญญสัตว์ทั้งหลาย รูปชีวิตนทรีย์ อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย.
๑๕. นฌานปัจจัย
๑. ฯลฯ เพราะนฌานปัจจัย
คือ ขันธ์ ๑ ที่เป็นสหรคตด้วยปัญจวิญญาณ ฯลฯ ส่วนอสัญญสัตว์ทั้งหลาย ฯลฯ มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ พึงกระทำมหาภูตรูปทั้งหมด.
๑๖. นมัคคปัจจัย
๑. ฯลฯ เพราะนมัคคปัจจัย
คือ ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นปริตตธรรม ซึ่งเป็นอเหตุกะ ฯลฯ
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ฯลฯ มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ พึงกระทำมหาภูตรูปทั้งหมด.
๑๗. นสัมปยุตตปัจจัย
๑. ฯลฯ เพราะนสัมปยุตตปัจจัย ฯลฯ (มี ๕ วาระ)
๑๘. นวิปปยุตตปัจจัย
[๑๓๖๘] ๑. ฯลฯ เพราะนวิปปยุตตปัจจัย ฯลฯ
คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นปริตตธรรม ฯลฯ ขันธ์๒ ฯลฯ
พาหิรรูป...อาหารสมุฏฐานรูป...อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ
ส่วนอสัญญสัตว์ทั้งหลาย ฯลฯ
๒. มหัคคตธรรม อาศัยมหัคคตธรรม เกิดขึ้น
เพราะนวิปยุตตปัจจัย
คือ ในอรูปภูมิ ฯลฯ ขันธ์ ๑ ที่เป็นมหัคคตธรรม ฯลฯ.
[๑๓๖๙] ๓. อัปปมาณธรรม อาศัยอัปปมาณธรรม เกิดขึ้นเพราะวิปปยุตตปัจจัย
คือ ในอรูปภูมิ ฯลฯ ขันธ์ ๑ ที่เป็นอัปปมาณธรรม ฯลฯ.
เพราะโนนัตถิปัจจัย เพราะโนวิคตปัจจัย.
การนับจำนวนวาระในปัจจนียนัย
สุทธมูลกนัย
[๑๓๗๐] ในเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระในนอธิปติปัจจัย มี ๑๐ วาระ ในนอนันตรปัจจัย มี ๕ วาระ ในนสมนันตร-ปัจจัย มี ๕ วาระ ในนอัญญมัญญปัจจัย มี ๕ วาระ ในนอุปนิสสยปัจจัยมี ๕วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๑๒ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๑๓ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๑๓ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัยมี ๙ วาระ ในนอาหารปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอินทริยปัจจัย ในนฌานปัจจัยในนมัคคปัจจัย แต่ละปัจจัย มี ๑ วาระ ในนสัมปยุตตปัจจัย มี ๕ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ ในโนนัตถิปัจจัย มี ๕ วาระ ในโนวิคตปัจจัยมี ๕ วาระ.
พึงนับอย่างนี้.
ปัจจนียนัย จบ
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๑๓๗๑] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ...ในนอธิปติปัจจัย มี ๑๐ วาระ ในนอนันตรปัจจัย มี ๕ วาระ ในนสมนันตร-ปัจจัย ในนอัญญมัญญปัจจัย ในนอุปนิสสยปัจจัย แต่ละปัจจัย มี ๕ วาระ
ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๑๒ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๑๓ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๑๓ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๙วาระ ในนสัมปยุตตปัจจัย มี ๕ วาระ ในนวิปากยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ ในโนนัตถิปัจจัย มี ๕ วาระ ในโนวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ.
พึงนับอย่างนี้.
อนุโลมปัจจนียนัย จบ
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๑๓๗๒] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ ในวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ ในอวิคตปัจจัย มี ๑วาระ.
พึงนับอย่างนี้.
ปัจจนียานุโลมนัย จบ
ปฏิจจวาระ จบ
สหชาตวาระ เหมือนกับปฏิจจาวาระ.
ปัจจยวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๓๗๓] ๑. ปริตตธรรม อาศัยปริตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นปริตตธรรมฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในปฏิสนธิขณะ หทยวัตถุ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย, ขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทยวัตถุ.
มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ ฯลฯ
ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นปริตตธรรม อาศัยหทยวัตถุ.
๒. มหัคคตธรรม อาศัยปริตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม อาศัยหทยวัตถุ, ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นมหัคคตธรรม อาศัยหทยวัตถุ.
๓. อัปปมาณธรรม อาศัยปริตตธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอัปปมาณธรรม อาศัยหทยวัตถุ.
๔. ปริตตธรรม และอัปปมาณธรรม อาศัยปริตต-ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
จบ ปฏิจจวาร