พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน · อัชฌัตตัตติกะ
ปฏิจจวาร
เล่ม ๔๑ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๐๓๓–๒๐๖๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๓ ในอัชฌัตตัตติกะมี ๔ ฉบับ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๒ ปัจฉิมอนุโลมติกปัฏฐาน อัชฌัตตัตติกะ ปฏิจจวาร (ฉบับหลวง เล่ม ๔๑ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๔๑ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๗ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๔๑)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๔๑ หน้า ๖๗๑–๖๗๙
๒๐. อัชฌัตตติกะ ๑. ปฏิจจวาร
๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร
เหตุปัจจัย
{๒๐๓๓} [๑] สภาวธรรมที่เป็นไปภายในอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายในเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นไปภายในเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นไปภายใน ... เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น มหาภูตรูป ๓
อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๑)
{๒๐๓๔} สภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ...
หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ... ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ...
มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)
อารัมมณปัจจัย
{๒๐๓๕} [๒] สภาวธรรมที่เป็นไปภายในอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายในเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นไปภายในเกิดขึ้น... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นไปภายในเกิดขึ้น... ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๑)
{๒๐๓๖} สภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้น ...
ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ... ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๑)
อธิปติปัจจัย
{๒๐๓๗} [๓] สภาวธรรมที่เป็นไปภายในอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายในเกิดขึ้นเพราะอธิปติปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นไปภายในเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... มหาภูตรูป ๑ ... จิตตสมุฏฐานรูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)
{๒๐๓๘} สภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้นเพราะอธิปติปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... มหาภูตรูป ๑ ... จิตตสมุฏฐานรูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)
อนันตราทิปัจจัย
{๒๐๓๙} [๔] สภาวธรรมที่เป็นไปภายในอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายในเกิดขึ้นเพราะอนันตรปัจจัย เพราะสมนันตรปัจจัย เพราะสหชาตปัจจัย คือ
ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นไปภายในเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นไป
ภายในเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุ เกิดขึ้น มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ...
จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย
เกิดขึ้น ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคลมีมหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ...
กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)
{๒๐๔๐} สภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้นเพราะสหชาตปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๑ …จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย
เกิดขึ้น ... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคลมีมหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น... กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๑)
อัญญมัญญาทิปัจจัย
{๒๐๔๑} [๕] สภาวธรรมที่เป็นไปภายในอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายในเกิดขึ้นเพราะอัญญมัญญปัจจัย เพราะนิสสยปัจจัย เพราะอุปนิสสยปัจจัย
เพราะปุเรชาตปัจจัย เพราะอาเสวนปัจจัย (ในปุเรชาตปัจจัยก็ดี ในอาเสวนปัจจัยก็ดีไม่มีปฏิสนธิ) เพราะกัมมปัจจัย เพราะวิปากปัจจัย
เพราะอาหารปัจจัย เพราะอินทริยปัจจัย เพราะฌานปัจจัยเพราะ
มัคคปัจจัย เพราะสัมปยุตตปัจจัย เพราะวิปปยุตตปัจจัย เพราะอัตถิปัจจัยเพราะนัตถิปัจจัย เพราะวิคตปัจจัย เพราะอวิคตปัจจัย
๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร
{๒๐๔๒} [๖]ในเหตุปัจจัย มี ๒ วาร
ในอารัมมณปัจจัย ,, ๒ ,, …
ในอวิคตปัจจัย ,, ๒ ,,
จบ อนุโลม
๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภงควาร
นเหตุปัจจัย
{๒๐๔๓} [๗] สภาวธรรมที่เป็นไปภายในอาศัยสภาวธรรมที่เป็นภายในเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นไปภายในซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ...
หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ...
มหาภูตรูป ๑ ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ...
สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคลมีมหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ...
กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น โมหะที่
สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะอาศัยขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น (๑)
{๒๐๔๔} สภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นไปภายนอกซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ...
หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ...
มหาภูตรูป ๑ ... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคลมหาภูตรูป ๓ อาศัย
มหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะอาศัยขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น ... (๑)
นอารัมมณปัจจัย
{๒๐๔๕} [๘] สภาวธรรมที่เป็นไปภายในอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายในเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่เป็นไปภายใน
เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูปอาศัยขันธ์ที่เป็นภายในเกิดขึ้น ...
หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๑ ... ที่มีอาหารเป็น
สมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคลมี
มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... (๑)
{๒๐๔๖} สภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูปอาศัยขันธ์ที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้น ...
หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๑ ... ที่เป็นภายนอก ...
ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล ... (๑)
นอธิปตยาทิปัจจัย
{๒๐๔๗} [๙] สภาวธรรมที่เป็นไปภายในอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายในเกิดขึ้นเพราะนอธิปติปัจจัย … (เหมือนกับสหชาตปัจจัยในอนุโลม ไม่มีข้อต่างกัน)เพราะนอนันตรปัจจัย เพราะนสมนันตรปัจจัย เพราะนอัญญมัญญปัจจัย
เพราะนอุปนิสสยปัจจัย เพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ... อาศัยขันธ์๑ ที่เป็นไปภายในเกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่เป็นไปภายในเกิดขึ้น … ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นไปภายใน เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ...
ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๑ ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่เป็นอุตุสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล ...
{๒๐๔๘} [๑๐] สภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ... อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นไปภายนอก เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ (บริบูรณ์แล้ว) ... มหาภูตรูป ๑ ...
ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ...
สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล ...
นปัจฉาชาตาทิปัจจัย
{๒๐๔๙} [๑๑] สภาวธรรมที่เป็นไปภายในอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายในเกิดขึ้นเพราะนปัจฉาชาตปัจจัยเพราะนอาเสวนปัจจัย เพราะนกัมมปัจจัย คือเจตนาที่เป็นไปภายในอาศัยขันธ์ที่เป็นไปภายในเกิดขึ้น ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... (๑)
{๒๐๕๐} สภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่เป็นไปภายนอก อาศัยขันธ์ที่เป็นไป
ภายนอกเกิดขึ้น ... ที่เป็นภายนอก ... ที่เป็นอาสารสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... (๑)
นวิปากาทิปัจจัย
{๒๐๕๑} [๑๒] สภาวธรรมที่เป็นไปภายในอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายในเกิดขึ้นเพราะนวิปากปัจจัย (ไม่มีปฏิสนธิ) เพราะนอาหารปัจจัย คือ ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล … (๑)
{๒๐๕๒} สภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้นเพราะนอาหารปัจจัย คือ ... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ...
สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล ... (๑)
{๒๐๕๓} สภาวธรรมที่เป็นไปภายในอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายในเกิดขึ้นเพราะนอินทริยปัจจัย คือ ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคลมีรูปชีวิตินทรีย์อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย
เกิดขึ้น ... (๑)
{๒๐๕๔} สภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้นเพราะนอินทริยปัจจัย คือ ... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ...
ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคลมีรูปชีวิตินทรีย์อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๑)
นฌานปัจจัย
{๒๐๕๕} [๑๓] สภาวธรรมที่เป็นไปภายในอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายในเกิดขึ้นเพราะนฌานปัจจัย คือ ปัญจวิญญาณสหคตะ ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน … สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล … (๑)
{๒๐๕๖} สภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้นเพราะนฌานปัจจัย คือ ปัญจวิญญาณสหคตะ ... ที่เป็นภายนอก … ที่
มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล ... (๑)
นมัคคาทิปัจจัย
{๒๐๕๗} [๑๔] สภาวธรรมที่เป็นไปภายในอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายในเกิดขึ้นเพราะนมัคคปัจจัย (เหมือนกับนเหตุปัจจัยไม่มีโมหะ) เพราะนสัมปยุตตขันธ์เพราะนวิปปยุตตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ...
ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล ... (๑)
{๒๐๕๘} สภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้นเพราะนวิปปยุตตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล ...
เพราะโนนัตถิปัจจัย เพราะโนวิคตปัจจัย
๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร
{๒๐๕๙} [๑๕] ในนเหตุปัจจัย มี ๒ วาร
ในนอารัมมณปัจจัย ,, ๒ ,,
ในนอธิปติปัจจัย ,, ๒ ,,
ในนอนันตรปัจจัย ,, ๒ ,,
ในนสมนันตรปัจจัย ,, ๒ ,,
(ย่อ ในทุก ๆ ปัจจัยมีปัจจัยละ ๒ วาร)
ในนวิคตปัจจัย มี ๒ วาร
(พึงนับอย่างนี้) จบ ปัจจนียะ
๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ
{๒๐๖๐} [๑๖]ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๒ วาร
ในนวิปากปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
ในนสัมปยุตตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
ในนนัตถิปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
ในนวิคตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
(พึงนับอย่างนี้) จบ อนุโลมปัจจนียะ
๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม
{๒๐๖๑} [๑๗]ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๒ วาร
ในอนันตรปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
ในมัคคปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
ในอวิคตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
(พึงนับอย่างนี้) จบ ปัจจนียานุโลม
จบ ปฏิจจวาร
(สหชาตวารเหมือนกับปฏิจจวาร)
๒๐. อัชฌัตตติกะ ๓. ปัจจยวาร
๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร
เหตุปัจจัย
{๒๐๖๒} [๑๘] สภาวธรรมที่เป็นไปภายในอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายในเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นไปภายในเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ (บริบูรณ์แล้ว) ... มหาภูตรูป ๑... ขันธ์ที่เป็นไปภายในอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๑)
{๒๐๖๓} สภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้น ...
ในปฏิสนธิขณะ ... มหาภูตรูป ๑ ... ขันธ์ที่เป็นไปภายนอกอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๑)
อารัมมณปัจจัย
{๒๐๖๔} [๑๙] สภาวธรรมที่เป็นไปภายในอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายในเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย (เหมือนกับปฏิจจวาร) คือ จักขุวิญญาณอาศัย
จักขายตนะเกิดขึ้น ... กายวิญญาณอาศัยกายายตนะ เกิดขึ้น ... ขันธ์ที่เป็นไปภายในอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๑)
{๒๐๖๕} สภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย (เหมือนกับปฏิจจวาร) คือ จักขายตนะ ... กายายตนะ... ขันธ์ที่เป็นไปภายนอกอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๑)
อธิปตยาทิปัจจัย
{๒๐๖๖} [๒๐] สภาวธรรมที่เป็นไปภายในอาศัยสภาวธรรมที่เป็นภายในเกิดขึ้นเพราะอธิปติปัจจัย (เพิ่มหทัยวัตถุเหมือนกับปฏิจจวาร) เพราะอนันตรปัจจัย
จบ ปฏิจจวาร