arnon.onlineเข้าสู่ระบบ

พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน · นีวรณทุกะ

ปัจจยวาร

เล่ม ๔๒

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๕๘๔–๕๘๙ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๔ ในนีวรณทุกะมี ๔ ฉบับ

พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๓ นีวรณทุกะ ปัจจยวาร (ฉบับหลวง เล่ม ๔๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๔๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๔๒)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๔๒ หน้า ๔๖๑–๔๖๕

หน้า ๔๖๑

๔๔. นีวรณทุกะ ๓. ปัจจยวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๕๘๔} [๑๓] สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

สภาวธรรมที่ไม่เป็นนิวรณ์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นนิวรณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นนิวรณ์เกิดขึ้น ... (พึงเพิ่มข้อความเข้ามาจนถึงมหาภูตรูปภายใน) ขันธ์ที่ไม่เป็นนิวรณ์อาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นนิวรณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์อาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นนิวรณ์ สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์อาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และที่ไม่เป็นนิวรณ์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นนิวรณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นนิวรณ์เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัย ขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์อาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๓)[๑๔] สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และที่ไม่เป็นนิวรณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ถีนมิทธนิวรณ์ อุทธัจจนิวรณ์ อวิชชานิวรณ์อาศัยกามฉันทนิวรณ์และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) ถีนมิทธนิวรณ์ อุทธัจจนิวรณ์ อวิชชานิวรณ์อาศัยกามฉันทนิวรณ์และหทัยวัตถุเกิดขึ้น (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) (๑)

หน้า ๔๖๒

สภาวธรรมที่ไม่เป็นนิวรณ์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และที่ไม่เป็นนิวรณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นนิวรณ์และสภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยสภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และหทัยวัตถุเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยสภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยสภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๒)สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และที่ไม่เป็นนิวรณ์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และที่ไม่เป็นนิวรณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ ถีนมิทธนิวรณ์ อุทธัจจนิวรณ์ อวิชชานิวรณ์อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นนิวรณ์และกามฉันทนิวรณ์เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) ถีนมิทธนิวรณ์ อุทธัจจนิวรณ์ อวิชชานิวรณ์และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยกามฉันทนิวรณ์และหทัยวัตถุเกิดขึ้น (พึงผูกให้เป็นจักรนัย ย่อ) (๓)

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

{๕๘๕} [๑๕] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ” ๙ ”

(ในทุก ๆ ปัจจัย มีปัจจัยละ ๙ วาร)

ในวิปากปัจจัย ” ๑ ” ...

ในอวิคตปัจจัย ” ๙ ”

จบ อนุโลม

หน้า ๔๖๓

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภงควาร

นเหตุปัจจัย

{๕๘๖} [๑๖] สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ อวิชชานิวรณ์อาศัยวิจิกิจฉานิวรณ์เกิดขึ้น ... อวิชชานิวรณ์อาศัยอุทธัจจนิวรณ์เกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นนิวรณ์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นนิวรณ์เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ ไม่เป็นนิวรณ์ซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (พึงเพิ่มข้อความเข้ามาจนถึงพวกอสัญญสัตว์) จักขุวิญญาณอาศัยจักขายตนะเกิดขึ้น ... กายวิญญาณอาศัยกายายตนะเกิดขึ้น ขันธ์ที่ไม่เป็นนิวรณ์ซึ่งเป็นอเหตุกะอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๑)สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์อาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นนิวรณ์เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ อวิชชานิวรณ์อาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะเกิดขึ้น อวิชชานิวรณ์อาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๒)

[๑๗] สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์และที่ไม่เป็นนิวรณ์เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ อวิชชานิวรณ์อาศัยวิจิกิจฉานิวรณ์และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อวิชชานิวรณ์อาศัยอุทธัจจนิวรณ์และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น อวิชชานิวรณ์อาศัยวิจิกิจฉานิวรณ์และหทัยวัตถุเกิดขึ้น อวิชชานิวรณ์อาศัยอุทธัจจนิวรณ์และหทัยวัตถุ (ย่อ) (๑)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๕๘๗} [๑๘] ในนเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย ” ๓ ”

หน้า ๔๖๔

ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาร

ในนอนันตรปัจจัย ” ๓ ”

ในนสมนันตรปัจจัย ” ๓ ”

ในนอัญญมัญญปัจจัย ” ๓ ”

ในนอุปนิสสยปัจจัย ” ๓ ”

ในนปุเรชาตปัจจัย ” ๙ ”

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ” ๙ ”

ในนอาเสวนปัจจัย ” ๙ ”

ในนกัมมปัจจัย ” ๓ ”

ในนวิปากปัจจัย ” ๙ ”

ในนอาหารปัจจัย ” ๑ ”

ในนอินทริยปัจจัย ” ๑ ”

ในนฌานปัจจัย ” ๑ ”

ในนมัคคปัจจัย ” ๑ ”

ในนสัมปยุตตปัจจัย ” ๓ ”

ในนวิปปยุตตปัจจัย ” ๙ ”

ในโนนัตถิปัจจัย ” ๓ ”

ในโนวิคตปัจจัย ” ๓ ”

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

{๕๘๘} [๑๙] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในนอธิปติปัจจัย กับ ... ” ๙ ” (ย่อ)

หน้า ๔๖๕

๔. ปัจจยปัจจยนียานุโลม

{๕๘๙} [๒๐] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๔ วาร ...

ในอนันตรปัจจัย กับ ... ” ๔ ”

ในสมนันตรปัจจัย ” ” ๔ ” ...

ในมัคคปัจจัย ” ” ๓ ”

ในอวิคตปัจจัย ” ” ๔ ”

๔๔.นีวรณทุกะ ๕. สังสัฏฐวาร

๑-๔. ปัจจยจตุกกะ

{๕๙๐} [๒๑] สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์เจือปนกับสภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ถีนมิทธนิวรณ์ อุทธัจจนิวรณ์ อวิชชานิวรณ์เจือปนกับกามฉันทนิวรณ์เกิดขึ้น (พึงผูกให้ เป็นจักรนัย นิวรณ์ทั้งหมดพึงขยายให้พิสดาร){๕๙๑} [๒๒] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ” ๙ ”

(ในทุก ๆ ปัจจัย มีปัจจัยละ ๙ วาร)

ในวิปากปัจจัย ” ๑ ” ...

ในอวิคตปัจจัย ” ๙ ”

จบ อนุโลม

{๕๙๒} [๒๓] สภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์เจือปนกับสภาวธรรมที่เป็นนิวรณ์เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ อวิชชานิวรณ์เจือปนกับวิจิกิจฉานิวรณ์เกิดขึ้น ... อวิชชานิวรณ์เจือปนกับอุทธัจจนิวรณ์เกิดขึ้น ... (ย่อ)