พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน · อาสวอาสวสัมปยุตตทุกะ
ปฏิจจวาร
เล่ม ๔๒ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๐๕–๔๐๘ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๒ ในอาสวอาสวสัมปยุตตทุกะมี ๔ ฉบับ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๓ อาสวอาสวสัมปยุตตทุกะ ปฏิจจวาร (ฉบับหลวง เล่ม ๔๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๔๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๔๒)
ฉบับมหามกุฏฯ พิมพ์อรรถกถาไว้ในเล่มเดียวกับพระไตรปิฎก ข้อความในหน้านี้จึงมีอรรถกถาปนอยู่
ไทย (มหามกุฏฯ) เล่ม ๘๘ หน้า ๔๔๒–๔๔๗
๑๘. อาสวอาสวสัมปยุตตทุกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๔๐๕] ๑. ธรรมที่เป็นทั้งอาสวธรมและอาสวสัมปยุตตธรรมอาศัยธรรมที่เป็นทั้งอาสวธรรมและอาสวสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
คือ ทิฏฐาสวะ อวิชชาสวะ อาศัยกามาสวะ.
พึงผูกจักรนัย
อวิชชาสวะ อาศัยภวาสวะ.
พึงผูกจักรนัย
อวิชชาสวะ อาศัยทิฏฐาสวะ
๒. ธรรมที่เป็นอาสวสัมปยุตตธรรมแต่ไม่ใช่อาสว-ธรรม อาศัยธรรมที่เป็นทั้งอาสวธรรมและอาสวสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยอาสวธรรมทั้งหลาย.
๓. ธรรมที่เป็นทั้งอาสวธรรมและอาสวสัมปยุตตธรรมและธรรมที่เป็นอาสวสัมปยุตตธรรมแต่ไม่ใช่อาสวธรรม อาศัยธรรม
ที่เป็นทั้งอาสวธรรมและอาสวสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ทิฏฐาสวะ อวิชชาสวะ และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยอาสวสัมปยุตตกามาสวธรรมทั้งหลาย.
พึงผูกจักรนัย
๔. ธรรมที่เป็นอาสวสัมปยุตตธรรมแต่ไม่ใช่อาสว-
ธรรม อาศัยธรรมที่เป็นอาสวสัมปยุตตธรรมแต่ไม่ใช่อาสวธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอาสวสัมปยุตตธรรมแต่ไม่ใช่อาสวธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
๕. ธรรมที่เป็นทั้งอาสวธรรมและอาสวสัมปยุตตธรรมอาศัยธรรมที่เป็นอาสวสัมปยุตตธรรมแต่ไม่ใช่อาสวธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
คือ อาสวธรรมทั้งหลาย อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอาสวสัมปยุตตธรรมแต่ไม่ใช่อาสวธรรม.
๖. ธรรมที่เป็นทั้งอาสวธรรมและอาสวสัมปยุตตธรรมและธรรมที่เป็นอาสวสัมปยุตตธรรมแต่ไม่ใช่อาสวธรรม อาศัยธรรมที่เป็นอาสวสัมปยุตตธรรมแต่ไม่ใช่อาสวธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และอาสวธรรมทั้งหลาย อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอาสว-สัมปยุตตธรรมแต่ไม่ใช่อาสวธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
๗. ธรรมที่เป็นอาสวธรรมและอาสวสัมปยุตตธรรม
อาศัยธรรมที่เป็นทั้งอาสวธรรมและอาสวสัมปยุตตธรรม และธรรมที่เป็นอาสวสัมปยุตตธรรมแต่ไม่ใช่อาสวธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ทิฏฐาสวะ อวิชชาสวะ อาศัยกามาสวะ และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย.
พึงผูกจักรนัยทั้งหมด
๘. ธรรมที่เป็นอาสวสัมปยุตตธรรมแต่ไม่ใช่อาสว-
ธรรม อาศัยธรรมที่เป็นทั้งอาสวธรรมและอาสวสัมปยุตตธรรม และธรรมที่เป็นอาสวสัมปยุตตธรรมแต่ไม่ใช่อาสวธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอาสวสัมปยุตตธรรมแต่ไม่ใช่อาสวธรรม และอาสวธรรมทั้งหลาย ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
๙. ธรรมที่เป็นทั้งอาสวธรรมและอาสวสัมปยุตตธรรม
และธรรมที่เป็นอาสวสัมปยุตตธรรมแต่ไม่ใช่อาสวธรรม อาศัยธรรมที่เป็นทั้งอาสวธรรมและอาสวสัมปยุตตธรรม และธรรมที่เป็นอาสว-สัมปยุตตธรรมแต่ไม่ใช่อาสวธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ ทิฏฐาสวะ อวิชชาสวะ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอาสว-สัมปยุตตธรรมแต่ไม่ใช่อาสวธรรม และกามาสวะ ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
พึงผูกจักรนัย
ทุกปัจจัยพึงกระทำอย่างนี้.
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๔๐๖] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในปัจจัยทั้งปวง มี ๙ วาระ ในกัมมปัจจัยมี ๙ วาระ ในวิปากปัจจัย ไม่มี ในอาหารปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคต-ปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
๑. นอธิปติปัจจัย
[๔๐๗] ธรรมที่เป็นทั้งอาสวธรรมและอาสวสัมปยุตตธรรม
อาศัยธรรมที่เป็นทั้งอาสวธรรมและอาสวสัมปยุตตธรรม เกิดขึ้นเพราะนอธิปติปัจจัย
นเหตุมูลกะ ไม่มี.
ฯลฯ เพราะนปุเรชาตปัจจัย
ฯลฯ เพราะนปัจฉาชาตปัจจัย
ฯลฯ
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๔๐๘] ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในนกัมมปัจจัยมี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ.
แม้การนับทั้งสองนัยนอกนี้ก็ดี สหชาตวาระก็ดี ปัจจยวาระก็ดีนิสสยวาระก็ดี สังสัฏฐวาระก็ดี สัมปยุตตวาระก็ดี พึงกระทำให้บริบูรณ์อย่างนี้ เหมือนกับ ปฏิจจวาระ.
ปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๔๐๙] ๑. ธรรมที่เป็นทั้งอาสวธรรมและอาสวสัมปยุตตธรรมเป็นปัจจัยแก่ธรรมที่เป็นทั้งอาสวธรรมและอาสวสัมปยุตตธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๑-๓)
๔. ธรรมที่เป็นอาสวสัมปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่อาสว-ธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่เป็นอาสวสัมปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่อาสว-ธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
คือ เหตุทั้งหลาย ที่เป็นอาสวสัมปยุตตธรรมแต่ไม่ใช่อาสวธรรมเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย.
๒. อารัมมณปัจจัย
[๔๑๐] ๑. ธรรมที่เป็นทั้งอาสวธรรมและอาสวสัมปยุตตธรรมเป็นปัจจัยแก่ธรรมที่เป็นทั้งอาสวธรรมและอาสวสัมปยุตตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๑-๓)
๔. ธรรมที่เป็นอาสวสัมปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่อาสว-ธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่เป็นอาสวสัมปยุตตธรรม แต่ไม่ใช่อาสว-ธรรม ด้วยอํานาจของอารัมมณปัจจัย
จบ ปฏิจจวาร