arnon.onlineเข้าสู่ระบบ

พระอภิธรรมปิฎก วิภังค์ · ขุททกวัตถุวิภังค์

นวกนิเทศ

เล่ม ๓๕

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๐๒๐–๑๐๒๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๐/๑๓ ในขุททกวัตถุวิภังค์มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ

_________

๙. นวกนิทฺเทส

๙. นวกนิทเทส

พระอภิธรรมปิฎก วิภังค์ ขุททกวัตถุวิภังค์ นวกนิเทศ (ฉบับหลวง เล่ม ๓๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๗๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๕)

บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๓๕ หน้า ๔๗๑–๔๗๓ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๓๕ หน้า ๖๑๕–๖๑๘

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ตตฺถ กตมานิ นว อาฆาตวตฺถูนิ? “อนตฺถํ เม อจรี”ติ อาฆาโต ชายติ, “อนตฺถํ เม จรตี”ติ อาฆาโต ชายติ, “อนตฺถํ เม จริสฺสตี”ติ อาฆาโต ชายติ, “ปิยสฺส เม มนาปสฺส อนตฺถํ อจริ ฯเปฯ อนตฺถํ จรติ ฯเปฯ อนตฺถํ จริสฺสตี”ติ อาฆาโต ชายติ, “อปฺปิยสฺส เม อมนาปสฺส อตฺถํ อจริ ฯเปฯ อตฺถํ จรติ ฯเปฯ อตฺถํ จริสฺสตี”ติ อาฆาโต ชายติ. อิมานิ นว อาฆาตวตฺถูนิ.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

บรรดานวกมาติกาเหล่านั้น อาฆาตวัตถุ ๙ เป็นไฉน

อาฆาตวัตถุ ๙ คือ

๑. ความอาฆาตเกิดขึ้นว่า ผู้นี้ได้ทำความเสื่อมเสียแก่เรา

๒. ความอาฆาตเกิดขึ้นว่า ผู้นี้กำลังทำความเสื่อมเสียแก่เรา

๓. ความอาฆาตเกิดขึ้นว่า ผู้นี้จักทำความเสื่อมเสียแก่เรา

๔. ความอาฆาตเกิดขึ้นว่า ผู้นี้ได้ทำความเสื่อมเสียแก่คนผู้เป็นที่รักที่ ชอบพอของเรา

๕. ความอาฆาตเกิดขึ้นว่า ผู้นี้กำลังทำความเสื่อมเสียแก่คนผู้เป็นที่รัก ที่ชอบพอของเรา

๖. ความอาฆาตเกิดขึ้นว่า ผู้นี้จักทำความเสื่อมเสียแก่คนผู้เป็นที่รักที่ ชอบพอของเรา

๗. ความอาฆาตเกิดขึ้นว่า ผู้นี้ได้ทำประโยชน์แก่คนผู้ไม่เป็นที่รักไม่ เป็นที่ชอบพอของเรา

๘. ความอาฆาตเกิดขึ้นว่า ผู้นี้กำลังทำประโยชน์แก่คนผู้ไม่เป็นที่รักไม่ เป็นที่ชอบพอของเรา

๙. ความอาฆาตเกิดขึ้นว่า ผู้นี้จักทำประโยชน์แก่คนผู้ไม่เป็นที่รักไม่เป็น ที่ชอบพอของเรา

เหล่านี้ชื่อว่าอาฆาตวัตถุ ๙

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ตตฺถ กตมานิ นว ปุริสมลานิ? โกโธ มกฺโข อิสฺสา มจฺฉริยํ มายา สาเฐยฺยํ มุสาวาโท ปาปิจฺฉตา มิจฺฉาทิฏฺฐิ. อิมานิ นว ปุริสมลานิ.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ปุริสมละ ๙ เป็นไฉน

ปุริสมละ ๙ คือ

๑. โกธะ (ความโกรธ)

๒. มักขะ (ความลบหลู่คุณท่าน)

๓. อิสสา (ความริษยา)

๔. มัจฉริยะ (ความตระหนี่)

๕. มายา (ความเจ้าเล่ห์)

๖. สาเถยยะ (ความโอ้อวด)

๗. มุสาวาท (การพูดเท็จ)

๘. ปาปิจฉตา (ความปรารถนาลามก)

๙. มิจฉาทิฏฐิ (ความเห็นผิด)

เหล่านี้ชื่อว่าปุริสมละ ๙

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ตตฺถ กตเม นววิธา มานา? เสยฺยสฺส เสยฺโยหมสฺมีติ มาโน, เสยฺยสฺส สทิโส- หมสฺมีติ มาโน, เสยฺยสฺส หีโนหมสฺมีติ มาโน, สทิสสฺส เสยฺโยหมสฺมีติ มาโน, สทิสสฺส สทิโส-หมสฺมีติ มาโน, สทิสสฺส หีโนหมสฺมีติ มาโน, หีนสฺส เสยฺโยหมสฺมีติ มาโน, หีนสฺส สทิโส- หมสฺมีติ มาโน, หีนสฺส หีโนหมสฺมีติ มาโน. อิเม นววิธา มานา.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

มานะ ๙ เป็นไฉน

มานะ ๙ คือ

๑. เป็นผู้เลิศกว่าเขา ถือตัวว่าเลิศกว่าเขา

๒. เป็นผู้เลิศกว่าเขา ถือตัวว่าเสมอเขา

๓. เป็นผู้เลิศกว่าเขา ถือตัวว่าด้อยกว่าเขา

๔. เป็นผู้เสมอเขา ถือตัวว่าเลิศกว่าเขา

๕. เป็นผู้เสมอเขา ถือตัวว่าเสมอเขา

๖. เป็นผู้เสมอเขา ถือตัวว่าด้อยกว่าเขา

๗. เป็นผู้ด้อยกว่าเขา ถือตัวว่าเลิศกว่าเขา

๘. เป็นผู้ด้อยกว่าเขา ถือตัวว่าเสมอเขา

๙. เป็นผู้ด้อยกว่าเขา ถือตัวว่าด้อยกว่าเขา

เหล่านี้ชื่อว่ามานะ ๙

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ตตฺถ กตเม นว ตณฺหามูลกา ธมฺมา? ตณฺหํ ปฏิจฺจ ปริเยสนา, ปริเยสนํ ปฏิจฺจ ลาโภ, ลาภํ ปฏิจฺจ วินิจฺฉโย, วินิจฺฉยํ ปฏิจฺจ ฉนฺทราโค, ฉนฺทราคํ ปฏิจฺจ อชฺโฌสานํ, อชฺโฌสานํ ปฏิจฺจ ปริคฺคโห, ปริคฺคหํ ปฏิจฺจ มจฺฉริยํ, มจฺฉริยํ ปฏิจฺจ อารกฺโข, อารกฺขาธิกรณํ ทณฺฑาทาน- สตฺถาทานกลหวิคฺคหวิวาทตุวํตุวํเปสุญฺญมุสาวาทา (๑) อเนเก ปาปกา อกุสลา ธมฺมา สมฺภวนฺติ. อิเม นว ตณฺหามูลกา ธมฺมา.

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑ก. ทณฺฑากทานํ สตฺถาทานํ กลโห วิคฺคโห วิวาโท ตุวํตุโว เปสุญฺญํ มุสาวาโท
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ตัณหามูลกธรรม ๙ เป็นไฉน

ตัณหามูลกธรรม ๙ คือ

๑. เพราะอาศัยตัณหา การแสวงหาจึงเกิดขึ้น

๒. เพราะอาศัยการแสวงหา การได้จึงเกิดขึ้น

๓. เพราะอาศัยการได้ การวินิจฉัยจึงเกิดขึ้น

๔. เพราะอาศัยการวินิจฉัย ฉันทราคะจึงเกิดขึ้น

๕. เพราะอาศัยฉันทราคะ ความหลงใหลจึงเกิดขึ้น

๖. เพราะอาศัยความหลงใหล ความหวงแหนจึงเกิดขึ้น

๗. เพราะอาศัยความหวงแหน ความตระหนี่จึงเกิดขึ้น

๘. เพราะอาศัยความตระหนี่ การรักษาจึงเกิดขึ้น

๙. เพราะอาศัยการรักษา สภาวธรรมที่เป็นบาปเป็นอกุศลหลายประการ คือ การถือท่อนไม้ การถือศัสตรา การทะเลาะ การแก่งแย่ง การวิวาท การพูดขึ้นมึงกู การพูดส่อเสียด การพูดเท็จจึงเกิดขึ้นเหล่านี้ชื่อว่าตัณหามูลกธรรม ๙

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ตตฺถ กตมานิ นว อิญฺชิตานิ? อสฺมีติ อิญฺชิตเมตํ, อหมสฺมีติ อิญฺชิตเมตํ, อยมห มสฺมีติ อิญฺชิตเมตํ, ภวิสฺสนฺติ อิญฺชิตเมตํ, รูปื ภวิสฺสนฺติ อิญฺชิตเมตํ, อรูปื ภวิสฺสนฺติ อิญฺชิตเมตํ, สญฺญี ภวิสฺสนฺติ อิญฺชิตเมตํ, อสญฺญี ภวิสฺสนฺติ อิญฺชิตเมตํ, เนวสญฺญีนาสญฺญี ภวิสฺสนฺติ อิญฺชิตเมตํ. อิมานิ นว อิญฺชิตานิ.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

อิญชิตะ ๙ เป็นไฉน

อิญชิตะ ๙ คือ

๑. ความหวั่นไหวว่า เรามี

๒. ความหวั่นไหวว่า เราเป็น

๓. ความหวั่นไหวว่า เราเป็นสิ่งนี้

๔. ความหวั่นไหวว่า เราจักมี

๕. ความหวั่นไหวว่า เราจักเป็นสัตว์มีรูป

๖. ความหวั่นไหวว่า เราจักเป็นสัตว์ไม่มีรูป

๗. ความหวั่นไหวว่า เราจักเป็นสัตว์มีสัญญา

๘. ความหวั่นไหวว่า เราจักเป็นสัตว์ไม่มีสัญญา

๙. ความหวั่นไหวว่า เราจักเป็นสัตว์มีสัญญาก็มิใช่ ไม่มีสัญญาก็มิใช่

เหล่านี้ชื่อว่าอิญชิตะ ๙

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ตตฺถ กตมานิ นว มญฺญิตานิ ฯเปฯ นว ผนฺทิตานิ ฯเปฯ นว ปปญฺจิตานิ ฯเปฯ นว สงฺขตานิ? อสฺมีติ สงฺขตเมตํ, อหมสฺมีติ สงฺขตเมตํ, อยมหมสฺมีติ สงฺขตเมตํ, ภวิสฺสนฺติ สงฺขตเมตํ, รูปื ภวิสฺสนฺติ สงฺขตเมตํ, อรูปื ภวิสฺสนฺติ สงฺขตเมตํ, สญฺญี ภวิสฺสนฺติ สงฺขตเมตํ, อสญฺญี ภวิสฺสนฺติ สงฺขตเมตํ, เนวสญฺญีนาสญฺญี ภวิสฺสนฺติ สงฺขตเมตํ. อิมานิ นว สงฺขตานิ. นวกํ.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

มัญญิตะ ๙ ฯลฯ ผันทิตะ ๙ ฯลฯ ปปัญจิตะ ๙ ฯลฯ

สังขตะ ๙ เป็นไฉน

สังขตะ ๙ คือ

๑. ความปรุงแต่งว่า เรามี

๒. ความปรุงแต่งว่า เราเป็น

๓. ความปรุงแต่งว่า เราเป็นสิ่งนี้

๔. ความปรุงแต่งว่า เราจักมี

๕. ความปรุงแต่งว่า เราจักเป็นสัตว์มีรูป

๖. ความปรุงแต่งว่า เราจักเป็นสัตว์ไม่มีรูป

๗. ความปรุงแต่งว่า เราจักเป็นสัตว์มีสัญญา

๘. ความปรุงแต่งว่า เราจักเป็นสัตว์ไม่มีสัญญา

๙. ความปรุงแต่งว่า เราจักเป็นสัตว์มีสัญญาก็มิใช่ ไม่มีสัญญาก็มิใช่

เหล่านี้ชื่อว่าสังขตะ ๙

นวกนิทเทส จบ