สญฺโญชนวิปฺปยุตฺตํ สญฺโญชนิยํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชนวิปฺปยุตฺโต สญฺโญชนิโย กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ ปจฺจยา: ฯ สญฺโญชนวิปฺปยุตฺตํ อสญฺโญชนิยํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชนวิปฺปยุตฺโต อสญฺโญชนิโย กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

กุศลธรรมที่เป็นสัญโญชนวิปปยุตตสัญโญชนิยธรรม อาศัย กุศลธรรมที่เป็นสัญโญชนวิปปยุตตสัญโญช์นิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย กุศลธรรมที่เป็นสัญโญชนวิปปยุตตสัญโญชนิยธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นสัญโญชนวิปปยุตตอสัญโญชนิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา เทฺว อารมฺมเณ เทฺว อวิคเต เทฺว ฯ ยถา จูฬนฺตรทุเก โลกิยโลกุตฺตรทุกสทิสํ สหชาตวาโรปิ ปญฺหาวาโรปิ สพฺพตฺถ วิตฺถาเรตพฺพา ฯ -------- ปญฺหาวาโร

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๒ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๒ ในอวิคตปัจจัย มี " ๒ทุกะนี้เหมือนกับโลกิยะ โลกุตตรทุกะ ในจูฬันตรทุกะสหชาตวารก็ดี ปัญหาวารก็ดี พึงให้พิสดารทุกวารปัญหาวาร

สญฺโญชนวิปฺปยุตฺโต สญฺโญชนิโย อกุสโล ธมฺโม สญฺโญชนวิปฺปยุตฺตสฺส สญฺโญชนิยสฺส อกุสลสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

อกุศลธรรมที่เป็นสัญโญชนวิปปยุตตสัญโญชนิยธรรม เป็น ปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็นสัญโญชนวิปปยุตตสัญโญชนิยธรรม โดยอารัมมณปัจจัย

อารมฺมเณ เอกํ สพฺพตฺถ เอกํ ฯ ---------- ปฏิจฺจวาโร

ในอารัมมณปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในปัจจัยทั้งปวง มี " ๑ปฏิจจวาร

สญฺโญชนวิปฺปยุตฺตํ สญฺโญชนิยํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชนวิปฺปยุตฺโต สญฺโญชนิโย อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ สญฺโญชนวิปฺปยุตฺตํ อสญฺโญชนิยํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชนวิปฺปยุตฺโต อสญฺโญชนิโย อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: สญฺโญชนวิปฺปยุตฺตํ อสญฺโญชนิยํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชนวิปฺปยุตฺโต สญฺโญชนิโย อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: สญฺโญชนวิปฺปยุตฺตํ อสญฺโญชนิยํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชนวิปฺปยุตฺโต สญฺโญชนิโย อพฺยากโต จ สญฺโญชนวิปฺปยุตฺโต อสญฺโญชนิโย อพฺยากโต จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: ฯ สญฺโญชนวิปฺปยุตฺตํ สญฺโญชนิยํ อพฺยากตญฺจ สญฺโญชนวิปฺปยุตฺตํ อสญฺโญชนิยํ อพฺยากตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชนวิปฺปยุตฺโต สญฺโญชนิโย อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

อัพยากตธรรม ที่เป็นสัญโญชนวิปปยุตตสัญโญชนิยธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นสัญโญชนวิปปยุตตสัญโญชนิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย อัพยากตธรรม ที่เป็นสัญโญชนวิปปยุตตอสัญโญชนิยธรรม อาศัยอัพยากตธรรม ที่เป็นสัญโญชนวิปปยุตตอสัญโญชนิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย อัพยากตธรรม ที่เป็นสัญโญชนวิปปยุตตอสัญโญชนิยธรรม อาศัยอัพยากตธรรม ที่เป็นสัญโญชนวิปปยุตตอสัญโญชนิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย อัพยากตธรรม ที่เป็นสัญโญชนวิปปยุตตสัญโญชนิยธรรม และอัพยากตธรรม ที่เป็นสัญโญชนวิปปยุตตอสัญโญชนิยธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นสัญโญชนวิปปยุตตอสัญโญชนิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย อัพยากตธรรม ที่เป็นสัญโญชนวิปปยุตตสัญโญชนิยธรรม อาศัยอัพยากตธรรม ที่เป็นสัญโญชนวิปปยุตตสัญโญชนิยธรรม และอัพยากตธรรมที่เป็นสัญโญชนวิปปยุตตอสัญโญชนิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา ปญฺจ อารมฺมเณ เทฺว อธิปติยา ปญฺจ กมฺเม ปญฺจ วิปาเก ปญฺจ อวิคเต ปญฺจ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๕ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๒ ในอธิปติปัจจัย มี " ๕ ในกัมมปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๕ ในวิปากปัจจัย มี " ๕ ในอวิคตปัจจัย มี " ๕

นเหตุยา เอกํ นอารมฺมเณ ตีณิ นอธิปติยา เทฺว นปุเรชาเต จตฺตาริ นปจฺฉาชาเต ปญฺจ นอาเสวเน ปญฺจ นกมฺเม เอกํ นวิปาเก เอกํ นวิปฺปยุตฺเต เทฺว โนวิคเต ตีณิ ฯ สหชาตวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ ปฏิจฺจวารสทิสา ฯ ปญฺหาวาโร

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มี " ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย มี " ๔ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย มี " ๕ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย มี " ๕ ในปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย มี " ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย มี " ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย มี " ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิคตปัจจัย มี " ๓สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร ปัญหาวาร

สญฺโญชนวิปฺปยุตฺโต สญฺโญชนิโย อพฺยากโต ธมฺโม สญฺโญชนวิปฺปยุตฺตสฺส สญฺโญชนิยสฺส อพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

อัพยากตธรรม ที่เป็นสัญโญชนวิปปยุตตสัญโญชนิยธรรมเป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรม ที่เป็นสัญโญชนวิปปยุตตสัญโญชนิยธรรม โดยเหตุปัจจัย

เหตุยา จตฺตาริ อารมฺมเณ ตีณิ อธิปติยา จตฺตาริ อนนฺตเร จตฺตาริ อวิคเต สตฺต ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๔ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๓ ในอธิปติปัจจัย มี " ๔ ในอนันตรปัจจัย มี " ๔ ในอวิคตปัจจัย มี " ๗

นเหตุยา สตฺต นอารมฺมเณ สตฺต ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๗ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี " ๗

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ จตฺตาริ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มีหัวข้อ ปัจจัย ๔

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ ตีณิ ฯ ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารสฺส อนุโลมมฺปิ ปจฺจนียมฺปิ อนุโลมปจฺจนียมฺปิ ปจฺจนียานุโลมมฺปิ คณิตํ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ สญฺโญชนวิปฺปยุตฺตสญฺโญชนิยทุกกุสลตฺติกํ นิฏฺฐิตํ ฯ สญฺโญชนโคจฺฉกทุกกุสลตฺติกํ นิฏฺฐิตํ ฯ ---------

ในอารัมมณปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย หัวข้อ ปัจจัย ๓ อนุโลมก็ดี ปัจจนียะก็ดี อนุโลมปัจจนียะก็ดี ปัจจนียานุโลมก็ดีแห่งปัญหาวารในกุสลัตติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้นสัญโญชนวิปปยุตตสัญโญชนิยทุกกุสลัตติกะ จบ สัญโญชนโคจฉกทุกกุสลัตติกะ จบ