เหตุ อปจยคามี ธมฺโม เหตุสฺส อปจยคามิสฺส ธมฺมสฺส สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

สเหตุกธรรมที่เป็นกุศล อาศัยสเหตุกธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย สเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล อาศัยสเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย สเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยสเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต-*เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

นเหตุยา นว นอารมฺมเณ นว ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓ ในอวิคตปัจจัย มี " ๓

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ ตีณิ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย มี " ๓

นเหตุปจฺจยา อธิปติยา ตีณิ ฯ ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารสฺส อนุโลมมฺปิ ปจฺจนียมฺปิ อนุโลมปจฺจนียมฺปิ ปจฺจนียานุโลมมฺปิ คณิตํ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ -------- ปฏิจฺจวาโร

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓

เหตุํ เนวาจยคามินาปจยคามึ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ เนวาจยคามินาปจยคามี ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ นเหตุํ เนวาจยคามินาปจยคามึ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ เนวาจยคามินาปจยคามี ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ เหตุํ เนวาจยคามินาปจยคามิญฺจ นเหตุํ เนวาจยคามินาปจยคามิญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ เนวาจยคามินาปจยคามี ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ

ในเหตุปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓ สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร

เหตุยา นว อารมฺมเณ นว อธิปติยา นว อุปนิสฺสเย นว ปุเรชาเต นว อาเสวเน นว กมฺเม นว วิปาเก นว อาหาเร นว อินฺทฺริเย นว อวิคเต นว ฯ

สเหตุกธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่สเหตุกธรรมที่เป็นกุศล โดยเหตุปัจจัย สเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่สเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล โดยเหตุปัจจัย สเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่สเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤตโดยเหตุปัจจัย

นเหตุํ เนวาจยคามินาปจยคามึ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ เนวาจยคามินาปจยคามี ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา: ฯ

สเหตุกธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่สเหตุกธรรมที่เป็นกุศล โดยอารัมมณปัจจัย สเหตุกธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่สเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล โดยอารัมมณปัจจัย สเหตุกธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่สเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต โดยอารัมมณปัจจัย สเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่สเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล โดยอารัมมณปัจจัย มี ๓ นัย สเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่สเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤตโดยอารัมมณปัจจัย มี ๓ นัย

เหตุํ เนวาจยคามินาปจยคามึ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ เนวาจยคามินาปจยคามี ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นอารมฺมณปจฺจยา: ฯ นเหตุํ เนวาจยคามินาปจยคามึ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ เนวาจยคามินาปจยคามี ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นอารมฺมณปจฺจยา: ฯ เหตุํ เนวาจยคามินาปจยคามิญฺจ นเหตุํ เนวาจยคามินาปจยคามิญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ เนวาจยคามินาปจยคามี ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นอารมฺมณปจฺจยา: ฯ

สเหตุกธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่สเหตุกธรรมที่เป็นกุศล โดยอธิปติปัจจัย

เหตุํ เนวาจยคามินาปจยคามึ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ เนวาจยคามินาปจยคามี ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นอธิปติปจฺจยา: ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๙ ในอธิปติปัจจัย มี " ๗ ในอนันตรปัจจัย มี " ๕ ในสมนันตรปัจจัย มี " ๕ ในสหชาตปัจจัย มี " ๓ ในอัญญมัญญปัจจัย มี " ๓ ในนิสสยปัจจัย มี " ๓ ในอุปนิสสยปัจจัย มี " ๙ ในอวิคตปัจจัย มี " ๓

เหตุํ เนวาจยคามินาปจยคามึ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ เนวาจยคามินาปจยคามี ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นปุเรชาตปจฺจยา: ตีณิ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี " ๙

เหตุํ เนวาจยคามินาปจยคามึ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ เนวาจยคามินาปจยคามี ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นปจฺฉาชาตปจฺจยา: ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓

เหตุํ เนวาจยคามินาปจยคามึ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ เนวาจยคามินาปจยคามี ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นกมฺมปจฺจยา: ฯ

ในอารัมมณปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙ แม้ปัญหาวารในกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น

นเหตุยา เอกํ นอารมฺมเณ ตีณิ นอธิปติยา นว นอนนฺตเร ตีณิ นสมนนฺตเร ตีณิ นอญฺญมญฺเญ ตีณิ นนิสฺสเย ตีณิ นอุปนิสฺสเย ตีณิ นปุเรชาเต นว นปจฺฉาชาเต นว นอาเสวเน นว นกมฺเม ตีณิ นวิปาเก นว นอาหาเร เอกํ นอินฺทฺริเย เอกํ นฌาเน เอกํ นมคฺเค เอกํ นสมฺปยุตฺเต ตีณิ นวิปฺปยุตฺเต นว โนนตฺถิยา ตีณิ โนวิคเต ตีณิ ฯ

อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล และอเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ ตีณิ ฯ

อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ เอกํ ฯ สหชาตวาโรปิ ปจฺจยวาโรปิ นิสฺสยวาโรปิ สํสฏฺฐวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ ปฏิจฺจวารสทิสา วิตฺถาเรตพฺพา ปญฺหาวาโร

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๑ ในอธิปติปัจจัย มี " ๑ ในอวิคตปัจจัย มี " ๓

เหตุ เนวาจยคามินาปจยคามี ธมฺโม เหตุสฺส เนวาจยคามินาปจยคามิสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ

อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย

เหตุ เนวาจยคามินาปจยคามี ธมฺโม เหตุสฺส เนวาจยคามินาปจยคามิสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะอารัมมณปัจจัย อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้นไม่ใช่เพราะอารัมมณปัจจัย อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล และอเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะอารัมมณปัจจัย

เหตุยา ตีณิ อารมฺมเณ นว อธิปติยา นว อนนฺตเร นว สมนนฺตเร นว สหชาเต นว อญฺญมญฺเญ นว นิสฺสเย นว อุปนิสฺสเย นว ปุเรชาเต ตีณิ ปจฺฉาชาเต ตีณิ อาเสวเน นว กมฺเม ตีณิ วิปาเก นว อาหาเร ตีณิ อินฺทฺริเย นว ฌาเน ตีณิ มคฺเค นว สมฺปยุตฺเต นว วิปฺปยุตฺเต ปญฺจ อตฺถิยา นว นตฺถิยา นว วิคเต นว อวิคเต นว ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิคตปัจจัย มี " ๓

เหตุ เนวาจยคามินาปจยคามี ธมฺโม เหตุสฺส เนวาจยคามินาปจยคามิสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ นเหตุ เนวาจยคามินาปจยคามี ธมฺโม นเหตุสฺส เนวาจยคามินาปจยคามิสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย: ปุเรชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: ปจฺฉาชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: อาหารปจฺจเยน ปจฺจโย: อินฺทฺริยปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓

นเหตุยา นว นอารมฺมเณ นว ฯ

ในอารัมมณปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ ตีณิ ฯ

อเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่อเหตุกธรรมที่เป็น อัพยากฤต โดยเหตุปัจจัย

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ นว ฯ ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารสฺส อนุโลมมฺปิ ปจฺจนียมฺปิ อนุโลมปจฺจนียมฺปิ ปจฺจนียานุโลมมฺปิ คณิตํ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ เหตุทุกอาจยคามิตฺติกํ นิฏฺฐิตํ ฯ --------- เหตุทุกเสกฺขตฺติกํ ปฏิจฺจวาโร

อเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่อเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล โดยอารัมมณปัจจัย อเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต โดยอารัมมณปัจจัย อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤตโดยอารัมมณปัจจัย อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่อเหตุกธรรมที่เป็นอกุศลโดยอารัมมณปัจจัย

เหตุํ เสกฺขํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ เสกฺโข ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ นเหตุํ เสกฺขํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ เสกฺโข ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ เหตุํ เสกฺขญฺจ นเหตุํ เสกฺขญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ เสกฺโข ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ

อเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่อเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล โดยอนันตรปัจจัย อเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤตโดยอนันตรปัจจัย อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤตโดยอนันตรปัจจัย อเหตุกธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่อเหตุกธรรมที่เป็นอกุศลโดยอนันตรปัจจัย

เหตุยา นว อารมฺมเณ นว อธิปติยา นว อนนฺตเร นว สมนนฺตเร นว สหชาเต นว อญฺญมญฺเญ นว นิสฺสเย นว อุปนิสฺสเย นว ปุเรชาเต นว อาเสวเน นว กมฺเม นว วิปาเก นว อาหาเร นว อวิคเต นว ฯ

อเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่อเหตุกธรรมที่เป็นอกุศล โดยอุปนิสสยปัจจัย

เหตุํ เสกฺขํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ เสกฺโข ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นอธิปติปจฺจยา: ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๔ ในอนันตรปัจจัย มี " ๔ ในสมนันตรปัจจัย มี " ๔ ในสหชาตปัจจัย มี " ๓ ในอัญญมัญญปัจจัย มี " ๑ ในนิสสยปัจจัย มี " ๔ ในอุปนิสสยปัจจัย มี " ๔

นอธิปติยา ฉ นปุเรชาเต นว นปจฺฉาชาเต นว นอาเสวเน นว นกมฺเม ตีณิ นวิปาเก นว นวิปฺปยุตฺเต นว ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๕ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี " ๕ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มี " ๕

เหตุปจฺจยา นอธิปติยา ฉ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑

นอธิปติปจฺจยา เหตุยา ฉ ฯ สหชาตวาโรปิ ปจฺจยวาโรปิ นิสฺสยวาโรปิ สํสฏฺฐวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ ปฏิจฺจวารสทิสา วิตฺถาเรตพฺพา ฯ

ในอารัมมณปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๔แม้ปัญหาวารในกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้นกุสลัตติกสเหตุกทุกะ จบ