วิปากํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ วิปาโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา วิปากํ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา ฯ สงฺขิตฺตํ ฯ สพฺพานิ ปทานิ วิตฺถาเรตพฺพานิ ฯ

วิปากธรรม คลุกเคล้ากับวิปากธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่เป็นวิบาก ฯลฯ ทุกบท พึงแจกให้พิสดาร

เหตุยา ตีณิ อารมฺมเณ ตีณิ อธิปติยา ตีณิ อนนฺตเร ตีณิ สมนนฺตเร ตีณิ สหชาเต ตีณิ อญฺญมญฺเญ ตีณิ นิสฺสเย ตีณิ อุปนิสฺสเย ตีณิ ปุเรชาเต ตีณิ อาเสวเน เทฺว กมฺเม ตีณิ วิปาเก เอกํ อาหาเร ตีณิ อินฺทฺริเย ตีณิ ฌาเน ตีณิ มคฺเค ตีณิ สมฺปยุตฺเต ตีณิ วิปฺปยุตฺเต ตีณิ อตฺถิยา ตีณิ นตฺถิยา ตีณิ วิคเต ตีณิ อวิคเต ตีณิ ฯ สงฺขิตฺตํ ฯ ยถา กุสลตฺติเก คณนา เอวํ คเณตพฺพํ ฯ อนุโลมํ นิฏฺฐิตํ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๓ ในอธิปติปัจจัย มี " ๓ ในอนันตรปัจจัย มี " ๓ ในสมนันตรปัจจัย มี " ๓ ในสหชาตปัจจัย มี " ๓ ในอัญญมัญญปัจจัย มี " ๓ ในนิสสยปัจจัย มี " ๓ ในอุปนิสสยปัจจัย มี " ๓ ในปุเรชาตปัจจัย มี " ๓ ในอาเสวนปัจจัย มี " ๒ ในกัมมปัจจัย มี " ๓ ในวิปากปัจจัย มี " ๑ ในอาหารปัจจัย มี " ๓ ในอินทริยปัจจัย มี " ๓ ในฌานปัจจัย มี " ๓ ในมัคคปัจจัย มี " ๓ ในสัมปยุตตปัจจัย มีวาระ ๓ ในวิปปยุตตปัจจัย มี " ๓ ในอัตถิปัจจัย มี " ๓ ในนัตถิปัจจัย มี " ๓ ในวิคตปัจจัย มี " ๓ ในอวิคตปัจจัย มี " ๓พึงนับจำนวนเหมือนจำนวน ในกุสลัตติกะ อนุโลม จบ

วิปากํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ วิปาโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา อเหตุกํ วิปากํ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ สํสฏฺฐา เทฺว ขนฺธา ฯ สพฺพานิ ปทานิ วิภชิตพฺพานิ ฯ

วิปากธรรม คลุกเคล้ากับวิปากธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ คลุกเคล้ากับขันธ์ ๑ ที่เป็นวิบาก ซึ่งเป็นอเหตุกะ เกิดขึ้น ขันธ์ ๒คลุกเคล้ากับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น พึงแจกทุกบท

นเหตุยา ตีณิ นอธิปติยา ตีณิ นปุเรชาเต ตีณิ นปจฺฉาชาเต ตีณิ นอาเสวเน ตีณิ นกมฺเม เทฺว นวิปาเก เทฺว นฌาเน เอกํ นมคฺเค เทฺว นวิปฺปยุตฺเต ตีณิ ฯ ยถา กุสลตฺติเก ปจฺจนียคณนา เอวํ คเณตพฺพํ ฯ ปจฺจนียํ นิฏฺฐิตํ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มีวาระ ๓ " ปุเรชาตปัจจัย มี " ๓ " ปัจฉาชาตปัจจัย มี " ๓ " อาเสวนปัจจัย มี " ๓ " กัมมปัจจัย มี " ๒ " วิปากปัจจัย มี " ๒ " ฌานปัจจัย มี " ๑ " มัคคปัจจัย มี " ๒ " วิปปยุตตปัจจัย มี " ๓พึงนับเหมือนจำนวนปัจจนียะ ในกุสลัตติกะ ปัจจนียะ จบ

เหตุปจฺจยา นอธิปติยา ตีณิ ฯ สงฺขิตฺตํ ฯ ... นวิปฺปยุตฺเต ตีณิ ฯ ยถา กุสลตฺติเก อนุโลมปจฺจนียคณนา เอวํ คเณตพฺพํ ฯ อนุโลมปจฺจนียํ นิฏฺฐิตํ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย กับเหตุปัจจัย มีวาระ ๓ ฯลฯ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๓พึงนับเหมือนจำนวนอนุโลมปัจจนียะ ในกุสลัตติกะ อนุโลมปัจจนียะ จบ

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ ตีณิ ... อวิคเต ตีณิ ฯ ยถา กุสลตฺติเก ปจฺจนียานุโลมคณนา เอวํ คเณตพฺพํ ฯ ปจฺจนียานุโลมํ นิฏฺฐิตํ ฯ สํสฏฺฐวาโร นิฏฺฐิโต ฯ

ในอารัมมณปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๓ ในอวิคตปัจจัย กับ ฯลฯ มีวาระ ๓พึงนับเหมือนจำนวนปัจจนียานุโลม ในกุสลัตติกะ ปัจจนียานุโลม จบ สังสัฏฐวาร จบ