สาสวํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สาสโว กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ อนาสวํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อนาสโว กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

กุศลธรรมที่เป็นสาสวธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นสาสวธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย กุศลธรรมที่เป็นอนาสวธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นอนาสวธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา เทฺว อารมฺมเณ เทฺว อธิปติยา เทฺว อวิคเต เทฺว ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๒ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๒ ในอธิปติปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓ ในอวิคตปัจจัย มี " ๒

นอธิปติยา เทฺว นวิปฺปยุตฺเต เทฺว ฯ สหชาตวาเรปิ สมฺปยุตฺตวาเรปิ สพฺพตฺถ เทฺว ฯ ปญฺหาวาโร

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย มี " ๒ในสหชาตวารก็ดี ในสัมปยุตตวารก็ดี มีหัวข้อปัจจัย ๒ ทุกปัจจัยปัญหาวาร

สาสโว กุสโล ธมฺโม สาสวสฺส กุสลสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ อนาสโว กุสโล ธมฺโม อนาสวสฺส กุสลสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

กุศลธรรมที่เป็นสาสวธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็น สาสวธรรม โดยเหตุปัจจัย กุศลธรรมที่เป็นอนาสวธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็นอนาสวธรรมโดยเหตุปัจจัย

เหตุยา เทฺว อารมฺมเณ เทฺว อธิปติยา ตีณิ อุปนิสฺสเย จตฺตาริ อวิคเต เทฺว ฯ ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารสฺส อนุโลมมฺปิ ปจฺจนียมฺปิ อนุโลมปจฺจนียมฺปิ ปจฺจนียานุโลมมฺปิ คณิตํ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ ------------- ปฏิจฺจวาโร

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๒ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๒ ในอธิปติปัจจัย มี " ๒ ในอุปนิสสยปัจจัย มี " ๔ ในอวิคตปัจจัย มี " ๒ อนุโลมก็ดี ปัจจนียะก็ดี อนุโลมปัจจนียะก็ดี ปัจจนียานุโลมก็ดี แห่งปัญหาวาร ในกุสลัสติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้นปฏิจจวาร

สาสวํ อกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สาสโว อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

อกุศลธรรมที่เป็นสาสวธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นสาสว- *ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา เอกํ อารมฺมเณ เอกํ อวิคเต เอกํ ฯ สหชาตวาเรปิ ปญฺหาวาเรปิ สพฺพตฺถ เอกํ ฯ ---------- ปฏิจฺจวาโร

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๑ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑ในสหชาตวารก็ดี ในปัญหาวารก็ดี มีหัวข้อปัจจัย ๑ ทุกปัจจัยปฏิจจวาร

สาสวํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สาสโว อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ อนาสวํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อนาสโว อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: อนาสวํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สาสโว อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: อนาสวํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สาสโว อพฺยากโต จ อนาสโว อพฺยากโต จ ธมฺมา อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ สาสวํ อพฺยากตญฺจ อนาสวํ อพฺยากตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สาสโว อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

อัพยากตธรรมที่เป็นสาสวธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็น สาสวธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย อัพยากตธรรมที่เป็นอนาสวธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นอนาสวธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย อัพยากตธรรมที่เป็นสาสวธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นอนาสวธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย อัพยากตธรรมที่เป็นสาสวธรรม และอัพยากตธรรมที่เป็นอนาสวธรรมอาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นอนาสวธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย อัพยากตธรรมที่เป็นสาสวธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นสาสวธรรมและอัพยากตธรรมที่เป็นอนาสวธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา ปญฺจ อารมฺมเณ เทฺว อธิปติยา ปญฺจ วิปาเก ปญฺจ อวิคเต ปญฺจ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๕ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๒ ในอธิปติปัจจัย มี " ๕ ในวิปากปัจจัย มี " ๕ ในอวิคตปัจจัย มี " ๕

นเหตุยา เอกํ นอารมฺมเณ ตีณิ นอธิปติยา เทฺว ฯ สหชาตวาโรปิ ฯเปฯ สมฺปยุตฺตวาโรปิ สพฺพตฺถ วิตฺถาเรตพฺพา ฯ ปญฺหาวาโร

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มี " ๒สหชาตวารก็ดี ฯลฯ สัมปยุตตวารก็ดี พึงให้พิสดารทุกปัจจัยปัญหาวาร

สาสโว อพฺยากโต ธมฺโม สาสวสฺส อพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ อนาสโว อพฺยากโต ธมฺโม อนาสวสฺส อพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

อัพยากตธรรมที่เป็นสาสวธรรม เป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรมที่เป็นสาสวธรรม โดยเหตุปัจจัย อัพยากตธรรมที่เป็นอนาสวธรรม เป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรมที่เป็นอนาสวธรรม โดยเหตุปัจจัย

เหตุยา จตฺตาริ อารมฺมเณ ตีณิ อวิคเต สตฺต ฯ ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารสฺส อนุโลมมฺปิ ปจฺจนียมฺปิ อนุโลมปจฺจนียมฺปิ ปจฺจนียานุโลมมฺปิ คณิตํ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ สาสวทุกกุสลตฺติกํ นิฏฺฐิตํ ฯ ---------

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๔ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๓ ในอวิคตปัจจัย มี " ๗ อนุโลมก็ดี ปัจจนียะก็ดี อนุโลมปัจจนียะก็ดี ปัจจนียานุโลมก็ดี แห่งปัญหาวาร ในกุสลัตติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้นสาสวทุกกุสลัตติกะ จบ