คนฺถนิยํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ คนฺถนิโย กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ อคนฺถนิยํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อคนฺถนิโย กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

กุศลธรรมที่เป็นคันถนิยธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็น- *คันถนิยธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย กุศลธรรมที่เป็นคันถนิยธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นอคันถนิยธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา เทฺว อารมฺมเณ เทฺว ฯ โลกิยโลกุตฺตรคมนสทิสํ สหชาตวาโรปิ ปญฺหาวาโรปิ วิตฺถาเรตพฺพา ฯ ---------- ปฏิจฺจวาโร

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๒ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๒บาลีในที่นี้เหมือนกับบาลีแห่งโลกิยะ โลกุตตรทุกะสหชาตวารก็ดี ปัญหาวารก็ดี พึงให้พิสดาร ปฏิจจวาร

คนฺถนิยํ อกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ คนฺถนิโย อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

อกุศลธรรมที่เป็นคันถนิยธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็น คันถนิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา เอกํ อารมฺมเณ เอกํ อวิคเต เอกํ ฯ สหชาตวาเรปิ ปญฺหาวาเรปิ สพฺพตฺถ เอกํ ฯ --------- ปฏิจฺจวาโร

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๑ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑ในสหชาตวารก็ดี ในปัญหาวารก็ดี มีหัวข้อปัจจัย ๑ ทุกปัจจัยปฏิจจวาร

คนฺถนิยํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ คนฺถนิโย อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ อคนฺถนิยํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อคนฺถนิโย อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ คนฺถนิยํ อพฺยากตญฺจ อคนฺถนิยํ อพฺยากตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ คนฺถนิโย อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

อัพยากตธรรมที่เป็นคันถนิยธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็น คันถนิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย อัพยากตธรรมที่เป็นอคันถนิยธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นอคันถนิย-*ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อัพยากตธรรมที่เป็นคันถนิยธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นคันถนิยธรรมและอัพยากตธรรมที่เป็นอคันถนิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา ปญฺจ อารมฺมเณ เทฺว อวิคเต ปญฺจ ฯ โลกิยโลกุตฺตรคมนสทิสํ สหชาตวาโรปิ ปญฺหาวาโรปิ วิตฺถาเรตพฺพา ฯ คนฺถนิยทุกกุสลตฺติกํ นิฏฺฐิตํ ฯ --------

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๕ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๒ ในอวิคตปัจจัย มี " ๕บาลีในที่นี้เหมือนกับบาลีแห่งโลกิยะ โลกุตตรทุกะสหชาตวารก็ดี ปัญหาวารก็ดี พึงให้พิสดาร คันถนิยทุกกุสลัตติกะ จบ