พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย สัตตกนิบาต · คันธารวรรค
๒. มหากปิชาดก
เล่ม ๒๗Text layerBuddha’s wordsItems ๑๐๕๐–๑๐๕๖ (Royal Thai)2/11 in คันธารวรรค4 editions
๔๐๗. มหากปิชาตก (๒)
๒. มหากปิชาดก (๔๐๗)
ว่าด้วยพญาลิงโพธิสัตว์
(พระราชาตรัสถามพญาลิงว่า)
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก สัตตกนิบาต คันธารวรรค มหากปิชาดก (Royal Thai Volume 27 · Mahachula Volume 27 · Mahamakut Volume 59 · Chaloem Phrakiat Volume 27)
บาลี (มหาจุฬาฯ), vol. 27, pp. 171–171 · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒), vol. 27, pp. 270–271
อตฺตานํ สงฺกมํ กตฺวา โย โสตฺถึ สมตารยิ
กึ ตฺวํ เตสํ กิเม (๑) ตุยฺหํ โหนฺติ เอเต มหากปิ.
- 1สี.อิ. กิโม
พญาลิง เจ้าทอดตัวเป็นสะพาน
ให้ลิงเหล่านี้ข้ามไปโดยสวัสดี
เจ้าเป็นอะไรกับลิงเหล่านั้น
ลิงเหล่านั้นเป็นอะไรกับเจ้า
(พญาลิงกราบทูลว่า)
ราชาหํ อิสฺสโร เตสํ ยูถสฺส ปริหารโก
เตสํ โสกปเรตานํ ภีตานนฺเต อรินฺทม.
ขอเดชะพระองค์ผู้ปราบข้าศึก
ข้าพระองค์เป็นพญาลิงผู้เป็นใหญ่ปกครองฝูงลิงเหล่านั้น
ผู้มีทั้งความเศร้าโศกและความกลัวต่อพระองค์
อุลฺลงฺฆยิตฺวา (๑) อตฺตานํ วิสฺสฏฺฐธนุโน สตํ
ตโต อปรปาเทสุ ทฬฺหํ พนฺธํ ลตาคุณํ. (๒)
- 1อิ. สลงฺฆยิตฺวา, ม. สุลงฺฆยิตฺวา
- 2ก. ลตาคุลํ
ข้าพระองค์ได้พุ่งตัวซึ่งมีเถาวัลย์ผูกติดที่ ๒ เท้าหลังอย่างมั่นคง
ไปจากต้นไม้นั้นประมาณชั่วร้อยคันธนูที่ปลดสายแล้ว
ฉินฺนพฺภมิว วาเตน นุณฺโณ (๑) รุกฺขมุปาคมึ
โสหํ อปฺปภวํ ตตฺถ สาขํ หตฺเถหิ อคฺคหึ.
- 1สี. นุนฺโน
ข้าพระองค์นั้นพุ่งออกไปตามลมเข้าหาต้นมะม่วงนี้
ดุจเมฆถูกลมพัดขาด เมื่อไปไม่ถึง
จึงใช้เท้าหน้าทั้ง ๒ จับกิ่งมะม่วงกลางอากาศนั้น
ตํ มํ วิณายตํ (๑) สนฺตํ สาขาย จ ลตาย จ
สมนุกฺกมนฺตา ปาเทหิ โสตฺถึ สาขมิคา คตา.
- 1ฉ.ม. วิยายตํ
ข้าพเจ้านั้น ถูกกิ่งไม้และเถาวัลย์ขึงอยู่เหมือนสายพิณ
พวกลิงใช้เท้าเหยียบข้ามไปโดยสวัสดี
ตํ มํ น ตปฺปตี พนฺโธ วโธ (๑) เม น ตเปสฺสติ
สุขมาหริตํ เตสํ เยสํ รชฺชมการยึ.
- 1ฉ.ม. มโต
การผูกด้วยเถาวัลย์นั้นไม่ทำให้ข้าพเจ้าเดือดร้อน
ถึงตายก็ไม่เดือดร้อน ขอข้าพเจ้าได้นำความสุข
มาให้แก่ฝูงลิงที่ข้าพเจ้าปกครองอยู่(เท่านั้น)
เอสา เต อุปมา ราช ตํ สุโณหิ อรินฺทม (๑)
รญฺญา รฏฺฐสฺส โยคฺคสฺส พลสฺส นิคมสฺส จ
สพฺเพสํ สุขเมฏฺฐพฺพํ ขตฺติเยน ปชานตาติ.
มหากปิชาตกํ ทุติยํ.
- 1อิ. อตฺถสนฺทสฺสนึ กตา
ขอเดชะพระราชาผู้ปราบข้าศึก
นี้เป็นอุปมาสำหรับพระองค์
ขอพระองค์ทรงสดับข้ออุปมานั้นเถิด
ก็พระราชามหากษัตริย์ผู้ทรงทราบชัด
ควรจะแสวงหาความสุขมาให้แก่ชนทั้งปวง
คือ ทั้งชาวแคว้น พาหนะ พลนิกาย และชาวบ้าน
มหากปิชาดกที่ ๒ จบ
End of ๒. มหากปิชาดก