arnon.onlineSign in

อัฏฐกนิบาต

Text layerBuddha’s wordsItems 1121–1206 (Royal Thai)8/22 in ชาดก4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability

อฏฺฐกนิปาตชาตกํ

๑ กจฺจานิวคฺโค

๑ กจฺจานิชาตกํ

อัฏฐกนิบาตชาดก

๑. กัจจานิวรรค

๑. กัจจานิชาดก

ในกาลไหนๆ ธรรมย่อมไม่ตาย

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก อัฏฐกนิบาต กัจจานิชาดก (Royal Thai Volume 27 · Mahachula Volume 27 · Mahamakut Volume 59 · Chaloem Phrakiat Volume 27)

Pali (Siam Rath)

โอทาตวตฺถา สุจิ อลฺลเกสา

กจฺจานิ กึ กุมฺภิมธิสฺสยิตฺวา ๑

ปิฏฺฐา ติลา โธวสิ ตณฺฑุลานิ

ติโลทโน เหหิติ กิสฺส เหตุ ฯ

Royal Thai

ดูกรแม่กัจจานี เธอสระผม นุ่งห่มผ้าขาวสะอาด ยกถาดสำรับขึ้นสู่เตากระโหลกหัวผี ยีแป้ง ล้างงา ซาวข้าวสารทำไม ข้าวสุกคลุกงาจักมีไว้เพราะเหตุอะไร?

Pali (Siam Rath)

น โข อยํ พฺราหฺมณ โภชนตฺถํ ๒

ติโลทโน เหหิติ สาธุปกฺโก8

ธมฺโม มโต ตสฺส ปหูนมชฺช ๓

อหํ กริสฺสามิ สุสานมชฺเฌ ฯ

Royal Thai

ดูกรพราหมณ์ ข้าวสุกคลุกงาซึ่งทำให้สุกดีนี้ มีไว้เพื่อจะบริโภค ก็หาไม่ธรรม คือ ความอ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ และสุจริตธรรม ๓ ประการได้สูญไปเสียแล้ว วันนี้ ดิฉันจักกระทำการบูชาแก่ธรรมนั้น ในท่ามกลางป่าช้า.

Pali (Siam Rath)

อนุวิจฺจ กจฺจานิ กโรหิ กิจฺจํ

ธมฺโม มโต โก นุ ตเวตสํสิ ๔

สหสฺสเนตฺโต อตุลานุภาโว

น มิยฺยตี ธมฺมวโร กทาจิ ฯ

Royal Thai

ดูกรแม่กัจจานี เธอจงใคร่ครวญเสียก่อนแล้ว จึงทำการงาน ใครบอกแก่เธอว่า ธรรมสูญเสียแล้ว ธรรมอันประเสริฐเหมือนท้าวสหัสนัยเทวราชผู้มีอาณุภาพหาผู้เปรียบมิได้ ย่อมไม่ตายในกาลไหนๆ.

Pali (Siam Rath)

ทฬฺหปฺปมาณํ มม เอตฺถ พฺรหฺเม

ธมฺโม มโต นตฺถิ มเมตฺถ กงฺขา

เย เยวทานิ ปาปา ภวนฺติ

เต เตวทานิ สุขิตา ภวนฺติ ฯ

สุณิสา หิ มยฺหํ วชฺฌา อโหสิ

สา มํ วธิตฺวาน วิชายิ ปุตฺตํ

สาทานิ สพฺพสฺส กุลสฺส อิสฺสรา

อหํ วสามิ ๑ อปวิฏฺฐา เอกิกา ฯ

๑ ยุ. กุมฺภิมปสฺสยิตฺวา ฯ ๒ สี. ม. โภชนตฺถา ฯ ๓ สี. ปหูตมชฺช ฯ

ม. ปหุตฺตมชฺช ฯ ยุ. พหูตมชฺช ฯ ๔ ม. เตฺวว สํสิ ฯ

Royal Thai

ข้าแต่ท่านผู้ประเสริฐ ในข้อที่ว่าธรรมสูญนี้ ดิฉันมั่นใจเอาเอง ในข้อที่ว่า ธรรมไม่มี ดิฉันยังสงสัย เดี๋ยวนี้คนผู้ชั่วช้าย่อมมีความสุข เช่นลูกสะใภ้ของดิฉันเป็นหมัน เขาทุบตีขับไล่ดิฉันแล้วคลอดลูก บัดนี้ เขาเป็นใหญ่ในตระกูลทั้งหมด ดิฉันถูกทอดทิ้ง ไม่มีที่พึ่ง อยู่แต่ลำพังผู้เดียว.

Pali (Siam Rath)

ชีวามิ โวหํ น มโตหมสฺมิ ๒

ตเวว อตฺถาย อิธาคโตสฺมิ

ยา ตํ วธิตฺวาน วิชายิ ปุตฺตํ

สหาว ปุตฺเตน กโรมิ ภสฺมํ ฯ

Royal Thai

เรายังเป็นอยู่ ยังไม่ตาย มา ณ ที่นี้เพื่อประโยชน์แก่เธอโดยตรง ลูกสะใภ้คนใดทุบตีขับไล่เธอออกแล้วคลอดลูก เราจะกระทำลูกสะใภ้คนนั้นพร้อมกับลูก ให้ละเอียดเป็นเถ้าธุลี.

Pali (Siam Rath)

เอวญฺจ เต รุจฺจติ เทวราช

มเมว อตฺถาย อิธาคโตสิ

อหญฺจ ปุตฺโต สุณิสา จ นตฺตา

สมฺโมทมานา ฆรมาวเสม ฯ

Royal Thai

ข้าแต่ท้าวเทวราช พระองค์ทรงยินดีเสด็จมาในที่นี้ เพื่อประโยชน์แก่หม่อมฉันโดยตรงอย่างนี้ ขอให้หม่อมฉัน บุตร ลูกสะใภ้ และหลานจงยินดีสมัครสมานอยู่เรือนร่วมกันเถิด.

Pali (Siam Rath)

เอวญฺจ เต รุจฺจติ กาติยานิ

หตาปิ สนฺตา น ชหาสิ ธมฺมํ

ตุวญฺจ ปุตฺโต สุณิสา จ นตฺตา

สมฺโมทมานา ฆรมาวเสถ ฯ

Royal Thai

ดูกรแม่กาติยานี เธอยินดีอย่างนั้นก็ตามใจเธอ ถึงจะถูกทุบตีขับไล่ก็ไม่ละธรรม คือเมตตาในพวกเด็กๆ ขอให้เธอ บุตร ลูกสะใภ้ และหลาน จงยินดีสมัครสมานอยู่เรือนร่วมกันเถิด.

Pali (Siam Rath)

สา กาติยานี สุณิสาย สทฺธึ

สมฺโมทมานา ฆรมาวสิตฺถ

ปุตฺโต จ นตฺตา จ อุปฏฺฐหึสุ ฯ

เทวานมินฺเทน อธิคฺคหีตาติ ฯ

กจฺจานิชาตกํ ปฐมํ ฯ

๑ สี. ม. ปนมฺหิ ฯ ๒ สี. ยุ. นาหํ มโตสฺมิ ฯ

Royal Thai

นางกาติยานี ยินดีสมัครสมานกับลูกสะใภ้ อยู่เรือนร่วมกันแล้ว ลูกและหลานต่างช่วยกันบำรุง เพราะท้าวสักกเทวราชทรงอนุเคราะห์.

จบ กัจจานิชาดกที่ ๑.

๒ อฏฺฐสทฺทชาตกํ

๒. อัฏฐสัททชาดก

ว่าด้วยนิพพาน

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก อัฏฐกนิบาต อัฏฐสัททชาดก (Royal Thai Volume 27 · Mahachula Volume 27 · Mahamakut Volume 59 · Chaloem Phrakiat Volume 27)

Pali (Siam Rath)

อิทํ ปุเร นินฺนมาหุ พหุมจฺฉํ มโหทกํ

อาวาโส พกราชสฺส เปตฺติกํ ภวนํ มม

ตฺยชฺช ภิงฺเคน ๑ ยาเปม โอกํ น วิชฺชหามเส ๒

Royal Thai

สระมงคลโบกขรณีนี้ แต่ก่อนเป็นที่ลุ่มลึก มีน้ำมาก ปลาก็มาก เป็นที่อยู่อาศัยของพระยานกยาง เป็นที่อยู่แห่งบิดาของเรา บัดนี้ น้ำแห้งวันนี้พวกเราจะพากันเลี้ยงชีพด้วยกบ แม้พวกเราจะถูกความบีบคั้นถึงเพียงนี้ ก็จะไม่ละที่อยู่.

Pali (Siam Rath)

โก ทุติยํ อสีลิสฺส พนฺธุรสฺสกฺขิ เภชฺชติ ๓

โก เม ปุตฺเต กุลาวกํ มญฺจ โสตฺถึ กริสฺสติ ฯ

Royal Thai

ใครจะทำลายนัยน์ตาข้างที่สองของนายพันธุระ ผู้มีอาวุธในมือให้แตกได้ใครจักกระทำลูก และรังของเรา และตัวเราให้มีความสวัสดีได้?

Pali (Siam Rath)

สพฺพา ปริกฺขตา เผคฺคุ ยาว ตสฺสา คตี อหุ

ขีณภกฺโข มหาราช สาเร น รมตี ฆุโณ ฯ

Royal Thai

ดูกรมหาบพิตร คติของกระพี้ไม้นั้นมีอยู่เพียงใด กระพี้ไม้ทั้งหมดแมลงภู่เจาะกินสิ้นแล้วเพียงนั้น แมลงภู่หมดอาหารแล้ว ย่อมไม่ยินดีในไม้แก่น.

Pali (Siam Rath)

สา นูนาหํ อิโต คนฺตฺวา รญฺโญ มุตฺตา นิเวสนา

อตฺตานํ รมยิสฺสามิ ทุมสาขานิเกตินี ๔ ฯ

Royal Thai

ไฉนหนอ เราจึงจะจากที่นี่ไปให้พ้นจากราชนิเวศน์เสียได้ บันเทิงใจชมต้นไม้ กิ่งไม้ที่มีดอก ทำรังอาศัยอยู่ตามประสาของเรา.

Pali (Siam Rath)

โส นูนาหํ อิโต คนฺตฺวา รญฺโญ มุตฺโต นิเวสนา

อคฺโคทกานิ ปิวิสฺสามิ ยูถสฺส ปุรโต วชํ ฯ

Royal Thai

ไฉนหนอ เราจึงจะจากที่นี่ไปให้พ้นจากราชนิเวศน์เสียได้ จักนำหน้าฝูงไปดื่มน้ำที่ดีเลิศได้.

Pali (Siam Rath)

ตํ มํ กาเมหิ สมฺมตฺตํ รตฺตํ กาเมสุ มุจฺฉิตํ

อานยี ภรโต ลุทฺโธ ๕ พาหิโก ภทฺทมตฺถุ เต ฯ

Royal Thai

นายพรานภรตะชาวพาหิกรัฐ นำเราผู้มัวเมาด้วยกามทั้งหลาย ผู้กำหนัดหมกมุ่นอยู่ในกามมาแล้ว ลิงนั้นกล่าวว่า ขอความเจริญจงมีแก่ท่านขอท่านจงปล่อยข้าพเจ้าเถิด.

Pali (Siam Rath)

อนฺธการติมิสายํ ตุงฺเค อุปริ ปพฺพเต

สา มํ สเณฺหน มุทุนา มา ปาทํ ขณิยสฺมนิ ๑ ฯ

๑ สี. ม. เภเกน ฯ ๒ ม. วชหามเส ฯ ๓ ม. พนฺธรสฺสกฺขิ เภจฺฉติ ฯ

๔ ม. ทุมสาขนิเกตินี ฯ ๕ ม. สพฺพตฺล ลุทฺโท ฯ

Royal Thai

เมื่อความมือตื้อปรากฏเบื้องบนภูเขาอันแข็งคม นางกินนรีนั้นได้กล่าวกะเราด้วยถ้อยคำอันไพเราะอ่อนหวานว่า ท่านอย่าจรดเท้าลงบนแผ่นดิน.

Pali (Siam Rath)

อสํสยํ ชาติขยนฺตทสฺสี

น คพฺภเสยฺยํ ปุนราวฏิสฺสํ ๒

อยมนฺติมา ปจฺฉิมคพฺภเสยฺยา ๓

ขีโณ เม สํสาโร ปุนพฺภวายาติ ฯ

อฏฺฐสทฺทชาตกํ ทุติยํ ฯ

Royal Thai

เราเห็นนิพพานอันเป็นที่สิ้นชาติ ไม่ต้องเวียนมายังกำเนิดคัพกไสยาอีกต่อไป โดยไม่ต้องสงสัย ความเกิดของเรานี้เป็นชาติมีในที่สุดกำเนิดคัพภไสยาก็มีในภายหลัง สงสารเพื่อภพใหม่ต่อไปของเราสิ้นสุดแล้ว.

จบ อัฏฐสัททชาดกที่ ๒.

๓ สุลสาชาตกํ

๓. สุลสาชาดก

ผู้รอบรู้เหตุผลย่อมรอดพ้นศัตรู

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก อัฏฐกนิบาต สุลสาชาดก (Royal Thai Volume 27 · Mahachula Volume 27 · Mahamakut Volume 59 · Chaloem Phrakiat Volume 27)

Pali (Siam Rath)

อิทํ สุวณฺณกายูรํ มุตฺตา เวฬุริยา พหู

สพฺพํ หรสฺสุ ภทฺทนฺเต มญฺจ ทาสีติ สาวย ฯ

Royal Thai

สร้อยคอทองคำนี้ แก้วมุกดา แก้วไพฑูรย์มีมาก ท่านจงนำเอาทรัพย์นี้ไปทั้งหมด ขอความเจริญจงมีแก่ท่าน และจงประกาศข้าพเจ้าว่า เป็นทาสีเถิดฯ

Pali (Siam Rath)

โอโรปยสฺสุ กลฺยาณึ ๔ มา พหุํ ๕ ปริเทวสิ

น จาหํ อภิชานามิ อาคนฺตฺวา ๖ ธนมาภตํ ฯ

Royal Thai

แน่ะแม่คนงาม เจ้าจงเปลื้องเครื่องประดับออก อย่ามัวร่ำไรให้มากเลยเราไม่รู้อะไรทั้งนั้น เรานำเจ้ามาเพื่อทรัพย์เท่านั้น.

Pali (Siam Rath)

ยโต สรามิ อตฺตานํ ยโต ปตฺตาสฺมิ วิญฺญุตํ

เนวาหํ ๗ อภิชานามิ อญฺญํ ปิยตรํ ตยา ฯ

Royal Thai

ฉันมานึกถึงตัวเอง นับตั้งแต่น้อยคุ้มใหญ่ ฉันไม่ได้รู้จักรักชายอื่นยิ่งไปกว่าท่านเลย.

Pali (Siam Rath)

เอหิ ตํ อุปคูหิสฺสํ กริสฺสํ จ ปทกฺขิณํ

น หิทานิ ปุน อตฺถิ มม ตุยฺหญฺจ สงฺคโม ฯ

Royal Thai

ขอเชิญท่านนั่งลง ฉันจักขอกอดรัดท่านให้สมรัก และจักกระทำประทักษิณท่านเสียก่อน เพราะว่าต่อแต่นี้ไป การคบหากันระหว่างฉันกับท่านจะไม่มีอีก.

Pali (Siam Rath)

น หิ สพฺเพสุ ฐาเนสุ ปุริโส โหติ ปณฺฑิโต

อิตฺถีปิ ปณฺฑิตา โหติ ตตฺถ ตตฺถ วิจกฺขณา ฯ

Royal Thai

ชายจะเป็นบัณฑิตในที่ทุกแห่งก็หาไม่ แม้หญิงก็เป็นบัณฑิตมีปัญญาเฉลียวฉลาดในที่นั้นๆ ได้.

Pali (Siam Rath)

น หิ สพฺเพสุ ฐาเนสุ ปุริโส โหติ ปณฺฑิโต

อิตฺถีปิ ปณฺฑิตา โหติ ลหุมตฺถํ วิจินฺติกา ฯ

๑ ม. ขลิ ยสฺมนิ ฯ ๒ ม. ปุนราวชิสฺสํ ฯ ๓ สี. ยุ. อยํ หิเม อนฺติมา

คพฺภเสยฺยา ฯ ๔ ม. กลฺยาณิ ฯ ๕ ม. มา พาฬฺหํ ฯ ๖ ม. อหนฺตฺวา ฯ

๗ ม. น จาหํ ฯ

Royal Thai

ชายจะเป็นบัณฑิตในที่ทุกแห่งก็หาไม่ แม้หญิงก็เป็นบัณฑิตมีปัญญาดำริเหตุผลได้รวดเร็ว.

Pali (Siam Rath)

ลหุญฺจ วต ขิปฺปญฺจ นิกฏฺเฐ สมเจตยิ

มิคํ ปุณฺณายตเนว ๑ สุลสา สตฺตุกํ วธิ ฯ

Royal Thai

นางสุลสาหญิงแพศยายืนอยู่ ณ ที่ใกล้โจร คิดอุบายจะฆ่าโจร ได้ฆ่าโจรสัตตุกะตายได้รวดเร็ว เหมือนนายพรานเนื้อผู้ฉลาดฆ่าเนื้อได้เร็วพลันเมื่อมีธนูบริบูรณ์มากแล้ว ฉะนั้น.

Pali (Siam Rath)

โยธ อุปฺปติตํ อตฺถํ น ขิปฺปมนุพุชฺฌติ

โส หญฺญเต มนฺทมตี โจโรว คิริคพฺภเร ฯ

Royal Thai

ในโลกนี้ ผู้ใดไม่รู้เหตุผลที่เกิดขึ้นได้ฉับพลัน ผู้นั้นมีปัญญาเขลาย่อมถูกฆ่าตาย เหมือนโจรถูกฆ่าตายที่ซอกภูเขา ฉะนั้น.

Pali (Siam Rath)

โยธ ๒ อุปฺปติตํ อตฺถํ ขิปฺปเมว นิโพธติ

มุจฺจเต สตฺตุสมฺพาธา สุลสา สตฺตุกามิวาติ ฯ

Royal Thai

ในโลกนี้ ผู้ใดย่อมรอบรู้เหตุผลที่เกิดขึ้นได้ฉับพลัน ผู้นั้นย่อมพ้นจากความเบียดเบียนของศัตรูได้ เหมือนนางสุลสาหญิงแพศยาหลุดพ้นไปจากโจรสัตตุกะ ฉะนั้น.

จบ สุลสาชาดกที่ ๓.

สุลสาชาตกํ ตติยํ

๔ สุมงฺคลชาตกํ

๔. สุมังคลชาดก

ว่าด้วยคุณธรรมของกษัตริย์

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก อัฏฐกนิบาต สุมังคลชาดก (Royal Thai Volume 27 · Mahachula Volume 27 · Mahamakut Volume 59 · Chaloem Phrakiat Volume 27)

Pali (Siam Rath)

ภุสมฺหิ กุทฺโธติ อเปกฺขิยาน

น ตาว ทณฺฑํ ปนเยยฺย อิสฺสโร

อฏฺฐานโส อปฺปฏิรูปมตฺตโน

ปรสฺส ทุกฺขานิ ภุสํ อุทีรเย ฯ

Royal Thai

พระเจ้าแผ่นดินทรงรู้ว่า เรากำลังกริ้วจัดไม่พึงลงอาชญา อันไม่สมควรแก่ตนโดยไม่ใช่ฐานะก่อน พึงเพิกถอนความทุกข์ของผู้อื่นอย่างร้ายแรงไว้.

Pali (Siam Rath)

ยโต จ ชาเนยฺย ปสาทมตฺตโน

อตฺถํ นิยุญฺเชยฺย ปรสฺส ทุกฺกฏํ

ตทายมตฺโถติ สยํ อเวกฺขิย

อถสฺส ทณฺฑํ สทิสํ นิเวสเย ฯ

Royal Thai

เมื่อใด พึงรู้ว่าจิตของตนผ่องใส พึงใคร่ครวญ ความผิดที่ผู้อื่นทำไว้พึงพิจารณาให้เห็นแจ่มแจ้งด้วยตนเองว่า นี่ส่วนประโยชน์ นี่ส่วนโทษเมื่อนั้น จึงปรับไหมบุคคลนั้นๆ ตามสมควร.

Pali (Siam Rath)

น จาปิ ฌาเปติ ปรํ น อตฺตนํ

อมุจฺฉิโต โย นยเต นยานยํ

โย ทณฺฑธาโร ภวตีธ อิสฺสโร

ส วณฺณคุตฺโต สิริยา น ธํสติ ฯ

๑ ม. ปุณฺณายเตเนว ฯ ๒ ม. โย จ ฯ

Royal Thai

อนึ่ง พระเจ้าแผ่นดินพระองค์ใด ไม่ถูกอคติครอบงำ ย่อมแนะนำผู้อื่นที่ควรแนะนำ และไม่ควรแนะนำได้ พระเจ้าแผ่นดินพระองค์นั้นชื่อว่าไม่เผาผู้อื่น และพระองค์เอง พระเจ้าแผ่นดินพระองค์ใดในโลกนี้ทรงลงอาชญาสมควรแก่โทษ พระเจ้าแผ่นดินพระองค์นั้น อันคุณงามความดีคุ้มครองแล้ว ย่อมไม่เสื่อมจากศิริ.

Pali (Siam Rath)

เย ขตฺติยาเส อนิสมฺมการิโน

ปเนนฺติ ทณฺฑํ สหสา ปมุจฺฉิตา

อวณฺณสํยุตฺตา ๑ ชหนฺติ ชีวิตํ

อิโต วิมุตฺตาปิจ ยนฺติ ทุคฺคตึ ฯ

Royal Thai

กษัตริย์เหล่าใดถูกอคติครอบงำ ไม่ทรงพิจารณาเสียก่อนแล้วทำไป ทรงลงอาชญาโดยผลุนผลัน กษัตริย์เหล่านั้นประกอบไปด้วยโทษน่าติเตียนย่อมละทิ้งชีวิตไป และพ้นไปจากโลกนี้แล้ว ก็ย่อมไปสู่ทุคติ.

Pali (Siam Rath)

ธมฺเม จ เย อริยปฺปเวทิเต รตา

อนุตฺตรา เต วจสา มนสา กมฺมุนา จ

เต ขนฺติโสรจฺจสมาธิสณฺฐิตา ๒

วชนฺติ โลกํ ทุภยํ ตถาวิธา ฯ

Royal Thai

พระราชาเหล่าใด ทรงยินดีแล้วในทศพิธราชธรรม อันพระอริยเจ้าประกาศไว้ พระราชาเหล่านั้นเป็นผู้ประเสริฐด้วยกาย วาจา และใจ พระราชาเหล่านั้นทรงดำรงมั่นอยู่แล้วในขันติ โสรัจจะ และสมาธิ ย่อมถึงโลกทั้งสองโดยวิธีอย่างนั้น.

Pali (Siam Rath)

ราชาหมสฺมิ นรปมุทานมิสฺสโร

สเจปิ กุชฺฌามิ ฐเปมิ อตฺตนํ

นิเสธยนฺโต ชนตํ ตถาวิธํ

ปเนมิ ทณฺฑํ อนุกมฺป โยนิโส ฯ

Royal Thai

เราเป็นพระราชาผู้เป็นใหญ่ของสัตว์และมนุษย์ทั้งหลาย ถ้าเราโกรธขึ้นมา เราก็ตั้งตนไว้ในแบบอย่างที่โบราณราชแต่งตั้งไว้ คอยห้ามปรามประชาชนอยู่อย่างนั้น ลงอาชญาโดยอุบายอันแยบคายด้วยความเอ็นดู.

Pali (Siam Rath)

สิรี จ ลกฺขี จ ตเวว ขตฺติย

ชนาธิป มา วิชหิ กุทาจนํ

อกฺโกธโน นิจฺจปสนฺนจิตฺโต

อนิโฆ ตุวํ วสฺสสตานิ ปาลย ฯ

Royal Thai

ข้าแต่กษัตริย์ผู้ชนาธิปัติ บริวารสมบัติและปัญญามิได้ละพระองค์ในกาลไหนๆ เลย พระองค์มิได้มักกริ้วโกรธ มีพระหฤทัยผ่องใสอยู่เป็นนิจขอพระองค์ทรงปราศจากทุกข์ บำรุงพระชนม์ชีพยืนอยู่ตลอดร้อยพรรษาเถิด.

Pali (Siam Rath)

คุเณหิ เอเตหิ อุเปหิ ๓ ขตฺติย

ฐิตมริยวุตฺติ ๔ สุวโจ อโกธโน

สุขี อนุปฺปีฬ ปสาส เมทนึ

อิโต วิมุตฺโตปิ วชาหิ สุคฺคตึ ฯ

๑ ม. อวณฺณสํยุตา ฯ ๒ ม. สนฺติ ... ฯ ๓ ม. อุเปถ ฯ ๔ ม. ฐิตมริยวตฺตี ฯ

Royal Thai

ข้าแต่กษัตริย์ ขอพระองค์ทรงประกอบด้วยคุณธรรมเหล่านี้ คือ โบราณราชวัตร มั่นคงทรงอนุญาตให้หนูเตือนได้ ไม่ทรงกริ้วโกรธมีความสุขสำราญ ไม่เดือดร้อน ปกครองแผ่นดินให้ร่มเย็น แม้จุติจากโลกนี้ไปแล้วก็จงทรงถึงสุคติเถิด.

Pali (Siam Rath)

เอวํ สุนีเตน ๑ สุภาสิเตน

ธมฺเมน ญาเยน อุปายโส นยํ

นิพฺพาปเย สงฺขุภิตํ มหาชนํ

มหาว เมโฆ สลิเลน เมทนินฺติ ๒ ฯ

สุมงฺคลชาตกํ จตุตฺถํ ฯ

Royal Thai

พระเจ้าธรรมิกราชทรงฉลาดในอุบาย เมื่อครองราชสมบัติด้วยอุบายอันเป็นธรรม คือ กุศลกรรมบถ ๑๐ อันบัณฑิตแนะนำกล่าวไว้ดีแล้วอย่างนี้พึงยังมหาชนผู้กำเริบร้อนกายและจิตให้ดับหายไป เหมือนมหาเมฆยังแผ่นดินให้ชุ่มชื่นด้วยน้ำ ฉะนั้น.

จบ สุมังคลชาดกที่ ๔.

๕ คงฺคมาลชาตกํ

๕. คังคมาลชาดก

กามทั้งหลายเกิดจากความดำริ

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก อัฏฐกนิบาต คังคมาลชาดก (Royal Thai Volume 27 · Mahachula Volume 27 · Mahamakut Volume 59 · Chaloem Phrakiat Volume 27)

Pali (Siam Rath)

องฺคารชาตา ปฐวี กุกฺกุลานุคตา มหี

อถ คายสิ วตฺตานิ น ตํ ตปติ อาตโป ฯ

อุทฺธํ ตปติ อาทิจฺโจ อโธ ตปติ วาลุกา

อถ คายสิ วตฺตานิ น ตํ ตปติ อาตโป ฯ

Royal Thai

แผ่นดินร้อนเหมือนถ่านไฟ ดาดาษไปด้วยทรายอันร้อนเหมือนเถ้ารึงเมื่อเป็นเช่นนี้ เจ้ายังทำเป็นทองไม่รู้ร้อน ขับเพลงอยู่ได้ แดดไม่เผาเจ้าดอกหรือ? เบื้องบนก็ร้อน เบื้องล่างก็ร้อน เมื่อเป็นเช่นนี้ เจ้ายังทำเป็นทองไม่รู้ร้อน ขับเพลงอยู่ได้ แดดไม่เผาเจ้าดอกหรือ?

Pali (Siam Rath)

น มํ ตปติ อาตโป อาตปฺปา ตปยนฺติ มํ

อตฺถา หิ วิวิธา ราช เต ตปนฺติ น อาตโป ฯ

Royal Thai

ข้าแต่พระราชา แดดหาเผาข้าพระองค์ไม่ แต่ว่าวัตถุกาม และกิเลสกามย่อมเผาข้าพระองค์ เพราะว่าความประสงค์หลายๆ อย่าง มีอยู่ ความประสงค์เหล่านั้นย่อมเผาข้าพระองค์ แดดหาได้เผาข้าพระองค์ไม่.

Pali (Siam Rath)

อทฺทสํ กาม เต มูลํ สงฺกปฺปา กาม ชายสิ

น ตํ สงฺกปฺปยิสฺสามิ เอวํ กาม น เหหิสิ ฯ

Royal Thai

ดูกรกาม เราได้เห็นมูลรากของเจ้าแล้ว เจ้าเกิดจากความดำริ เราจักไม่ดำริถึงเจ้าอีกละ เจ้าจักไม่เกิดด้วยอาการอย่างนี้.

Pali (Siam Rath)

อปฺปาปิ กามา น อลํ พหูหิปิ น ตปฺปติ

อโห พาลานลปนา ๓ ปฏิวชฺเชถ ๔ ชคฺคโต ฯ

๑ ยุ. สุรินีเตน ฯ ๒ ม. เมทินินฺติ ฯ ๓ สี. ม. อหหา พาลลปนา ฯ

๔ ม. ปริวชฺเชถ สี. ยุ. ปฏิวิชฺเฌถ ฯ

Royal Thai

กามแม้น้อยก็ไม่พอแก่มหาชน มหาชนย่อมไม่อิ่มด้วยกามแม้มาก น่าสลดใจที่พวกคนพาลพากันบ่นว่า รูป เสียง เหล่านี้จงมีแก่เรา กุลบุตรผู้ประกอบความเพียร พึงเว้นให้ขาดเถิด.

Pali (Siam Rath)

อปฺปสฺส กมฺมสฺส ผลํ มเมทํ

อุทโย อชฺฌคมา มหตฺตปตฺตํ

สุลทฺธลาโภ วต มาณวสฺส

โย ปพฺพชิ กามราคํ ปหาย ฯ

Royal Thai

การที่พระเจ้าอุทัยได้ถึงความเป็นใหญ่เป็นโตนี้ เป็นแผลแห่งกรรมมีประมาณน้อยของเรา มาณพใดละกามราคะออกบวชแล้ว มาณพนั้นชื่อว่าได้ลาภดีแล้ว.

Pali (Siam Rath)

ตปสา ปชหนฺติ ปาปกมฺมํ

ตปสา นฺหาปิตกุชฺฌการภาวํ ๑

ตปสา อภิภุยฺย คงฺคมาล

นาเมนาลปสิชฺช พฺรหฺมทตฺตํ ฯ

Royal Thai

สัตว์ทั้งหลายย่อมละกรรมชั่วด้วยตบะ แต่สัตว์เหล่านั้น จะละความเป็นคน เอาหม้อตักน้ำให้เขาอาบด้วยตบะได้หรือ แน่ะคังคมาละ การที่ท่านข่มขี่ด้วยตบะ แล้วร้องเรียกโอรสของเราโดยชื่อว่าพรหมทัตต์วันนี้นั้นไม่เป็นการสมควรเลย.

Pali (Siam Rath)

สนฺทิฏฺฐิกเมว อมฺม ปสฺสถ

ขนฺติโสรจฺจสฺส โย ๒ วิปาโก

โส ๓ สพฺพชนสฺส วนฺทิโต อหุ

ตํ วนฺทาม สราชิกา สมจฺจา ฯ

Royal Thai

เสด็จแม่ เราทั้งหลายพร้อมทั้งพระราชา และอำมาตย์ พากันไหว้พระปัจเจกพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้านั้น เป็นผู้อันชนทั้งปวงไหว้แล้วเชิญเสด็จแม่ ทอดพระเนตรดูผลแห่งขันติและโสรัจจะในปัจจุบันเถิด.

Pali (Siam Rath)

มา กิญฺจิ อวจุตฺถ คงฺคมาลํ

มุนินํ โมนปเถสุ สิกฺขมานํ

เอโส หิ อตริ อณฺณวํ

ยํ ตริตฺวา วิจรนฺติ ๔ วีตโสกาติ ฯ

คงฺคมาลชาตกํ ปญฺจมํ ฯ

___________

๑ ม. นฺหาปิตกุมฺภการภาวํ ฯ ๒ ม. อยํ ฯ ๓ ม. โย ฯ ๔ ม. จรนฺติ ฯ

Royal Thai

ท่านทั้งหลายอย่าได้กล่าวอะไรๆ กะท่านคังคมาละผู้เป็นปัจเจกมุนี ศึกษาอยู่ในคลองมุนี ความจริง พระปัจเจกมุนีคังคมาละนี้ ข้ามห้วงน้ำที่พระปัจเจกมุนีทั้งหลายข้ามแล้ว หมดความเศร้าโศกเที่ยวไป.

จบ คังคมาลชาดกที่ ๕.

๖ เจติยราชชาตกํ

๖. เจติยราชชาดก

ว่าด้วยเชฏฐาปจายนธรรม

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก อัฏฐกนิบาต เจติยราชชาดก (Royal Thai Volume 27 · Mahachula Volume 27 · Mahamakut Volume 59 · Chaloem Phrakiat Volume 27)

Pali (Siam Rath)

ธมฺโม หเว หโต หนฺติ นาหโต หนฺติ กิญฺจินํ ๑

ตสฺมา หิ ธมฺมํ น หเน มา ตํ ๒ ธมฺโม หโต หนิ ฯ

Royal Thai

เชฏฐาปจายนธรรม อันบุคคลใดทำลายแล้ว ย่อมทำลายบุคคลนั้นเสียโดยแท้ เชฏฐาปจายนธรรมอันบุคคลใดไม่ทำลายแล้ว ย่อมไม่ทำลายบุคคลนั้นสักหน่วยหนึ่ง เพราะเหตุนั้นแล พระองค์ไม่ควรทำลายเชฏฐาปจายนธรรมเลย เชฏฐาปจายนธรรมที่พระองค์ทำลายแล้ว อย่าได้กลับมาทำลายพระองค์เลย.

Pali (Siam Rath)

อลิกํ ภาสมานสฺส อปกฺกมนฺติ เทวตา

ปูติกญฺจ มุขํ วาติ สกฏฺฐานา จ ธํสติ

โย ชานํ ปุจฺฉิโต ปญฺหํ อญฺญถา นํ วิยากเร

สเจ หิ สจฺจํ ภณสิ โหหิ ราช ยถา ปุเร

มุสา เจ ภาสเส ราช ภูมิยํ ติฏฺฐ เจติย ฯ

Royal Thai

เมื่อพระองค์ยังตรัสคำกลับกลอกอยู่ เทวดาทั้งหลายก็จะพากันหลีกหนีไปเสีย พระโอฐจักมีกลิ่นบูดเน่าเหม็นฟุ้งไป ผู้ใดรู้อยู่ เมื่อถูกถามปัญหาแล้ว แกล้งแก้ปัญหานั้นไปเสียอย่างอื่น ผู้นั้นย่อมต้องพลัดตกลงจากฐานะของตน ข้าแต่พระเจ้าเจติยราช ถ้าพระองค์ตรัสสัจจวาจา พระองค์ก็จะประทับอยู่ในพระราชวังตามเดิมได้ ถ้าพระองค์ยังตรัสมุสาอยู่ ก็จะประทับอยู่ได้ที่พื้นดินเท่านั้น.

Pali (Siam Rath)

อกาเล วสฺสตี ตสฺส กาเล ตสฺส น วสฺสติ

โย ชานํ ปุจฺฉิโต ปญฺหํ อญฺญถา นํ วิยากเร

สเจ หิ สจฺจํ ภณสิ โหหิ ราช ยถา ปุเร

มุสา เจ ภาสเส ราช ภูมึ ปวิส เจติย ฯ

Royal Thai

พระราชาพระองค์ใดทรงทราบอยู่ เมื่อถูกถามปัญหาแล้ว แกล้งตรัสแก้ปัญหานั้นเสียอย่างอื่น ในแว่นแคว้นของพระราชาพระองค์นั้น ฝนย่อมตกในเวลาไม่ใช่ฤดูกาล ย่อมไม่ตกตามฤดูกาล ข้าแต่พระเจ้าเจติยราชถ้าพระองค์ตรัสสัจจวาจา พระองค์ก็จะประทับอยู่ในพระราชวังตามเดิมได้ถ้าพระองค์ตรัสมุสาอยู่ ก็จะถูกแผ่นดินสูบ.

Pali (Siam Rath)

ชิวฺหา ตสฺส ทฺวิธา โหติ อุรคสฺเสว ทิสมฺปติ

โย ชานํ ปุจฺฉิโต ปญฺหํ อญฺญถา นํ วิยากเร

สเจ หิ สจฺจํ ภณสิ โหหิ ราช ยถา ปุเร

มุสา เจ ภาสเส ราช ภิยฺโย ปวิส เจติย ฯ

Royal Thai

ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นใหญ่ในทิศ พระราชาพระองค์ใดทรงทราบอยู่ เมื่อถูกถามปัญหาแล้วแกล้งตรัสแก้ปัญหานั้นไปเสียอย่างอื่น พระชิวหาของพระราชาพระองค์นั้น จะเป็นแฉกเหมือนลิ้นงู ฉะนั้น ข้าแต่พระเจ้าเจติยราช ถ้าพระองค์ตรัสสัจจวาจา พระองค์ก็จะประทับอยู่ในพระราชวังตามเดิมได้ ถ้าพระองค์ยังตรัสมุสาอยู่ ก็จะถูกแผ่นดินสูบลึกลงไปอีก.

Pali (Siam Rath)

ชิวฺหา ตสฺส น ภวติ มจฺฉสฺเสว ทิสมฺปติ

โย ชานํ ปุจฺฉิโต ปญฺหํ อญฺญถา นํ วิยากเร

สเจ หิ สจฺจํ ภณสิ โหหิ ราช ยถา ปุเร

มุสา เจ ภาสเส ราช ภิยฺโย ปวิส เจติย ฯ

๑ ม. กิญฺจนํ ฯ ๒ ม. มา ตฺวํ ฯ

Royal Thai

ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นใหญ่ในทิศ พระราชาพระองค์ใดทรงทราบอยู่ เมื่อถูกถามปัญหาแล้ว แกล้งตรัสแก้ปัญหานั้นไปเสียอย่างอื่น พระชิวหาของพระราชาพระองค์นั้น จะไม่มีเหมือนปลาฉะนั้น ข้าแต่พระเจ้าเจติยราช ถ้าพระองค์ตรัสสัจจวาจา พระองค์ก็จะประทับอยู่ในพระราชวังตามเดิมได้ ถ้าพระองค์ยังตรัสมุสาอยู่ ก็จะถูกแผ่นดินสูบลึกยิ่งกว่านี้ไปอีก.

Pali (Siam Rath)

ถิโยว ตสฺส ชายนฺติ น ปุมา ชายเร กุเล

โย ชานํ ปุจฺฉิโต ปญฺหํ อญฺญถา นํ วิยากเร

สเจ หิ สจฺจํ ภณสิ โหหิ ราช ยถา ปุเร

มุสา เจ ภาสเส ราช ภิยฺโย ปวิส เจติย ฯ

Royal Thai

พระราชาพระองค์ใดทรงทราบอยู่ เมื่อถูกถามปัญหาแล้ว แกล้งตรัสแก้ปัญหานั้นไปเสียอย่างอื่น พระราชาพระองค์นั้นจะมีแต่พระธิดาเท่านั้นมาเกิด หามีพระโอรสมาเกิดในราชสกุลไม่ ข้าแต่พระเจ้าเจติยราชถ้าพระองค์ตรัสสัจจวาจา พระองค์ก็จะประทับอยู่ในพระราชวังตามเดิมได้ ถ้าพระองค์ยังตรัสมุสาอยู่ ก็จะถูกแผ่นดินสูบลึกยิ่งไปกว่านี้อีก.

Pali (Siam Rath)

ปุตฺตา ตสฺส น ภวนฺติ ปกฺกมนฺติ ทิโสทิสํ

โย ชานํ ปุจฺฉิโต ปญฺหํ อญฺญถา นํ วิยากเร

สเจ หิ สจฺจํ ภณสิ โหหิ ราช ยถา ปุเร

มุสา เจ ภาสเส ราช ภิยฺโย ปวิส เจติย ฯ

Royal Thai

พระราชาพระองค์ใดทรงทราบอยู่ เมื่อถูกถามปัญหาแล้ว แกล้งตรัสแก้ปัญหานั้นไปเสียอย่างอื่น พระราชาพระองค์นั้นจะไม่มีพระราชโอรสถ้ามีก็พากันหลีกหนีไปยังทิศน้อย ทิศใหญ่ ข้าแต่พระเจ้าเจติยราช ถ้าพระองค์ตรัสสัจจวาจา พระองค์ก็จะประทับอยู่ในพระราชวังตามเดิมได้ถ้าพระองค์ยังตรัสมุสาอยู่ ก็จะถูกแผ่นดินสูบลึกยิ่งกว่านั้นลงไปอีก.

Pali (Siam Rath)

ส ราชา อิมินา ปตฺโต ๑ อนฺตลิกฺขจโร ปุเร

ปาเวกฺขิ ปฐวึ เปจฺโจ หีนตฺโต อตฺตปริยายํ ๒

ตสฺมา หิ ฉนฺทาคมนํ นปฺปสํสนฺติ ปณฺฑิตา

อทุฏฺฐจิตฺโต ภาเสยฺย คิรํ สจฺจูปสญฺหิตนฺติ ฯ

เจติยราชชาตกํ ฉฏฺฐํ ฯ

Royal Thai

พระเจ้าเจติยราชนั้น แต่ก่อนเคยเสด็จเที่ยวไปได้ในอากาศ ภายหลังถูกพระฤาษีสาปแล้วเสื่อมอำนาจ ถึงกำหนดเวลาของตนแล้วก็ถูกแผ่นดินสูบ เพราะเหตุนั้นแหละ บัณฑิตทั้งหลายจึงไม่สรรเสริญฉันทาคติ บุคคลไม่พึงเป็นผู้มีจิตถูกฉันทาคติเป็นต้นประทุษร้าย พึงกล่าวแต่คำสัจเท่านั้น.

จบ เจติยราชชาดกที่ ๖.

๗ อินฺทฺริยชาตกํ

๗. อินทริยชาดก

ว่าด้วยดี ๔ ชั้น

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก อัฏฐกนิบาต อินทริยชาดก (Royal Thai Volume 27 · Mahachula Volume 27 · Mahamakut Volume 59 · Chaloem Phrakiat Volume 27)

Pali (Siam Rath)

โย อินฺทฺริยานํ กาเมน วสํ นารท คจฺฉติ

โส ปริจฺจชฺชุโภ โลเก ชีวนฺโตปิ ๓ วิสุสฺสติ ฯ

Royal Thai

ดูกรนารทะ บุรุษใดตกอยู่ในอำนาจแห่งอินทรีย์เพราะกาม บุรุษนั้นละโลกทั้งสองไปแล้ว ย่อมเกิดในอบายมีนรกเป็นต้น แม้เมื่อยังเป็นอยู่ก็ย่อมซูบซีดไป.

Pali (Siam Rath)

สุขสฺสานนฺตรํ ทุกฺขํ ทุกฺขสฺสานนฺตรํ สุขํ

โสปิ ปตฺโต สุขทุกฺขํ ปาฏิกงฺข วรํ สุขํ ฯ

๑ สี. ม. อิสินา สตฺโต ฯ ๒ สี. ม. ปตฺวปริยายํ ฯ ๓ ม. ชีวนฺโตว ฯ

Royal Thai

ทุกข์เกิดในลำดับแห่งสุข สุขเกิดในลำดับแห่งทุกข์ ส่วนท่านนั้นประสบความทุกข์มากกว่าสุข ท่านจงหวังความสุขอันประเสริฐเถิด.

Pali (Siam Rath)

กิจฺฉกาเล กิจฺฉสโห โย กิจฺฉํ นาติวตฺตติ

ส กิจฺฉนฺตํ สุขํ ธีโร โยคํ สมธิคจฺฉติ ฯ

Royal Thai

ในเวลาเกิดความลำบาก บุคคลใดอดทนต่อความลำบากได้ บุคคลนั้นย่อมไม่เป็นไปตามความลำบาก บุคคลนั้นเป็นนักปราชญ์ ย่อมบรรลุสุขปราศจากเครื่องประกอบ อันเป็นที่สุดแห่งความลำบาก.

Pali (Siam Rath)

น เหว กามานํ กามา นานตฺถา นตฺถการณา

น กตญฺจ นิรงฺกตฺวา ธมฺมา จวิตุมรหสิ ฯ

Royal Thai

ท่านไม่ควรเคลื่อนจากธรรม เพราะปรารถนากามทั้งหลาย เพราะเหตุใช่ประโยชน์ เพราะเหตุเป็นประโยชน์ ถึงท่านจะทำสุขในฌานที่สำเร็จแล้วให้นิราศไป ก็ไม่ควรจะเคลื่อนจากธรรมเลย.

Pali (Siam Rath)

ทกฺขํ คหปตํ ๑ สาธุ สํวิภชฺชญฺจ โภชนํ

อหาโส อตฺถลาเภสุ อตฺถพฺยาปตฺติ อพฺยโถ ฯ

Royal Thai

ความขยันของคฤหบดีผู้อยู่ครองเรือนดีชั้นหนึ่ง การแบ่งปันโภคทรัพย์ให้แก่สมณพราหมณ์ ผู้ตั้งอยู่ในธรรมแล้วบริโภคด้วยตนเอง ดีชั้นสอง เมื่อได้ประโยชน์ไม่ระเริงใจด้วยความมัวเมา ดีชั้นสาม เมื่อเวลาเสื่อมประโยชน์ ไม่มีความลำบากใจ ดีชั้นสี่.

Pali (Siam Rath)

เอตฺตาวเตตํ ปณฺฑิจฺจํ อสิโต ๒ เทวิโล พฺรวิ

นยิโต กิญฺจิ ปาปิโย [๓] อินฺทฺริยานํ วสํ วเช ฯ

Royal Thai

เทวิลดาบสผู้สงบระงับ ได้พร่ำสอนความเป็นบัณฑิตกะนารทดาบสนั้นด้วยคำมีประมาณเท่านี้ว่า บุคคลผู้เลวกว่าผู้ที่ตกอยู่ในอำนาจอินทรีย์ไม่มีเลย.

Pali (Siam Rath)

อมิตฺตานํว หตฺถตฺถํ สีวิ ปปฺโปติ มามิว

กมฺมํ วิชฺชญฺจ ทกฺเขยฺยํ วิวาหํ สีลมทฺทวํ

เอเต จ ยเส หาเปตฺวา นิพฺพตฺโต เสหิ กมฺเมหิ ฯ

Royal Thai

ข้าแต่พระเจ้าสีวิราช พระองค์เกือบจะถึงความพินาศอยู่ในเงื้อมมือของศัตรูทั้งหลายเทียว เหมือนข้าพระองค์ไม่กระทำกรรมที่ควรกระทำ ไม่ศึกษาศิลปวิทยา ไม่ทำความขวนขวายเพื่อให้เกิดโภคทรัพย์ ไม่ทำอาวาหวิวาหะ ไม่รักษาศีล ไม่กล่าววาจาอ่อนหวาน ทำยศเหล่านี้ให้เสื่อมไป จึงมาบังเกิดเป็นเปรต เพราะกรรมของตน.

Pali (Siam Rath)

โสหํ สหสฺสชีโนว อพนฺธุ อปรายโน

อริยธมฺมา อปกฺกนฺโต ยถา เปโต ตเถวหํ ฯ

Royal Thai

ข้าพระองค์นั้นปฏิบัติชอบแล้ว พึงยังโภคะให้เกิดขึ้น เหมือนบุรุษชำนะแล้วพันคน ไม่มีพวกพ้วงที่พึ่งอาศัย ล่วงเสียจากอริยธรรม มีอาการเหมือนเปรต ฉะนั้น.

Pali (Siam Rath)

สุขกาเม ทุกฺขาเปตฺวา อาปนฺโนสฺมิ ปทํ อิมํ

โส สุขํ นาธิคจฺฉามิ ฐิโต ๔ ภาณุมหิมิวาติ ๕ ฯ

อินฺทฺริยชาตกํ สตฺตมํ ฯ

Royal Thai

ข้าพระองค์ทำสัตว์ทั้งหลาย ผู้ใคร่ต่อความสุขให้ได้รับความทุกข์ จึงได้มาถึงส่วนอันนี้ ข้าพระองค์นั้นดำรงอยู่ เหมือนบุคคลอันกองถ่านไฟล้อมรอบด้าน ย่อมไม่ได้ประสบความสุขเลย.

จบ อินทริยชาดกที่ ๗.

๘ อาทิตฺตชาตกํ

๘. อาทิตตชาดก

ว่าด้วยการให้ทานกับการรบ

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก อัฏฐกนิบาต อาทิตตชาดก (Royal Thai Volume 27 · Mahachula Volume 27 · Mahamakut Volume 59 · Chaloem Phrakiat Volume 27)

Pali (Siam Rath)

อาทิตฺตสฺมึ อคารสฺมึ ยํ นีหรติ ภาชนํ

ตํ ตสฺส โหติ อตฺถาย โน จ ยํ ตตฺถ ฑยฺหติ ฯ

๑ ม. คหปตี ฯ ๒ ม. อปิโส ฯ ๓ ม. โย. ฯ ๔ สี. ยุ. จิโต ฯ

๕ ภาณุมกาสิวาติปิ ปาโฐ ฯ สี. ม. ภาณุมตามิว ฯ

Royal Thai

เมื่อเรือนถูกไฟไหม้ บุคคลผู้เป็นเจ้าของขนเอาสิ่งของอันใดออกได้ สิ่งของอันนั้นย่อมเป็นประโยชน์แก่เจ้าของนั้น แต่ของที่ถูกไฟไหม้ย่อมไม่เป็นประโยชน์แก่เขา.

Pali (Siam Rath)

เอวมาทิปิโต โลโก ชราย มรเณน จ

นีหเรเถว ทาเนน ทินฺนํ โหติ สุนีภตํ ๑ ฯ

Royal Thai

โลกถูกชราและมรณะเผาแล้วอย่างนี้ บุคคลพึงนำออกเสียด้วยการให้ทานทานที่ให้แล้วจะน้อยก็ตามมากก็ตาม ชื่อว่าเป็นอันนำออกดีแล้ว.

Pali (Siam Rath)

โย ธมฺมลทฺธสฺส ททาติ ทานํ

อุฏฺฐานวิริยาธิคตสฺส ชนฺตุ

อติกฺกมฺม โส เวตรณึ ยมสฺส

ทิพฺพานิ ฐานานิ อุเปติ มจฺโจ ฯ

Royal Thai

คนใดให้ทานแก่ท่านผู้มีธรรมอันได้แล้ว ผู้บรรลุธรรมด้วยความเพียรและความหมั่น คนนั้นล่วงเลยเวตรณีนรกของพระยายมไปได้แล้ว จะเข้าถึงทิพยสถาน.

Pali (Siam Rath)

ทานญฺจ ยุทฺธญฺจ สมานมาหุ

อปฺปาปิ สนฺตา พหุเก ชินนฺติ

อปฺปมฺปิ เจ สทฺทหาโน ททาติ

เตเนว โส โหติ สุขี ปรตฺถ ฯ

Royal Thai

ท่านผู้รู้กล่าวทานกับการรบว่ามีสภาพเสมอกัน นักรบแม้จะมีน้อยก็ชำนะคนมากได้ เจตนาเครื่องบริจาคก็เหมือนกัน แม้จะน้อย ย่อมชำนะหมู่กิเลสแม้มากได้ ถ้าบุคคลเชื่อกรรมและผลแห่งกรรม ย่อมให้ทานแม้น้อย เขาก็เป็นสุขในโลกหน้า เพราะการบริจาคมีประมาณน้อยนั้น.

Pali (Siam Rath)

วิเจยฺย ทานํ สุคตปฺปสตฺถํ

เย ทกฺขิเณยฺยา อิธ ชีวโลเก

เอเตสุ ทินฺนานิ มหปฺผลานิ

พีชานิ วุตฺตานิ ยถา สุเขตฺเต ฯ

Royal Thai

การเลือกทักขิณาทานและพระทักขิไณยบุคคลแล้วจึงให้ทาน พระสุคตทรงสรรเสริญ ทานที่บุคคลถวายในพระทักขิไณยบุคคล มีพระพุทธเจ้าเป็นต้น ซึ่งมีอยู่ในสัตว์โลกนี้ ย่อมมีผลมาก เหมือนพืชที่หว่านลงในนาดี ฉะนั้น.

Pali (Siam Rath)

โย ปาณภูตานิ อเหฐยํ จรํ

ปรูปวาทา น กโรติ ปาปํ

ภีรุํ ปสํสนฺติ น ตตฺถ สูรํ

ภยา หิ สนฺโต น กโรนฺติ ปาปํ ฯ

Royal Thai

บุคคลใดไม่เบียดเบียนสัตว์ทั้งหลายเที่ยวไปอยู่ ไม่ทำบาป เพราะกลัวคนอื่นจะติเตียน บัณฑิตทั้งหลายย่อมสรรเสริญบุคคลผู้กลัวบาปนั้น ย่อมไม่สรรเสริญบุคคลผู้กล้าในการทำบาป เพราะว่าสัตบุรุษทั้งหลายย่อมไม่ทำบาป เพราะความกลัวถูกติเตียน.

Pali (Siam Rath)

หีเนน พฺรหฺมจริเยน ขตฺติเย อุปปชฺชติ

มชฺฌิเมน จ เทวตฺตํ อุตฺตเมน วิสุชฺฌติ ฯ

๑ ม. สุนีหตํ ฯ

Royal Thai

บุคคลย่อมเกิดในสกุลกษัตริย์เพราะพรหมจรรย์อย่างต่ำ เกิดในเทวโลกเพราะพรหมจรรย์อย่างกลาง และบริสุทธิ์ได้เพราะพรหมจรรย์อย่างสูง.

Pali (Siam Rath)

อทฺธา หิ ทานํ พหุธา ปสตฺถํ

ทานา จ โข ธมฺมปทํว เสยฺโย

ปุพฺเพว หิ ปุพฺพตเรว สนฺโต

นิพฺพานเมวชฺฌคมม สปญฺญาติ ฯ

อาทิตฺตชาตกํ อฏฺฐมํ ฯ

Royal Thai

ทานท่านผู้รู้สรรเสริญโดยส่วนมากก็จริง แต่ว่าบทแห่งธรรมแลประเสริฐกว่าทาน เพราะว่าสัตบุรุษทั้งหลายในครั้งก่อน หรือว่าก่อนกว่านั้นอีกผู้มีปัญญาเจริญสมถวิปัสสนาแล้วได้บรรลุนิพพานนั่นเทียว.

จบ อาทิตตชาดกที่ ๘.

๙ อฏฺฐานชาตกํ

๙. อัฏฐานชาดก

ว่าด้วยสิ่งที่เป็นไปไม่ได้

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก อัฏฐกนิบาต อัฏฐานชาดก (Royal Thai Volume 27 · Mahachula Volume 27 · Mahamakut Volume 59 · Chaloem Phrakiat Volume 27)

Pali (Siam Rath)

คงฺคา กุมุทินี สนฺตา สงฺขวณฺณา จ โกกิลา

ชมฺพุ ตาลผลํ ทชฺชา อถ นูน ตทา สิยา ฯ

Royal Thai

เมื่อใด แม่น้ำคงคาดาดาษด้วยดอกบัวก็ดี นกดุเหว่าสีขาวเหมือนสังข์ก็ดี ต้นหว้าพึงให้ผลเป็นตาลก็ดี เมื่อนั้นเราทั้งสองพึงอยู่ร่วมกันได้แน่.

Pali (Siam Rath)

ยทา กจฺฉปโลมานํ ปาวาโร ติวิโธ สิยา

เหมนฺติกํ ปาปุรณํ ๑ อถ นูน ตทา สิยา ฯ

Royal Thai

เมื่อใด ผ้าสามชนิดจะพึงสำเร็จได้ด้วยขนเต่า ใช้เป็นเครื่องกันหนาวในคราวน้ำค้างตกได้ เมื่อนั้น เราทั้งสองพึงอยู่ร่วมกันได้แน่.

Pali (Siam Rath)

ยทา มกสปาทานํ ๒ อฏฺฏาโล สุกโต สิยา

ทโฬฺห จ อวิกมฺปี ๓ จ อถ นูน ตทา สิยา ฯ

Royal Thai

เมื่อใด เท้ายุงทั้งหลายจะพึงทำเป็นป้อมมั่นคงดีไม่หวั่นไหว อาจจะทนบุรุษผู้ขึ้นรบได้ตั้งร้อย เมื่อนั้น เราทั้งสองพึงอยู่ร่วมกันได้แน่.

Pali (Siam Rath)

ยทา สสวิสาณานํ นิสฺเสณิ สุกตา สิยา

สคฺคสฺสาโรหณตฺถาย อถ นูน ตทา สิยา ฯ

Royal Thai

เมื่อใด เขากระต่ายจะพึงทำเป็นบันไดเพื่อขึ้นไปสวรรค์ได้ เมื่อนั้น เราทั้งสองพึงอยู่ร่วมกันได้แน่.

Pali (Siam Rath)

ยทา นิสฺเสนิมารุยฺห จนฺทํ ขาเทยฺยุ มูสิกา

ราหุญฺจ ปริพาเหยฺยุํ ๔ อถ นูน ตทา สิยา ฯ

Royal Thai

เมื่อใด หนูทั้งหลายจะพึงไต่บันไดขึ้นไปกัดพระจันทร์ และขับไล่ราหูให้หนีไปได้ เมื่อนั้น เราทั้งสองพึงอยู่ร่วมกันได้แน่.

Pali (Siam Rath)

ยทา สุราฆฏํ ปิตฺวา มกฺขิกา คณจารินี

องฺคาเร วาสํ กปฺเปยฺยุํ อถ นูน ตทา สิยา ฯ

๑ ม. ปาวุรณํ ฯ ๒ สี. ยุ. มกสทาฐานํ ฯ ๓ สี. ยุ. อกมฺปิจ ฯ

๔ สี. ปริปาเทยฺยุํ ฯ ม. ปริปาเตยฺยุํ ฯ

Royal Thai

เมื่อใด แมลงวันทั้งหลายเที่ยวไปเป็นหมู่ๆ ดื่มเหล้าหมดหม้อเมาแล้วจะพึงเข้าไปอยู่ในโรงถ่านเพลิง เมื่อนั้นเราทั้งสองพึงอยู่ร่วมกันได้แน่.

Pali (Siam Rath)

ยทา พิมฺโพฏฺฐสมฺปนฺโน คทฺรโภ สุมุโข สิยา

กุสโล นจฺจคีตสฺส อถ นูน ตทา สิยา ฯ

Royal Thai

เมื่อใด ลาพึงมีริมฝีปากงาม สีเหมือนผลมะพลับ มีหน้างามเหมือนแว่นทอง จะเป็นสัตว์ฉลาดในการฟ้อนรำขับร้องได้ เมื่อนั้น เราทั้งสองพึงอยู่ร่วมกันได้แน่.

Pali (Siam Rath)

ยทา กากา อุลูกา จ มนฺตเยยฺยุํ รโหคตา

อญฺญมญฺญํ ปิหเยยฺยุํ อถ นูน ตทา สิยา ฯ

Royal Thai

เมื่อใด กากับนกเค้าพึงปรารถนาสมบัติให้แก่กันและกัน ปรึกษาปรองดองกันอยู่ในที่ลับได้ เมื่อนั้น เราทั้งสองพึงอยู่ร่วมกันได้แน่.

Pali (Siam Rath)

ยทา มูลาสปตฺตานํ ๑ ฉตฺตํ ถิรตรํ สิยา

วสฺสสฺส ปฏิฆาตาย อถ นูน ตทา สิยา ฯ

Royal Thai

เมื่อใด รากไม้และใบไม้อย่างละเอียด พึงเป็นร่มมั่นคงป้องกันฝนได้เมื่อนั้น เราทั้งสองพึงอยู่ร่วมกันได้แน่.

Pali (Siam Rath)

ยทา กุลุโก ๒ สกุโณ ปพฺพตํ คนฺธมาทนํ

ตุณฺเฑนาทาย คจฺเฉยฺย อถ นูน ตทา สิยา ฯ

Royal Thai

เมื่อใด นกตัวเล็กๆ พึงเอาจะงอยปากคาบภูเขาคันธมาทน์บินไปได้เมื่อนั้น เราทั้งสองพึงอยู่ร่วมกันได้แน่.

Pali (Siam Rath)

ยทา สามุทฺทิกํ นาวํ สยนฺตํ สวฏากรํ

เจโต อาทาย คจฺเฉยฺย อถ นูน ตทา สิยาติ ฯ

อฏฺฐานชาตกํ นวมํ ฯ

Royal Thai

เมื่อใด เด็กๆ พึงจับเรือใหญ่อันประกอบด้วยเครื่องยนต์และใบพัดกำลังแล่นไปในสมุทรไว้ได้ เมื่อนั้น เราทั้งสองพึงอยู่ร่วมกันได้แน่.

จบ อัฏฐานชาดกที่ ๙.

๑๐ ทีปิชาตกํ

๑๐. ทีปิชาดก

ว่าด้วยคนร้ายไม่ต้องการเหตุผล

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก อัฏฐกนิบาต ทีปิชาดก (Royal Thai Volume 27 · Mahachula Volume 27 · Mahamakut Volume 59 · Chaloem Phrakiat Volume 27)

Pali (Siam Rath)

ขมนียํ ยาปนียํ กจฺจิ มาตุล เต สุขํ

สุขํ เต อมฺมา อวจ สุขกามา หิ ๓ เต มยํ ฯ

Royal Thai

คุณลุงครับ ท่านพออดทนหรือ พอจะเยียวยาอัตภาพไปได้อยู่หรือ ท่านมีความสุขดีหรือ มารดาของฉันได้ถามถึงความสุขของท่าน เราทั้งหลายปรารถนาความสุขแก่ท่านเหมือนกัน.

Pali (Siam Rath)

นงฺคุฏฺฐํ เม อปกฺกมฺม ๔ เหฐยิตฺวาน เอฬกิ ๕

สาชฺช มาตุลวาเทน มุญฺจิตพฺพา นุ มญฺญสิ ฯ๔

Royal Thai

แน่ะแม่แพะ เจ้ามารังแกเหยียบหางของเราได้ วันนี้เจ้าสำคัญว่า จะพึงพ้นความตายด้วยวาทะว่าลุงหรือ?

Pali (Siam Rath)

ปุรตฺถาภิมุโข ๖ นิสินฺโนสิ อหนฺเต มุขมาคตา

ปจฺฉโต ตุยฺหํ นงฺคุฏฺฐํ กถํ โขหํ อวกฺกมิ ฯ

๑ ม. มุฬาลปตุตานํ ฯ สี. ยุ. ปุลสปตฺตานํ ฯ ๒ ม. กุลโก ฯ สี. ยุ. กฺลุงฺโก ฯ

๓ ม. ว. ฯ ๔ ม. อวกฺกมฺม ฯ ๕ ม. เอฬิเก ฯ ยุ. เอฬิกิ ฯ ๖ ม. ปุรตฺถามุโข ฯ

Royal Thai

ท่านนั่งผินหน้าตรงทิศบูรพา ฉันก็ได้มานั่งอยู่ตรงหน้าท่าน ไฉน ฉันจะเข้าไปเหยียบหางของท่าน ซึ่งอยู่เบื้องหลังได้เล่า.

Pali (Siam Rath)

ยาวตา จตุโร ทีปา สสมุทฺทา สปพฺพตา

ตาวตา มยฺหํ นงฺคุฏฺฐํ กถํ โข ตฺวํ วิวชฺชสิ ๑ ฯ

Royal Thai

ทวีปทั้งสี่ ทั้งมหาสมุทรและภูเขา มีประมาณเท่าใด เราเอาหางของเราวงที่มีประมาณเท่านั้นไว้หมด เจ้าจะงดเว้นที่ที่เราเอาหางวงไว้นั้นได้อย่างไร?

Pali (Siam Rath)

ปุพฺเพว เมตํ อกฺขึสุ มาตา ปิตา จ ภาตโร

ทีฆํ ทุฏฺฐสฺส นงฺคุฏฺฐํ สามฺหิ เวหายสาคตา ฯ

Royal Thai

ในกาลก่อน มารดาบิดาก็ดี พี่น้องทั้งหลายก็ดี ได้บอกความเรื่องนี้แก่ฉันแล้ว ว่าหางของท่านผู้ประทุษร้ายยาว ฉันจึงมาทางอากาศ.

Pali (Siam Rath)

ตญฺจ ทิสฺวาน อายนฺตึ อนฺตลิกฺขสฺมิ เอฬกิ ๒

มิคสงฺโฆ ปลายิตฺถ ภกฺโข เม นาสิโต ตยา ฯ

Royal Thai

แน่ะแม่แพะ ก็เพราะว่าฝูงเนื้อเห็นเจ้ามาในอากาศ จึงพากันหนีไปเสียภักษาหารของเรา เจ้าทำให้พินาศหมดแล้ว.

Pali (Siam Rath)

อิจฺเจวํ วิลปนฺติยา เอฬกิยา รุหคฺฆโส

คลกํ อนฺวาวมทฺทิ นตฺถิ ทุฏฺเฐ สุภาสิตํ ฯ

Royal Thai

เมื่อแม่แพะวิงวอนอยู่อย่างนี้ เสือเหลืองผู้มีเลือดเป็นภักษาหารก็ขม้ำคอวาจาสุภาษิตมิได้มีในบุคคลประทุษร้าย.

Pali (Siam Rath)

เนว ทุฏฺเฐ นโย อตฺถิ น ธมฺโม น สุภาสิตํ

นิกฺกมํ ทุฏฺเฐ ยุญฺเชถ โส จ สพฺภิ น รชฺชตีติ ๓ ฯ

ทีปิชาตกํ ทสมํ ฯ

กจฺจานิวคฺโค ฯ

___________

ตสฺสุทฺทานํ

ปริสุทฺธามนาวิลา วตฺถธรา

พกราชสฺส กายุรํ ทณฺฑวโร

อถ องฺคาร เจติย เทวิลินา

อถ อาทิตฺต คงฺคา ทเสฬกินา ฯ

อฏฺฐกนิปาตํ นิฏฺฐิตํ ฯ

____________

๑ ม. วิวชฺชยิ ฯ ๒ ม. เอฬิเก ฯ ยุ. เอฬิกิ ฯ ๓ ม. ... สพฺภึ น รญฺชตีติ ฯ

Royal Thai

เหตุผล สภาพธรรม วาจาสุภาษิต มิได้มีในบุคคลผู้ประทุษร้ายเลยบุคคลพึงพยายามหลีกไปให้พ้นบุคคลผู้ประทุษร้าย ก็บุคคลผู้ประทุษร้ายนั้น ย่อมไม่ยินดีคำสุภาษิตของสัตบุรุษทั้งหลาย.

จบ ทีปิชาดกที่ ๑๐.

จบ กัจจานิวรรค.

_________________

รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. กัจจานิชาดก ๒. อัฏฐสัททชาดก

๓. สุลสาชาดก ๔. สุมังคลชาดก

๕. คังคมาลชาดก ๖. เจติยราชชาดก

๗. อินทริยชาดก ๘. อาทิตตชาดก

๙. อัฏฐานชาดก ๑๐. ทีปิชาดก.

จบ อัฏฐกนิบาตชาดก.

End of อัฏฐกนิบาต