arnon.onlineSign inAsk AI

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย · เอกาทสกนิบาต

๗. ทสรถชาดก

เล่ม ๒๗

Text layerBuddha’s wordsItems ๑๕๖๔–๑๕๗๖ (Royal Thai)7/9 in เอกาทสกนิบาต4 editions

๔๖๑. ทสรถชาตก (๗)

๗. ทสรถชาดก (๔๖๑)

ว่าด้วยพระเจ้าทศรถ

(พระรามบัณฑิตกล่าวว่า)

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก เอกาทสกนิบาต ทสรถชาดก (Royal Thai Volume 27 · Mahachula Volume 27 · Mahamakut Volume 60 · Chaloem Phrakiat Volume 27)

บาลี (มหาจุฬาฯ), vol. 27, pp. 246–247 · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒), vol. 27, pp. 368–369

บาลี (มหาจุฬาฯ)

เอถ ลกฺขณ สีตา จ อุโภ โอตรโถทกํ

เอวายํ ภรโต อาห ราชา ทสรโถ มโต.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

มานี่ พ่อลักษณ์และแม่สีดา เจ้าทั้ง ๒ จงลงน้ำ

น้องภรตนี้กล่าวอย่างนี้ว่า พระเจ้าทศรถสวรรคตแล้ว

(ภรตกุมารถามรามบัณฑิตว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

เกน ราม ปภาเวน โสจิตพฺพํ น โสจสิ

ปิตรํ กาลกตํ สุตฺวา น ตํ ปสหเต ทุขํ.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

เจ้าพี่ราม เพราะอานุภาพอะไร

เจ้าพี่จึงไม่ทรงเศร้าโศกถึงเหตุที่ควรเศร้าโศก

ความทุกข์จึงไม่ครอบงำเจ้าพี่

เพราะทรงสดับว่า ทูลกระหม่อมพ่อสวรรคตแล้ว

(พระรามบัณฑิตประกาศความไม่เที่ยงว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ยํ น สกฺกา นิปาเลตุํ โปเสน ลปตํ พหุํ

ส กิสฺส วิญฺญู เมธาวี อตฺตานมุปตาปเย.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

บรรดาคนทั้งหลายผู้พร่ำเพ้อถึงอยู่เป็นอันมาก

ไม่มีสักคนหนึ่งที่สามารถจะรักษาชีวิตไว้ได้

วิญญูชนคนมีปัญญาจะพึงยังตนให้เดือดร้อนเพื่ออะไรเล่า

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ทหรา จ หิ (๑) เย วุฑฺฒธา ๓ เย พาลา เย จ ปณฺฑิตา

อทฺธา เจว ทลิทฺทา จ สพฺเพ มจฺจุปรายนา.

Footnotes (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. 1- ๓ ฉ.ม. วุทฺธา จ
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

เพราะว่าคนหนุ่ม คนแก่ คนโง่ คนฉลาด

คนมั่งคั่งร่ำรวย คนจนก็ตาม ล้วนจะต้องตายทั้งนั้น

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ผลานมิว ปกฺกานํ นิจฺจํ ปตนโต ภยํ

เอวํ ชาตาน มจฺจานํ นิจฺจํ มรณโต ภยํ.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

สัตว์ทั้งหลายที่เกิดมามีภัยต้องตายแน่นอน

เหมือนผลไม้สุกมีอันตรายต้องหล่นแน่นอน

บาลี (มหาจุฬาฯ)

สายเมเก น ทิสฺสนฺติ ปาโต ทิฏฺฐา พหู ชนา

ปาโต เอเก น ทิสฺสนฺติ สายํ ทิฏฺฐา พหู ชนา.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ชนเป็นจำนวนมาก บางพวกเห็นกันเมื่อตอนเช้า

ในตอนเย็นกลับไม่ปรากฏ

บางพวกเห็นกันในตอนเย็น พอรุ่งเช้ากลับไม่ปรากฏ

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ปริเทวยมาโน เจ กิญฺจิทตฺถํ อุทพฺพเห

สมฺมูโฬฺห หึสมตฺตานํ กยิรา ตํ วิจกฺขโณ.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

หากผู้ที่หลงคร่ำครวญเบียดเบียนตนอยู่

จะพึงนำประโยชน์อะไรมาได้บ้าง

บัณฑิตผู้มีปัญญาเห็นประจักษ์ก็จะพึงกระทำเช่นนั้นบ้าง

บาลี (มหาจุฬาฯ)

กิโส วิวณฺโณ ภวติ หึสมตฺตานมตฺตโน (๑)

น เตน เปตา ปาเลนฺติ นิรตฺถา ปริเทวนา.

Footnotes (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. 1สี. ...มตฺตนา
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ผู้ที่เบียดเบียนตนเองย่อมจะซูบผอม

ไม่ผ่องใสเพราะการคร่ำครวญนั้น

สัตว์ทั้งหลายผู้ละไปสู่ปรโลกก็คุ้มครองตนไม่ได้

การคร่ำครวญเป็นสิ่งที่ไร้ประโยชน์

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ยถา สรณมาทิตฺตํ วารินา ปรินิพฺพเย

เอวมฺปิ ธีโร สุตวา เมธาวี ปณฺฑิโต นโร

ขิปฺปมุปฺปติตํ โสกํ วาโต ตูลํว ธํสเย.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ที่พำนักอาศัยที่ร้อน บุคคลพึงใช้น้ำดับได้ฉันใด

ข้ออุปไมยก็ฉันนั้น ความเศร้าโศกที่เกิดขึ้นแล้ว

นรชนคนผู้เป็นปราชญ์มีการสดับฟัง มีปัญญา เป็นบัณฑิต

พึงกำจัดเสียโดยพลันเหมือนลมพัดนุ่น

บาลี (มหาจุฬาฯ)

เอโกว มจฺโจ (๑) อจฺเจติ เอโกว ชายเต กุเล

สํโยคปรมาเตฺว สมฺโภคา สพฺพปาณินํ.

Footnotes (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. 1ฉ.ม. มจฺโจ เอโกว
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

สัตว์ย่อมตายคนเดียว เกิดก็คนเดียวในสกุล

ส่วนการคบหากันของสรรพสัตว์มีความเกี่ยวข้องกันเป็นอย่างยิ่ง

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ตสฺมา หิ ธีรสฺส พหุสฺสุตสฺส

สมฺปสฺสโต โลกมิมํ ปรญฺจ

อญฺญาย ธมฺมํ หทยํ มนญฺจ

โสกา มหนฺตาปิ น ตาปยนฺติ.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

เพราะเหตุนั้นแหละ นักปราชญ์ผู้เป็นพหูสูต

พิจารณาโลกนี้และโลกหน้า เพราะรู้ทั่วถึงธรรม

แม้ความเศร้าโศกใหญ่หลวงก็แผดเผาจิตใจไม่ได้

บาลี (มหาจุฬาฯ)

โสหํ (๑) ทสฺสญฺจ โภกฺขญฺจ ภริสฺสามิ จ ญาตเก ๓

เสสญฺจ ปาลยิสฺสามิ กิจฺจเมตํ (๒) วิชานโต.

Footnotes (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. 1- ๓ ก. ยสญฺจ โภคญฺจ กริยาปิ จ ญาตเก
  2. 2อิ. กิจฺจเมวํ
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

เรานั้นจักให้ จักบริโภค จักเลี้ยงดูญาติทั้งหลาย

และจักคุ้มครองมหาชนที่เหลือ นั่นเป็นหน้าที่ของท่านผู้รู้

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ทสวสฺสสหสฺสานิ สฏฺฐิวสฺสสตานิ จ

กมฺพุคีโว มหาพาหุ ราโม รชฺชมการยีติ.

ทสรถชาตกํ สตฺตมํ.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

พระรามบัณฑิตผู้มีพระศองามดุจทองคำ มีพระพาหาใหญ่

ทรงครอบครองราชสมบัติอยู่ ๑๖,๐๐๐ ปี

ทสรถชาดกที่ ๗ จบ