พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย · โมคคัลลานสังยุตต์
๕. อากาสานัญจายตนสูตร
เล่ม ๑๘Text layerBuddha’s wordsItems ๕๑๙ (Royal Thai)5/11 in โมคคัลลานสังยุตต์4 editions
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค โมคคัลลานสังยุตต์ อากาสานัญจายตนสูตร (Royal Thai Volume 18 · Mahachula Volume 18 · Mahamakut Volume 29 · Chaloem Phrakiat Volume 18)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 18, pp. 359–360
ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็บุคคลเมื่อจะกล่าวให้ถูก ... ‘สาวกผู้อันพระศาสดาทรงอนุเคราะห์ ได้บรรลุความรู้อันยิ่งใหญ่แล้ว’ ดังนี้”
๕. อากาสานัญจายตนปัญหาสูตร
ว่าด้วยปัญหาเรื่องอากาสานัญจายตนฌาน
{๕๑๙} [๓๓๖] (ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้กล่าวดังนี้ว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เมื่อผมหลีกเร้นอยู่ในที่ลับในพระเชตวันนี้ได้เกิดความปริวิตกแห่งใจขึ้นอย่างนี้ว่า) ‘ที่เรียกว่า ‘อากาสานัญจายตนฌาน อากาสานัญจายตนฌาน’ ดังนี้ อากาสานัญจายตนฌานเป็นไฉนหนอ, ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ผมนั้นได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ เพราะล่วงรูปสัญญาโดยประการทั้งปวง เพราะปฏิฆสัญญาดับไป เพราะไม่ใส่ใจถึงนานัตตสัญญา เข้าถึงอากาสานัญจายตนะโดยมนสิการว่า ‘อนนฺโต อากาโส อากาศไม่มีที่สุด’ ดังนี้อยู่ นี้เรียกว่าอากาสานัญจายตนณาน’ ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ผมนั้นเพราะล่วงรูปสัญญาโดยประการทั้งปวง
เพราะปฏิฆสัญญาดับไป เพราะไม่ใส่ใจถึงนานัตตสัญญา ก็เข้าถึงอากาสานัญจายตนะโดยมนสิการว่า ‘อนนฺโต อากาโส อากาศไม่มีที่สุด’ ดังนี้อยู่ เมื่อผมนั้นอยู่ด้วยวิหารธรรมนี้ สัญญาและมนสิการอันประกอบด้วยรูปสัญญาย่อมฟุ้งขึ้นดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จเข้าไปหาผมด้วยฤทธิ์แล้วตรัสดังนี้ว่า ‘โมคคัลลานะ โมคคัลลานะผู้เป็นพราหมณ์เธออย่าประมาทอากาสานัญจายตนฌาน เธอจงรวมจิตตั้งไว้ในอากาสานัญจายตนฌาน จงทำจิตให้มีภาวะเป็นเอกผุดขึ้นในอากาสานัญจายตนฌาน จงตั้งจิตมั่นไว้ในอากาสานัญจายตนฌาน’ สมัยต่อมา ผมนั้น เพราะล่วงรูปสัญญาโดยประการทั้งปวง เพราะปฏิฆสัญญาดับไป เพราะไม่ใส่ใจถึงนานัตตสัญญา ก็ได้เข้าถึงอากาสานัญจายตนะโดยมนสิการว่า ‘อนนฺโต อากาโส อากาศไม่มีที่สุด’ ดังนี้อยู่แล้ว
ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็บุคคลเมื่อจะกล่าวให้ถูก ... ‘สาวกผู้อันพระศาสดาทรงอนุเคราะห์ได้บรรลุความรู้อันยิ่งใหญ่แล้ว’ ดังนี้”
๖. วิญญาณัญจายตนปัญหาสูตร
ว่าด้วยปัญหาเรื่องวิญญาณัญจายตนฌาน
{๕๒๐} [๓๓๗] (ท่านพระมหาโมคคัลลานะได้กล่าวดังนี้ว่า “ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย เมื่อผมหลีกเร้นอยู่ในที่ลับในพระเชตวันนี้ได้เกิดความปริวิตกแห่งใจขึ้นอย่างนี้ว่า) ‘ที่เรียกว่า ‘วิญญาณัญจายตนฌาน วิญญาณัญจายตนฌาน’ ดังนี้ วิญญาณัญจายตนฌานเป็นไฉนหนอ’ ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ผมนั้นได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ เพราะล่วงอากาสานัญจายตนะโดยประการทั้งปวง เข้าถึงวิญญาณัญจายตนะโดยมนสิการว่า ‘อนนฺตํ วิญฺญาณํ วิญญาณไม่มีที่สุด’ ดังนี้อยู่ นี้เรียกว่าวิญญาณัญจายตนฌาน’ ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ผมนั้น เพราะล่วงอากาสานัญจายตนะโดยประการทั้งปวง ก็เข้าถึงวิญญาณัญจายตนะโดยมนสิการว่า
‘อนนฺตํ วิญฺญาณํ วิญญาณไม่มีที่สุด’ ดังนี้อยู่ เมื่อผมนั้นอยู่ด้วยวิหารธรรมนี้ สัญญาและมนสิการอันประกอบด้วยอากาสานัญจายตนะย่อมฟุ้งขึ้นดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จเข้าไปหาผมด้วยฤทธิ์แล้วตรัสดังนี้ว่า ‘โมคคัลลานะ โมคคัลลานะผู้เป็นพราหมณ์เธออย่าประมาทวิญญาณัญจายตนฌาน เธอจงรวมจิตตั้งไว้ในวิญญาณัญจายตนฌาน จงทำจิตให้มีภาวะเป็นเอกผุดขึ้นในวิญญาณัญจายตนฌาน จงตั้งจิตมั่นไว้ในวิญญาณัญจายตนฌาน’ สมัยต่อมา ผมนั้นเพราะล่วงอากาสานัญจายตนะโดยประการทั้งปวง ก็ได้เข้าถึงวิญญาณัญจายตนะโดยมนสิการว่า ‘อนนฺตํ วิญฺญาณํ วิญญาณไม่มีที่สุด’ ดังนี้อยู่แล้ว
ดูก่อนท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ก็บุคคลเมื่อจะกล่าวให้ถูก ... ‘สาวกผู้อันพระศาสดาทรงอนุเคราะห์ได้บรรลุความรู้อันยิ่งใหญ่แล้ว’ ดังนี้’’
End of ๕. อากาสานัญจายตนสูตร