พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน · อัชฌัตตัตติกะ
ปัจจยวาร
เล่ม ๔๑Text layerBuddha’s wordsItems ๒๐๖๒–๒๐๗๒ (Royal Thai)2/3 in อัชฌัตตัตติกะ4 editions
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๒ ปัจฉิมอนุโลมติกปัฏฐาน อัชฌัตตัตติกะ ปัจจยวาร (Royal Thai Volume 41 · Mahachula Volume 41 · Mahamakut Volume 87 · Chaloem Phrakiat Volume 41)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 41, pp. 679–682
๒๐. อัชฌัตตติกะ ๓. ปัจจยวาร
๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร
เหตุปัจจัย
{๒๐๖๒} [๑๘] สภาวธรรมที่เป็นไปภายในอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายในเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นไปภายในเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ (บริบูรณ์แล้ว) ... มหาภูตรูป ๑... ขันธ์ที่เป็นไปภายในอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๑)
{๒๐๖๓} สภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้น ...
ในปฏิสนธิขณะ ... มหาภูตรูป ๑ ... ขันธ์ที่เป็นไปภายนอกอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๑)
อารัมมณปัจจัย
{๒๐๖๔} [๑๙] สภาวธรรมที่เป็นไปภายในอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายในเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย (เหมือนกับปฏิจจวาร) คือ จักขุวิญญาณอาศัย
จักขายตนะเกิดขึ้น ... กายวิญญาณอาศัยกายายตนะ เกิดขึ้น ... ขันธ์ที่เป็นไปภายในอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๑)
{๒๐๖๕} สภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย (เหมือนกับปฏิจจวาร) คือ จักขายตนะ ... กายายตนะ... ขันธ์ที่เป็นไปภายนอกอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๑)
อธิปตยาทิปัจจัย
{๒๐๖๖} [๒๐] สภาวธรรมที่เป็นไปภายในอาศัยสภาวธรรมที่เป็นภายในเกิดขึ้นเพราะอธิปติปัจจัย (เพิ่มหทัยวัตถุเหมือนกับปฏิจจวาร) เพราะอนันตรปัจจัย
เพราะสมนันตรปัจจัย เพราะสหชาตปัจจัย (ในสหชาตวารบริบูรณ์แล้ว)... มหาภูตรูปทั้งหลาย ... (ภายหลังมหาภูตรูปและขันธ์ทั้งหลาย พึงจัดปัญจายตนะและหทัยวัตถุเข้าด้วย) เพราะอัญญมัญญปัจจัย เพราะ
นิสสยปัจจัย ... เพราะอวิคตปัจจัย
๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร
{๒๐๖๗} [๒๑] ในเหตุปัจจัย มี ๒ วาร
ในอารัมมณปัจจัย ,, ๒ ,,
ในอวิคตปัจจัย ,, ๒ ,,
จบ อนุโลม
๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร
นเหตุปัจจัย
{๒๐๖๘} [๒๒] สภาวธรรมที่เป็นไปภายในอาศัยสภาวธรรมที่เป็นภายในเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นไปภายในซึ่งเป็น
อเหตุกะเกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๑ ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอลัญญสัตตบุคคล ...
จักขายตนะ ... กายายตนะ ... ขันธ์ที่เป็นไปภายในซึ่งเป็นอเหตุกะอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้นโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๑)
สภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้น
เพราะนเหตุปัจจัย (พึงจัดทั้งปวัตติกาล ปฏิสนธิกาลและมหาภูตรูปทั้งหลายเข้าด้วย) คือ จักขายตนะ ... กายายตนะ ... ขันธ์ที่เป็นไปภายนอกซึ่ง
เป็นอเหตุกะอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะและหทัยวัตถุเกิดขึ้น … (๑)
นอารัมมณาทิปัจจัย
{๒๐๖๙} [๒๓] ... เพราะนอารัมมณปัจจัย เพราะนอธิปติปัจจัย (เหมือนกับสหชาตปัจจัย) เพราะนอนันตรปัจจัย เพราะนสมนันตรปัจจัย เพราะ
นอัญญมัญญปัจจัย เพราะนอุปนิสสยปัจจัย เพราะนปุเรชาตปัจจัย
(เหมือนกับปฏิจจวาร) เพราะนปัจฉาชาตปัจจัย เพราะนอาเสวนปัจจัยเพราะนกัมมปัจจัย ... เพราะนวิปปยุตตปัจจัย (เหมือนกับวิปปยุตตปัจจัยในปฏิจจวารปัจจนียะ) เพราะนนัตถิปัจจัย เพราะนวิคตปัจจัย
๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร
{๒๐๗๐} [๒๔] ในนเหตุปัจจัย มี ๒ วาร
ในนอารัมมณปัจจัย ,, ๒ ,,
ในนวิคตปัจจัย ,, ๒ ,,
จบ ปัจจนียะ
๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ
{๒๐๗๑} [๒๕] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๒ วาร
ในนอธิปติปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
ในนวิปากปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
ในนสัมปยุตตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
ในโนนัตถิปัจจัยกับเหตุปัจจัย มี ๒ วาร
ในโนวิคตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
จบ อนุโลมปัจจนียะ
๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม
{๒๐๗๒} [๒๖] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๒ วาร ...
ในอวิคตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,
จบ ปัจจนียานุโลม
(จบ ปัจจยวาร)
(นิสสยาวารเหมือนกับปัจจยวาร สังสัฏฐวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี
พึงให้พิสดาร)
๒๐. อัชฌัตตติกะ ๗. ปัญหาวาร
๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร
เหตุปัจจัย
{๒๐๗๓} [๒๗] สภาวธรรมที่เป็นไปภายในเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นไปภายในโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่เป็นไปภายในเป็นปัจจัยแก่
สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย และจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ... (๑)
{๒๐๗๔} สภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุ ที่เป็นภายนอกเป็นปัจจัยแก่
สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ... (๑)
End of ปัจจยวาร