arnon.onlineSign inAsk AI

พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน · อัชฌัตตัตติกะ

ปัจจยวาร

เล่ม ๔๑

Text layerBuddha’s wordsItems ๒๐๖๒–๒๐๗๒ (Royal Thai)2/3 in อัชฌัตตัตติกะ4 editions

พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๒ ปัจฉิมอนุโลมติกปัฏฐาน อัชฌัตตัตติกะ ปัจจยวาร (Royal Thai Volume 41 · Mahachula Volume 41 · Mahamakut Volume 87 · Chaloem Phrakiat Volume 41)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 41, pp. 679–682

Page 679

๒๐. อัชฌัตตติกะ ๓. ปัจจยวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๒๐๖๒} [๑๘] สภาวธรรมที่เป็นไปภายในอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายในเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นไปภายในเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ (บริบูรณ์แล้ว) ... มหาภูตรูป ๑... ขันธ์ที่เป็นไปภายในอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๑)

{๒๐๖๓} สภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้น ...

ในปฏิสนธิขณะ ... มหาภูตรูป ๑ ... ขันธ์ที่เป็นไปภายนอกอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๑)

อารัมมณปัจจัย

{๒๐๖๔} [๑๙] สภาวธรรมที่เป็นไปภายในอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายในเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย (เหมือนกับปฏิจจวาร) คือ จักขุวิญญาณอาศัย

จักขายตนะเกิดขึ้น ... กายวิญญาณอาศัยกายายตนะ เกิดขึ้น ... ขันธ์ที่เป็นไปภายในอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๑)

{๒๐๖๕} สภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย (เหมือนกับปฏิจจวาร) คือ จักขายตนะ ... กายายตนะ... ขันธ์ที่เป็นไปภายนอกอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๑)

อธิปตยาทิปัจจัย

{๒๐๖๖} [๒๐] สภาวธรรมที่เป็นไปภายในอาศัยสภาวธรรมที่เป็นภายในเกิดขึ้นเพราะอธิปติปัจจัย (เพิ่มหทัยวัตถุเหมือนกับปฏิจจวาร) เพราะอนันตรปัจจัย

Page 680

เพราะสมนันตรปัจจัย เพราะสหชาตปัจจัย (ในสหชาตวารบริบูรณ์แล้ว)... มหาภูตรูปทั้งหลาย ... (ภายหลังมหาภูตรูปและขันธ์ทั้งหลาย พึงจัดปัญจายตนะและหทัยวัตถุเข้าด้วย) เพราะอัญญมัญญปัจจัย เพราะ

นิสสยปัจจัย ... เพราะอวิคตปัจจัย

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

{๒๐๖๗} [๒๑] ในเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ,, ๒ ,,

ในอวิคตปัจจัย ,, ๒ ,,

จบ อนุโลม

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร

นเหตุปัจจัย

{๒๐๖๘} [๒๒] สภาวธรรมที่เป็นไปภายในอาศัยสภาวธรรมที่เป็นภายในเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นไปภายในซึ่งเป็น

อเหตุกะเกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๑ ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอลัญญสัตตบุคคล ...

จักขายตนะ ... กายายตนะ ... ขันธ์ที่เป็นไปภายในซึ่งเป็นอเหตุกะอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้นโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกอาศัยสภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกเกิดขึ้น

เพราะนเหตุปัจจัย (พึงจัดทั้งปวัตติกาล ปฏิสนธิกาลและมหาภูตรูปทั้งหลายเข้าด้วย) คือ จักขายตนะ ... กายายตนะ ... ขันธ์ที่เป็นไปภายนอกซึ่ง

Page 681

เป็นอเหตุกะอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะและหทัยวัตถุเกิดขึ้น … (๑)

นอารัมมณาทิปัจจัย

{๒๐๖๙} [๒๓] ... เพราะนอารัมมณปัจจัย เพราะนอธิปติปัจจัย (เหมือนกับสหชาตปัจจัย) เพราะนอนันตรปัจจัย เพราะนสมนันตรปัจจัย เพราะ

นอัญญมัญญปัจจัย เพราะนอุปนิสสยปัจจัย เพราะนปุเรชาตปัจจัย

(เหมือนกับปฏิจจวาร) เพราะนปัจฉาชาตปัจจัย เพราะนอาเสวนปัจจัยเพราะนกัมมปัจจัย ... เพราะนวิปปยุตตปัจจัย (เหมือนกับวิปปยุตตปัจจัยในปฏิจจวารปัจจนียะ) เพราะนนัตถิปัจจัย เพราะนวิคตปัจจัย

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

{๒๐๗๐} [๒๔] ในนเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย ,, ๒ ,,

ในนวิคตปัจจัย ,, ๒ ,,

จบ ปัจจนียะ

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

{๒๐๗๑} [๒๕] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

ในนอธิปติปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในนวิปากปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในนสัมปยุตตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

Page 682

ในโนนัตถิปัจจัยกับเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

ในโนวิคตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

จบ อนุโลมปัจจนียะ

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

{๒๐๗๒} [๒๖] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๒ วาร ...

ในอวิคตปัจจัย ,, ,, ๒ ,,

จบ ปัจจนียานุโลม

(จบ ปัจจยวาร)

(นิสสยาวารเหมือนกับปัจจยวาร สังสัฏฐวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี

พึงให้พิสดาร)

๒๐. อัชฌัตตติกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๒๐๗๓} [๒๗] สภาวธรรมที่เป็นไปภายในเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นไปภายในโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่เป็นไปภายในเป็นปัจจัยแก่

สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย และจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ... (๑)

{๒๐๗๔} สภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นไปภายนอกโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุ ที่เป็นภายนอกเป็นปัจจัยแก่

สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ... (๑)