พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน · คันถทุกะ
ปฏิจจวาร
เล่ม ๔๒Text layerBuddha’s wordsItems ๔๙๘–๕๐๕ (Royal Thai)1/3 in คันถทุกะ4 editions
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๓ คันถทุกะ ปฏิจจวาร (Royal Thai Volume 42 · Mahachula Volume 42 · Mahamakut Volume 88 · Chaloem Phrakiat Volume 42)
The Mahamakut edition prints the commentary in the same volumes as the canon, so this text includes commentary.
ไทย (มหามกุฏฯ), vol. 88, pp. 544–550
๒๖. คันถทุกะ
ปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๔๙๘] ๑. คันถธรรม อาศัยคันถธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ อภิชฌากายคันถะ อาศัยสีลัพพตปรามาสกายคันถะ, สีลัพพต-ปรามาสกายคันถะ อาศัยอภิชฌากายคันถะ, อภิชฌากายคันถะ อาศัยอิทังสัจจา-ภินิเวสกายคันถะ, อิทังสัจจาภินิเวสกายคันถะ อาศัยอภิชฌากายคันถะ.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่คันถธรรม อาศัยคันถธรรม เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
คือ สัมปยุตตขันธ์ และจิตตสมุฏฐานรูปทั้งหลาย อาศัยคันถธรรมทั้งหลาย.
๓. คันถธรรม และธรรมที่ไม่ใช่คันถธรรม อาศัย
คันถธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ อภิชฌากายคันถะ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยสีลัพพตปรามาสกายคันถธรรม.
พึงผูกจักรนัย
๔. ธรรมที่ไม่ใช่คันถธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่คันถ-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่คันถธรรม ฯลฯ
อาศัยขันธ์ ๒.
ในปฏิสนธิขณะ หทยวัตถุ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย, ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทยวัตถุ.
ฯลฯ มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ
๕. คันถธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่คันถธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
คือ คันถธรรมทั้งหลาย อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่ไม่ใช่คันถธรรม.
๖. คันถธรรม และธรรมที่ไม่ใช่คันถธรรม อาศัย
ธรรมที่ไม่ใช่คันถธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่คันถธรรม ฯลฯ
อาศัยขันธ์ ๒.
๗. คันถธรรม อาศัยคันถธรรม และธรรมที่ไม่ใช่
คันถธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ อภิชฌากายคันถะ อาศัยสีลัพพตปรามาสกายคันถะ และสัมปยุตต-ขันธ์ทั้งหลาย.
พึงผูกจักรนัย
๘. ธรรมที่ไม่ใช่คันถธรรม อาศัยคันถธรรม และ
ธรรมที่ไม่ใช่คันถธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่คันถธรรมและคันถธรรมทั้งหลาย ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒.
จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยคันถะและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย.
๙. คันถธรรม และธรรมที่ไม่ใช่คันถธรรม อาศัย
คันถธรรม และธรรมที่ไม่ใช่คันถธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อภิชฌากายคันถะ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ที่ไม่ใช่คันถธรรม และสีลัพพตปรามาสกายคันถะ ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒.
พึงผูกจักรนัย
ฯลฯ
เพราะอารัมมณปัจจัย ฯลฯ เพราะอวิคตปัจจัย
การนับจํานวนวาระในอนุโลม
[๔๙๙] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในปัจจัยทั้งปวง มี ๙ วาระ ในวิปากปัจจัยมี ๑ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
๑. นเหตุปัจจัย
[๕๐๐] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่คันถธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่คันถ-ธรรม เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่คันถธรรมซึ่งเป็นอเหตุกะ ฯลฯ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
อเหตุกปฏิสนธิ ตลอดถึงอสัญญสัตว์.
โมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ.
๒. นอารัมมณปัจจัย
[๕๐๑] ๑. ธรรมที่ไม่ใช่คันถธรรม อาศัยคันถธรรม เกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยคันถธรรมทั้งหลาย.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่คันถธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่คันถ-ธรรม เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่ไม่ใช่คันถธรรม.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ ตลอดถึงอสัญญสัตว์.
๓. ธรรมที่ไม่ใช่คันถธรรม อาศัยคันถธรรม และ
ธรรมที่ไม่ใช่คันถธรรม เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยคันถธรรม และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย ฯลฯ
๓. นอธิปติปัจจัย ฯลฯ ๗. อุปนิสสยปัจจัย
ฯลฯ เพราะนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ.
ฯลฯ เพราะนอนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ.
ฯลฯ เพราะนสมนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ.
ฯลฯ เพราะนอัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ.
ฯลฯ เพราะนอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ.
๘. นปุเรชาตปัจจัย
[๕๐๒] ๑. คันถธรรม อาศัยคันถธรรม เกิดขึ้น เพราะนปุเรชาตปัจจัย
คือ ในอรูปภูมิ อภิชฌากายคันถะ อาศัยอิทังสัจจาภินิเวสกายคันถะอิทังสัจจาภินิเวสกายคันถะ อาศัยอภิชฌากายคันถะ, ในอรูปภูมิ สีลัพพตปรามาสไม่มี.
พึงกระทำ ๙ วาระ อย่างนี้.
๙. นปัจฉาชาตปัจจัย ฯลฯ ๒๐. โนวิคตปัจจัย
ฯลฯ เพราะนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ฯลฯ เพราะนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ.
ฯลฯ เพราะนกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ.
ฯลฯ เพราะนวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ.
ฯลฯ เพราะนอาหารปัจจัย มี ๑ วาระ.
ฯลฯ เพราะนอินทริยปัจจัย มี ๑ วาระ.
ฯลฯ เพราะนฌานปัจจัย มี ๑ วาระ.
ฯลฯ เพราะนมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ.
ฯลฯ เพราะนสัมปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ.
ฯลฯ เพราะโนวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ฯลฯ เพราะโนนัตถิปัจจัย มี ๓ วาระ.
ฯลฯ เพราะโนวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๕๐๓] ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ ในนสมนันตร-
ปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอุปนิสสยปัจจัยมี ๓ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระในนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัยมี ๙ วาระ ในนอาหารปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอินทริยปัจจัย มี ๑ วาระในนฌานปัจจัย มี ๑ วาระ ในนมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ ในนสัมปยุตตปัจจัยมี ๓ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในโนนัตถิปัจจัย มี ๓ วาระในโนวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจํานวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๕๐๔] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ...ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ
พึงนับอย่างที่กล่าวมาแล้ว.
ปัจจนียานุโลม
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๕๐๕] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ... ในอนันตรปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ.
สหชาตวาระ เหมือนกับ ปฏิจจวาระ.
ปัจจยวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๕๐๖] ๑. คันถธรรม อาศัยคันถธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ เหมือนกับ ปฏิจจวาระ.
๔. ธรรมที่ไม่ใช่คันถธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่คันถ-ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์๑ ที่ไม่ใช่คันถธรรม ฯลฯ
ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในปฏิสนธิขณะ หทยวัตถุ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย, ขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทยวัตถุ.
มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ
ขันธ์ทั้งหลายที่ไม่ใช่คันถธรรม อาศัยหทยวัตถุ.
๕. คันถธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่คันถธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
คือ คันถธรรมทั้งหลาย อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่ไม่ใช่คันถธรรมคันถธรรมทั้งหลาย อาศัยหทยวัตถุ.
๖. คันถธรรม และธรรมที่ไม่ใช่คันถธรรม อาศัย
ธรรมที่ไม่ใช่คันถธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
End of ปฏิจจวาร