arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระวินัยปิฎก มหาวิภังค์ นิสสัคคิยกัณฑ์ · จีวรวรรค

สิกขาบทที่ ๔ เรื่องพระอุทายี

เล่ม ๒

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๒–๔๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๔/๑๐ ในจีวรวรรคมี ๔ ฉบับ

พระวินัยปิฎก มหาวิภังค์ นิสสัคคิยกัณฑ์ จีวรวรรค สิกขาบทที่ ๔ เรื่องพระอุทายี (ฉบับหลวง เล่ม ๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒ หน้า ๓๒–๔๒

หน้า ๓๒

๔. ปุราณจีวรสิกขาบท

ว่าด้วยการให้ซักจีวรเก่า

เรื่องพระอุทายี

{๔๒} [๕๐๓] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้า ประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นอดีตภรรยาของท่านพระอุทายีบวชอยู่ในสำนักภิกษุณี นางมายังสำนักท่านพระอุทายีเสมอ แม้ท่านพระอุทายีก็ไปยังสำนักภิกษุณีนั้นเสมอ และบางครั้งก็ฉันอาหารอยู่ในสำนักภิกษุณีนั้น เช้าวันหนึ่งท่านพระอุทายีครองอันตรวาสก แล้วถือบาตรจีวรเข้าไปหาภิกษุณีนั้นถึงสำนัก ครั้นแล้วนั่งเปิดองค์กำเนิดบนอาสนะเบื้องหน้าภิกษุณีนั้น แม้ภิกษุณีนั้นก็นั่งเปิดองค์กำเนิดบนอาสนะเบื้องหน้าท่านพระอุทายี ท่านพระอุทายีมีความกำหนัดได้จ้องดูองค์กำเนิดของนาง อสุจิได้เคลื่อนจากองค์กำเนิดของท่านพระอุทายี ท่านพระอุทายีได้พูดกะนางว่า “น้องหญิง เธอจงไปหานํ้ามา ฉันจะซักผ้าอันตรวาสก”นางบอกว่า “ส่งมาเถิด ท่าน ดิฉันซักให้เอง” ครั้นแล้วนางได้ดูด อสุจิของท่านไว้ส่วนหนึ่ง ได้สอดอีกส่วนหนึ่งเข้าไปในองค์กำเนิด นางได้ตั้งครรภ์เพราะเหตุนั้นแล้ว

ภิกษุณีทั้งหลายได้พูดกันอย่างนี้ว่า “ภิกษุณีรูปนี้มิใช่พรหมจารินี ภิกษุณีรูปนี้มีครรภ์”

นางพูดว่า “แม่เจ้า ดิฉันมิใช่พรหมจารินีก็หาไม่” ครั้นแล้วนางได้แจ้งเรื่องนั้นแก่ภิกษุณีทั้งหลาย

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑พระอุทายี รูปนี้ พระอรรถกถาจารย์เรียกว่า ลาฬุทายี พระอุทายีผู้เลอะเทอะ คือเป็นภิกษุที่
  2. มีพฤติกรรมชอบก่อเรื่องเสียหาย อยู่ไม่สุข มัวเมาประมาทในการบำเพ็ญสมณธรรม และ
  3. เป็นต้นบัญญัติสิกขาบทจำนวนมาก (นัย วิ.อ.๒/๑)
  4. ๒มิใช่พรหมจารินี หมายถึงไม่ใช่หญิงผู้ประพฤติพรหมจรรย์ที่เว้นการเสพเมถุนธรรมเป็นต้น
หน้า ๓๓

ภิกษุณีทั้งหลายพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนท่านพระอุทายีจึงได้ให้ภิกษุณีซักจีวรเก่าเล่า” แล้วแจ้งเรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย

บรรดาภิกษุผู้มักน้อย สันโดษ มีความละอาย มีความรังเกียจ ใคร่ต่อสิกขา ต่างก็เพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนท่านพระอุทายีจึงได้ ให้ภิกษุณีซักจีวรเก่าเล่า” จึงพากันติเตียนพระอุทายีโดยอเนกปริยายแล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วทรงสอบถามท่านพระ อุทายีว่า “ดูก่อนอุทายี ทราบมาว่าเธอให้ภิกษุณีซักจีวรเก่า จริงหรือ”

ท่านพระอุทายีทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

“นางเป็นญาติของเธอหรือมิใช่ญาติ”

“มิใช่ญาติ พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ บุรุษผู้มิใช่ญาติย่อมไม่รู้การกระทำอันสมควรหรือไม่สมควร การกระทำอันน่าเลื่อมใส หรือไม่น่าเลื่อมใสของสตรีผู้มิใช่ญาติ ไฉนเธอนั้นจึงให้ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติซักจีวรเก่าเล่า การกระทำของเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว โดยที่แท้ การกระทำของเธอนั่นเป็นไปเพื่อความไม่เลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสและเพื่อความกลายเป็นอื่นไปของคนบางพวกที่เลื่อมใสแล้ว”ครั้นพระผู้มีพระกาคเจ้าทรงตำหนิท่านพระอุทายีโดยอเนกปริยายดังนี้แล้ว ตรัสโทษแห่งความเป็นคนเลี้ยงยาก ... ที่เหมาะสมแก่เรื่องนั้นแก่ ภิกษุทั้งหลาย แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

หน้า ๓๔

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เราจักบัญญัติสิกขาบทแก่ภิกษุทั้งหลาย อาศัยอำนาจประโยชน์ ๑๐ ประการ ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๕๐๔] อนึ่ง ภิกษุใดใช้ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติให้ซักก็ดี ให้ย้อมก็ดี ให้ ทุบก็ดี ซึ่งจีวรเก่า เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๔๓} [๕๐๕] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุใด คือ ผู้เช่นใด มีการงานอย่างใด มีชาติอย่างใด มีชื่ออย่างใด มีโคตรอย่างใด มีปกติอย่างใด มีธรรมเครื่องอยู่อย่างใด มีอารมณ์อย่างใด เป็นเถระก็ตาม เป็นนวกะก็ตาม เป็นมัชฌิมะก็ตาม นี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า ‘อนึ่ง ... ใด’คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าประพฤติภิกขาจริยวัตร ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าทรงผืนผ้าที่ถูกทำลายแล้ว ชื่อว่าภิกษุ เพราะเรียกขานกัน ชื่อว่าภิกษุ เพราะตนปฏิญญา ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นเอหิภิกษุ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้อุปสมบทด้วยไตรสรณคมน์ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้เจริญ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่า

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ประพฤติภิกขาจริยวัตร หมายถึงการเที่ยวบิณฑบาตเป็นประจำ
  2. ๒เอหิภิกษุ หมายถึงผู้ได้รับการอุปสมบทเป็นภิกษุจากพระพุทธเจ้าโดยตรง โดยพระพุทธเจ้าทรงเปล่งพระวาจาว่า “ท่านจงเป็นภิกษุมาประพฤติพรหมจรรย์เพื่อทำทุกข์ให้สิ้นสุดโดยชอบเถิด” พร้อมกับการเปล่งพระวาจานั้น บุคคลนั้นก็สำเร็จเป็นภิกษุโดยสมบูรณ์ (วิ.อ. ๑/๒๕๔)
  3. ๓เป็นผู้อุปสมบทด้วยไตรสรณคมน์ หมายถึงภิกษุผู้อุปสมบทด้วยการเปล่งวาจาขอถึงพระ รัตนตรัยสามครั้ง (วิ.อ. ๑/๒๕๕) เป็นวิธีอุปสมบทที่พระพุทธเจ้าทรงอนุญาตให้พระสาวกบวช กุลบุตรในครั้งต้นพุทธกาล ต่อมา เมื่อทรงอนุญาตการอุปสมบทด้วยญัตติจตุตถกรรมวาจาแล้ว ก็ทรงอนุญาตให้เป็นวิธีบรรพชาสามเณรสืบมา (วิ.อ. ๑/๑๖๖)
หน้า ๓๕

มีสารธรรม ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นพระเสขะ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นพระอเสขะ ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ที่สงฆ์พร้อมเพรียงกันอุปสมบทให้ด้วยญัตติจตุตถกรรมอันไม่กำเริบ ควรแก่ฐานะ บรรดาผู้ที่ชื่อว่าภิกษุเหล่านั้น ภิกษุผู้ที่สงฆ์พร้อมเพรียงกันอุปสมบทให้ด้วยญัตติจตุตถกรรมอัน ไม่กำเริบ ควรแก่ฐานะ นี้ทรงประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้ที่ชื่อว่า ผู้มิใช่ญาติ คือ ไม่ใช่คนเกี่ยวเนื่องกันทางมารดาหรือทางบิดาตลอดเจ็ดชั่วคน

ที่ชื่อว่า ภิกษุณี ได้แก่ สตรีผู้อุปสมบทแล้วในสงฆ์สองฝ่าย

ที่ชื่อว่า จีวรเก่า ได้แก่ ผ้าที่นุ่งแล้วแม้ครั้งเดียว ห่มแล้วแม้ครั้งเดียว

ภิกษุสั่งว่า ‘จงซัก’ ต้องอาบัติทุกกฏ จีวรที่ภิกษุณีซักแล้วเป็นนิสสัคคีย์

ภิกษุสั่งว่า ‘จงย้อม’ ต้องอาบัติทุกกฏ จีวรที่ภิกษุณีย้อมแล้วเป็นนิสสัคคีย์

ภิกษุสั่งว่า ‘จงทุบ’ ต้องอาบัติทุกกฏ เมื่อภิกษุณีทุบด้วยมือหรือค้อนเพียงทีเดียว จีวรนั้นเป็นนิสสัคคีย์ คือ เป็นของต้องสละแก่สงฆ์ แก่คณะ หรือแก่บุคคล

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑มีสารธรรม คือ มีศีล สมาธิ ปัญญา วิมุตติ และวิมุตติญาณทัสสนะ (วิ.อ. ๑/๒๕๗)
  2. ๒พระอเสขะ พระผู้ไม่ต้องศึกษาในไตรสิกขาอีกแล้ว หมายถึงพระอรหันต์ ซึ่งตรงข้ามกับ พระเสขะ พระผู้ยังต้องศึกษาไตรสิกขา ได้แก่ พระอริยบุคคล ๗ เบื้องต้นในจำนวน ๘ และ พระภิกษุที่ยังเป็นกัลยาณปุถุชนทั่วไป (วิ.อ. ๑/๒๕๗)
  3. ๓ญัตติจตุตถกรรม เป็นวิธีอุปสมบทที่ทรงอนุญาตให้สงฆ์กระทำอยู่ในปัจจุบันนี้ (วิ.อ. ๑/๒๕๗) คำว่า ญัตติจตุตถกรรม หมายถึงสังฆกรรมมีญัตติเป็นที่ ๔ เป็นสังฆกรรมที่สำคัญ ซึ่งเมื่อตั้งญัตติแล้วต้องสวดอนุสาวนาคำประกาศขอมติถึงสามครั้ง เพื่อสงฆ์คือหมู่ภิกษุที่ชุมนุมกันอยู่ใน ที่นั้นจะได้มีเวลาพิจารณาหลายเที่ยวว่าสมควรจะอนุมัติตามคำขอหรือไม่
  4. ๔ตลอดเจ็ดชั่วคน หมายถึงวงต์สกุลที่สืบสายโลหิตกัน โดยนับตั้งแต่ตัวเอง (ในที่นี้ คือภิกษุ) ขึ้นไป ๓ ยุค คือ ยุคพ่อ ยุคปู่ และยุคทวด กับนับจากตัวเองลงมาอีก ๓ ยุค คือ ยุคลูก ยุคหลาน และยุคเหลน รวมกับยุคตัวเองเป็นเจ็ดชั่วคน หรือเจ็ดชั่วโคตร (นัย วิ.อ. ๒/๑๖๖)
  5. ๕สงฆ์สองฝ่าย คือ ภิกษุณีสงฆ์ฝ่ายหนึ่ง และภิกษุสงฆ์อีกฝ่ายหนึ่ง (วิ.อ. ๒/๑๖๖)
หน้า ๓๖

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลภิกษุพึงสละจีวรนั้นอย่างนี้

วิธีสละ

สละแก่สงฆ์

ภิกษุนั้นพึงเข้าไปหาสงฆ์ ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า กราบเท้าภิกษุผู้แก่พรรษากว่า นั่งกระหย่งประนมมือกล่าวอย่างนี้ว่า

‘ท่านเจ้าข้า จีวรเก่าผืนนี้เป็นของกระผม กระผมใช้ให้ภิกษุณีผู้มิใช่ ญาติซักแล้ว เป็นนิสสัคคีย์ กระผมสละจีวรผืนนี้แก่สงฆ์’ครั้นสละแล้วพึงแสดงอาบัติ ภิกษุผู้ฉลาดสามารถรูปหนึ่งพึงรับอาบัติ พึงคืนจีวรที่สละให้ด้วยญัตติกรรมวาจา ดังนี้

‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า จีวรผืนนี้ของภิกษุชื่อนี้เป็น นิสสัคคีย์ เธอสละแล้วแก่สงฆ์ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้จีวรผืนนี้แก่ภิกษุชื่อนี้’

สละแก่คณะ

ภิกษุนั้นพึงเข้าไปหาภิกษุหลายรูป ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า กราบเท้าภิกษุผู้แก่พรรษากว่า นั่งกระหย่งประนมมือกล่าวอย่างนี้ว่า‘ท่านเจ้าข้า จีวรเก่าผืนนี้เป็นของกระผม กระผมใช้ให้ภิกษุณีผู้มิใช่ ญาติซักแล้ว เป็นนิสสัคคีย์ กระผมสละจีวรผืนนี้แก่ท่านทั้งหลาย’ครั้นสละแล้วพึงแสดงอาบัติ ภิกษุผู้ฉลาดสามารถรูปหนึ่งพึงรับอาบัติ พึงคืนจีวรที่สละให้ด้วยญัตติกรรมวาจา ดังนี้

‘ท่านทั้งหลาย ขอจงฟังข้าพเจ้า จีวรผืนนี้ของภิกษุชื่อนี้เป็นนิสสัคคีย์ เธอสละแล้วแก่ท่านทั้งหลาย ถ้าความพร้อมพรั่งของท่านทั้งหลายถึงที่แล้ว ท่านทั้งหลายพึงให้จีวรผืนนี้แก่ภิกษุชื่อนี้’

หน้า ๓๗

สละแก่บุคคล

ภิกษุนั้นพึงเข้าไปหาภิกษุรูปหนึ่ง ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า นั่งกระหย่งประนมมือกล่าวอย่างนี้ว่า‘อาวุโส จีวรเก่าผืนนี้เป็นของผม ผมใช้ให้ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติซักแล้ว เป็นนิสสัคคีย์ ผมสละจีวรผืนนี้แก่ท่าน’ครั้นสละแล้วพึงแสดงอาบัติ ภิกษุผู้รับสละนั้นพึงรับอาบัติ พึงคืนจีวรที่เธอสละให้ด้วยคำว่า ‘ผมให้จีวรผืนนี้แก่ท่าน’

บทภาชนีย์

สำคัญว่ามิใช่ญาติ จตุกกะ ๑

{๔๔} [๕๐๖] ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสำคัญว่ามิใช่ญาติ ให้ซักจีวรเก่า เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสำคัญว่ามิใช่ญาติ ให้ซัก ให้ย้อมจีวรเก่า ต้องอาบัติทุกกฏ กับจีวรเป็นนิสสัคคีย์ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสำคัญว่ามิใช่ญาติ ให้ซัก ให้ทุบจีวรเก่า ต้องอาบัติทุกกฏ กับจีวรเป็นนิสสัคคีย์ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสำคัญว่ามิใช่ญาติ ให้ซัก ให้ย้อม ให้ทุบจีวรเก่า ต้องอาบัติทุกกฏ ๒ ตัว กับจีวรเป็นนิสสัคคีย์

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑จตุกกะ แปลว่า หมวด ๔ หรือ ๔ หมวด ในที่นี้หมายถึงลักษณะการปรับอาบัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์และทุกกฏเพราะใช้ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติให้ซัก ให้ย้อม ให้ทุบจีวรเก่า ๔ ลักษณะ โดยแยกเป็นสำคัญว่ามิใช่ญาติ ๓ จตุกกะ (๑๒ ลักษณะ ) สงสัย ๓ จตุกกะ (๑๒ ลักษณะ) และ สำคัญว่าเป็นญาติ ๓ จตุกกะ (๑๒ ลักษณะ) รวม ๓๖ ลักษณะ (นัย วิ.อ. ๒/๑๖๘)
หน้า ๓๘

สำคัญว่ามิใช่ญาติ จตุกกะ ๒

ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสำคัญว่ามิใช่ญาติ ให้ย้อมจีวรเก่า เป็น นิสสัคคิยปาจิตตีย์

ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสำคัญว่ามิใช่ญาติ ให้ย้อม ให้ทุบจีวรเก่า ต้องอาบัติทุกกฏ กับจีวรเป็นนิสสัคคีย์ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสำคัญว่ามิใช่ญาติ ให้ย้อม ให้ซักจีวรเก่า ต้องอาบัติทุกกฏ กับจีวรเป็นนิสสัคคีย์ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสำคัญว่ามิใช่ญาติ ให้ย้อม ให้ทุบ ให้ซักจีวรเก่า ต้องอาบัติทุกกฏ ๒ ตัว กับจีวรเป็นนิสสัคคีย์

สำคัญว่ามิใช่ญาติ จตุกกะ ๓

ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสำคัญว่ามิใช่ญาติ ให้ทุบจีวรเก่า เป็น นิสสัคคิยปาจิตตีย์

ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสำคัญว่ามิใช่ญาติ ให้ทุบ ให้ซักจีวรเก่า ต้องอาบัติทุกกฏ กับจีวรเป็นนิสสัคคีย์ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสำคัญว่ามิใช่ญาติ ให้ทุบ ให้ย้อมจีวรเก่า ต้องอาบัติทุกกฏ กับจีวรเป็นนิสสัคคีย์ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสำคัญว่ามิใช่ญาติ ให้ทุบ ให้ซัก ให้ย้อม จีวรเก่า ต้องอาบัติทุกกฏ ๒ ตัว กับจีวรเป็นนิสสัคคีย์

สงสัย จตุกกะ ๑

ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสงสัย ให้ซักจีวรเก่า เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสงสัย ให้ซัก ให้ย้อมจีวรเก่า ต้องอาบัติทุกกฏ กับจีวรเป็นนิสสัคคีย์

หน้า ๓๙

ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสงสัย ให้ซัก ให้ทุบจีวรเก่า ต้องอาบัติทุกกฏ กับจีวรเป็นนิสสัคคีย์ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสงสัย ให้ซัก ให้ย้อม ให้ทุบจีวรเก่า ต้องอาบัติทุกกฏ ๒ ตัว กับจีวรเป็นนิสสัคคีย์

สงสัย จตุกกะ ๒

ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสงสัย ให้ย้อมจีวรเก่า เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสงสัย ให้ย้อม ให้ทุบจีวรเก่า ต้องอาบัติ ทุกกฏ กับจีวรเป็นนิสสัคคีย์ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสงสัย ให้ย้อม ให้ซักจีวรเก่า ต้องอาบัติ ทุกกฏ กับจีวรเป็นนิสสัคคีย์ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสงสัย ให้ย้อม ให้ทุบ ให้ซักจีวรเก่า ต้องอาบัติ ทุกกฏ ๒ ตัว กับจีวรเป็นนิสสัคคีย์

สงสัย จตุกกะ ๓

ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสงสัย ให้ทุบจีวรเก่า เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสงสัย ให้ทุบ ให้ซักจีวรเก่า ต้องอาบัติทุกกฏ กับจีวรเป็นนิสสัคคีย์ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสงสัย ให้ทุบ ให้ย้อมจีวรเก่า ต้องอาบัติทุกกฏ กับจีวรเป็นนิสสัคคีย์ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสงสัย ให้ทุบ ให้ซัก ให้ย้อมจีวรเก่า ต้องอาบัติทุกกฏ ๒ ตัว กับจีวรเป็นนิสสัคคีย์

สำคัญว่าเป็นญาติ จตุกกะ ๑

ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสำคัญว่าเป็นญาติ ให้ซักจีวรเก่า เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

หน้า ๔๐

ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสำคัญว่าเป็นญาติ ให้ซัก ให้ย้อมจีวรเก่า ต้องอาบัติทุกกฏ กับจีวรเป็นนิสสัคคีย์ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสำคัญว่าเป็นญาติ ให้ซัก ให้ทุบจีวรเก่า ต้องอาบัติทุกกฏ กับจีวรเป็นนิสสัคคีย์ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสำคัญว่าเป็นญาติ ให้ซัก ให้ย้อม ให้ทุบ จีวรเก่า ต้องอาบัติทุกกฏ ๒ ตัว กับจีวรเป็นนิสสัคคีย์

สำคัญว่าเป็นญาติ จตุกกะ ๒

ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสำคัญว่าเป็นญาติ ให้ย้อมจีวรเก่า เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสำคัญว่าเป็นญาติ ให้ย้อม ให้ทุบจีวรเก่า เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสำคัญว่าเป็นญาติ ให้ย้อม ให้ซักจีวรเก่า เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสำคัญว่าเป็นญาติ ให้ย้อม ให้ทุบ ให้ซักจีวรเก่า ต้องอาบัติทุกกฏ ๒ ตัว กับจีวรเป็นนิสสัคคีย์

สำคัญว่าเป็นญาติ จตุกกะ ๓

ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสำคัญว่าเป็นญาติ ให้ทุบจีวรเก่า เป็นนิสสัคคิยปาจิตตีย์

ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสำคัญว่าเป็นญาติ ให้ทุบ ให้ซักจีวรเก่า ต้องอาบัติทุกกฏ กับจีวรเป็นนิสสัคคีย์ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสำคัญว่าเป็นญาติ ให้ทุบ ให้ย้อมจีวรเก่า ต้องอาบัติทุกกฏ กับจีวรเป็นนิสสัคคีย์

หน้า ๔๑

ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติ ภิกษุสำคัญว่าเป็นญาติ ให้ทุบ ให้ซัก ให้ย้อม จีวรเก่า ต้องอาบัติทุกกฏ ๒ ตัว กับจีวรเป็นนิสสัคคีย์

ทุกกฏ

ภิกษุใช้ภิกษุณีให้ซักจีวรเก่าของภิกษุอื่น ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุใช้ภิกษุณีให้ซักผ้าปูนั่ง ผ้าปูนอน ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุใช้ภิกษุณีผู้อุปสมบทในสงฆ์ฝ่ายเดียวให้ซัก ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุณีผู้เป็นญาติ ภิกษุสำคัญว่ามิใช่ญาติ ให้ซัก ... ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุณีผู้เป็นญาติ ภิกษุสงสัย ให้ซัก ... ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

ภิกษุณีผู้เป็นญาติ ภิกษุสำคัญว่าเป็นญาติ ให้ซัก ... ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๔๕} [๕๐๗] ภิกษุณีผู้เป็นญาติซักให้เอง มีภิกษุณีผู้มิใช่ญาติเป็นผู้ ช่วยเหลือ ๑ ภิกษุไม่ได้บอกใช้ ภิกษุณีผู้มิใช่ญาติซักให้เอง ๑ ภิกษุใช้ให้ซักจีวรที่ยังไม่ได้ใช้สอย ๑ ภิกษุใช้ให้ซักบริขารอย่างอื่นนอกจากจีวร ๑ ภิกษุใช้ให้สิกขมานาซัก ๑ ภิกษุใช้ให้สามเณรีซัก ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ปุราณจีวรสิกขาบทที่ ๔

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑คำว่า บริขาร ในทางพระวินัย หมายถึงเครื่องใช้สอยที่จำเป็นสำหรับพระภิกษุ มี ๘ อย่าง คือ สบง จีวร สังฆาฏิ บาตร มีดโกนหรือมีดตัดเล็บ เข็ม ประคดเอว และธมกรก (กระบอก กรองนํ้า) นิยมเรียกรวมว่า อัฐบริขาร (บริขาร ๘) แต่ในที่นี้ คำว่า บริขารอย่างอื่น หมายถึงเครื่องใช้ทั่วๆ ไปที่พอซักหรือทำความสะอาดได้ เช่น รองเท้า ถุงย่าม สายโยกบาตร ผ้าอังสะ ประคดเอว เป็นต้น (นัย วิ.อ. ๒/๑๖๘)
หน้า ๔๒

๕. จีวรปฏิคคหณสิกขาบท

ว่าด้วยการรับจีวร

เรื่องอุบลวรรณาภิกษุณี

{๔๖} [๕๐๘] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเวฬุวัน อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต ใกล้พระนครราชคฤห์ ครั้งนั้น อุบลวรรณาภิกษุณีอยู่ในพระนครสาวัตถี ครั้นเวลาเช้า นางครองอันตรวาสกแล้ว ถือบาตรและจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังพระนครสาวัตถี เที่ยวบิณฑบาตในพระนครสาวัตถีแล้ว กลับจากบิณฑบาตในเวลาหลังอาหาร เดินเข้าไปทางป่าอันธวันเพื่อพักผ่อนกลางวัน เข้าไปถึงป่าอันธวันแล้ว นั่งพักกลางวันที่โคนไม้ต้นหนึ่งสมัยนั้น พวกโจรทำโจรกรรมมาแล้วช่วยกันฆ่าแม่โคแล้วถือเนื้อเข้า ไปยังป่าอันธวัน หัวหน้าโจรได้แลเห็นอุบลวรรณาภิกษุณีนั่งพักกลางวันอยู่ที่โคนไม้ต้นหนึ่ง

จึงคิดว่า “ถ้าพวกโจรลูกน้องของเราพบเข้าก็จักเบียดเบียนภิกษุณีนี้” จึงได้เลี่ยงไปทางอื่น ครั้นเมื่อย่างเนื้อสุกแล้ว หัวหน้าโจรนั้น ได้เลือกเนื้ออชิ้นที่ดี ๆ เอาใบไม้ห่อแขวนไว้ที่ต้นไม้ใกล้อุบลวรรณาภิกษุณีแล้ว กล่าวว่า “เนื้อห่อนี้เราให้แล้ว ผู้ที่เห็น ไม่ว่าเป็นสมณะหรือพราหมณ์ จงถือเอาไปเถิด” ดังนี้แล้วก็จากไปอุบลวรรณาภิกษุณีออกจากสมาธิ ได้ยินหัวหน้าโจรนั้นกล่าววาจานึ้จึง ถือเอาเนื้อนั้นไปยังสำนัก ครั้นราตรีนั้นผ่านไป นางทำเนื้อนั้นให้สำเร็จ รูปแล้วห่อด้วยผ้าอุตตราสงค์เหาะไปลงที่พระวิหารเวฬุวัน

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ครองอันตรวาสก ในที่นี้ หมายถึงผลัดเปลี่ยนผ้าสบงหรือขยับผ้าสบงที่นุ่งอยู่ให้กระชับมั่น มิใช่ว่าก่อนหน้านี้มิได้นุ่งผ้าสบง
  2. ๒ถือบาตรและจีวร เป็นสำนวนบาลีที่หมายถึงการเดินบิณฑบาต โดยใช้มือทั้งสองอุ้มบาตร เรียกว่าถือบาตร มีจีวรครองกาย เรียกว่าถือจีวร (วิ.อ. ๑/๑๘๐)