พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ฉักกนิบาต · ขุรปุตตวรรค
๑. ขุรปุตตชาดก
เล่ม ๒๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๙๐๕–๙๑๐ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๑๐ ในขุรปุตตวรรคมี ๔ ฉบับ
๒ ขุรปุตฺตวคฺโค ๒
๑ ขุรปุตฺตชาตกํ ๒
๒. ขุรปุตตวรรค
๑. ขุรปุตตชาดก
ว่าด้วยทำตนให้ไร้ประโยชน์
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก ฉักกนิบาต ขุรปุตตวรรค ขุรปุตตชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
สจฺจํ กิเรวมาหํสุ กลกํ ๓ พาโลติ ปณฺฑิตา
ปสฺส พาโล รโหกมฺมํ อาวิกุพฺพํ น พุชฺฌติ ฯ
เป็นความจริงทีเดียว ที่บัณฑิตทั้งหลายกล่าวว่า แพะเป็นสัตว์โง่เขลาดูเถิด แพะโง่เขลา มิได้รู้จักกรรมที่ควรทำในที่ลับและที่แจ้ง.
ตฺวํ นุ โข ๔ สมฺม พาโลสิ ขุรปุตฺต วิชานหิ
รชฺชุยาหิ ๕ ปริกฺขิตฺโต วงฺโกฏฺโฐ โอหิโตมุโข ฯ
แน่ะม้าผู้เป็นสหาย ท่านจงรู้เถิดว่า ท่านเป็นสัตว์โง่เขลา เพราะท่านนั่นแหละถูกเขาผูกด้วยเชือก มีปากคดถูกปิดหน้า.
อปรํปิ สมฺม เต พาลฺยํ โย มุตฺโต น ปลายสิ
โส จ พาลตโร สมฺม ยํ ตฺวํ วหสิ เสนกํ ฯ
แน่ะสหาย ความโง่ของเจ้ายังมีอยู่อีก เจ้าเขาแก้ออกแล้วไม่หนีไปเสียนั่นและชื่อว่า เจ้ายังมีโง่อยู่อีก แน่ะสหาย พระเจ้าเสนกะที่เจ้าพาไปนั้นยังโง่ไปกว่าเจ้าเสียอีก.
ยนฺนุ สมฺม อหํ พาโล อชราช วิชานหิ
อถ เกน เสนโก พาโล ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต ฯ
๑ ม. สทรีมุข เนรุ ลตา จ ปุน ฯ ๒ ม. ขรปุตฺต ... ฯ ๓ ม. วสฺตํ ฯ สี. ยุ. ภสฺตํ ฯ
๔ ม. ตฺวํ โขปิ ฯ ยุ. ตฺวญฺจ โข ฯ ๕ ม. รชฺชุยา หิ ฯ
ดูกรพระยาแพะผู้สหาย ได้ยินว่า ท่านรู้ว่า เราเป็นสัตว์โง่เขลา แต่พระเจ้าเสนกะ โง่เขลากว่า เพราะเหตุไรเล่า ขอเจ้าจงบอกเหตุที่เราถามนั้นเถิด?
อุตฺตมตฺถํ ลภิตฺวาน ภริยาย ๑ โย ปทสฺสติ
เตน ชหิสฺสตตฺตานํ สา เจวสฺส น เหสฺสติ ฯ
พระเจ้าเสนกะได้มนต์วิเศษชื่อว่า สัพพรุทชานนมนต์ แล้วประทานมนต์นั้นแก่พระอัครมเหสี ทรงยอมสละพระองค์ ด้วยเหตุนั้น พระอัครมเหสีนั้น จักไม่เป็นพระเทวีของพระเจ้าเสนกะ เพราะฉะนั้นพระเจ้าเสนกะจึงทรงโง่เขลากว่าท่าน.
น ปิยมฺเมติ ๒ ชนินฺท ตาทิโส
อตฺตํ นิรงฺกตฺว ปิยานิ เสวติ
อตฺตาว เสยฺโย ปรมาว ๓ เสยฺโย
ลพฺภา ปิยา โอจิตตฺเตน ๔ ปจฺฉาติ ฯ
ขุรปุตฺตชาตกํ ปฐมํ ฯ
ข้าแต่จอมประชาชน บุคคลผู้เช่นกับพระองค์ ทำตนให้ไร้ประโยชน์ด้วยคิดว่า สิ่งนี้เป็นที่รักของเรา ชื่อว่า ไม่ซ่องเสพสิ่งที่เป็นที่รักทั้งหลาย ตนเท่านั้น ประเสริฐกว่าสิ่งที่ประเสริฐอย่างอื่น ภรรยาผู้เป็นที่รักอันบุรุษผู้มีตนอันเจริญแล้วอาจจะได้ในภายหลัง.
จบ ขุรปุตตชาดกที่ ๑.
จบ ๑. ขุรปุตตชาดก