arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย · ติงสตินิบาต

๓. ชัยทิศชาดก

เล่ม ๒๗

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๒๙๖–๒๓๒๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๓/๑๐ ในติงสตินิบาตมี ๔ ฉบับ

๕๑๓. ชยทฺทิสชาตก (๓)

๓. ชยัททิสชาดก (๕๑๓)

ว่าด้วยพระเจ้าปัญจาละพระนามว่าชัยทิศ

(ยักษ์จับพระหัตถ์ของพระราชาแล้วกราบทูลว่า)

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก ติงสตินิบาต ชัยทิศชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๖๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)

บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๗ หน้า ๓๘๗–๓๙๒ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๗ หน้า ๕๔๗–๕๕๔

บาลี (มหาจุฬาฯ)

จิรสฺสํ วต เม อุทปาทิ อชฺช

ภกฺโข มหา สตฺตมิภตฺตกาเล

กุโตสิ โก วาสิ ตทิงฺฆ พฺรูหิ

อาจิกฺข ชาตึ วิทิโต ยถาสิ.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

นานจริงหนอ วันนี้ภักษาเป็นอันมากได้เกิดขึ้นแก่เรา

ในเวลาอาหารในวัน ๗ ค่ำ ท่านเป็นใคร มาจากไหน

ขอเชิญท่านบอกเนื้อความนั้นและชาติสกุลตามที่ท่านทราบเถิด

(พระราชาทรงเห็นยักษ์แล้ว ตกพระทัย ต่อมาทรงรวบรวมสติได้แล้วจึงตรัสว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ปญฺจาลราชา มิควํ ปวิฏฺโฐ

ชยทฺทิโส นาม ยทิสฺสุโต เต

จรามิ กจฺฉานิ วนานิ จาหํ

ปสทํ อิมํ ขาท มมชฺช มุญฺจ.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ข้าพเจ้าคือพระเจ้าปัญจาละนามว่าชัยทิศ เข้ามาล่าสัตว์

บางทีท่านจะได้ยินมาแล้วบ้าง เราเที่ยวไปตามเชิงเขาแนวป่า

วันนี้ท่านจงกินเนื้อฟานนี้ ปล่อยข้าพเจ้าไปเถิด

(ยักษ์กราบทูลว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

เสเนว ตฺวํ ปณสิ สสฺสมาโน (๑)

มเมส ภกฺโข ปสโท ยํ วเทสิ

ตํ ขาทิยาน ปสทํ ชิฆญฺญํ

ขาทิสฺสํ ปจฺฉา น วิลาปกาโล.

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑ก.ม. สยฺหมาโน
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

พระองค์เมื่อถูกข้าพระองค์เบียดเบียน

กลับทรงแลกพระองค์กับของที่ข้าพระองค์มีอยู่

เนื้อฟานที่พระองค์กล่าวถึงเป็นภักษาของข้าพระองค์

ข้าพระองค์เคี้ยวกินพระองค์แล้วอยากกินเนื้อฟาน

ก็จักเคี้ยวกินในภายหลัง เวลานี้ไม่ใช่เวลาพร่ำเพ้อรำพัน

(พระราชาทรงหวนระลึกถึงนันทพราหมณ์ จึงตรัสว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

น จตฺถิ โมกฺโข มม นิกฺกเยน (๑)

คนฺตฺวาน ปจฺจาคมนาย ปเณฺห

ตํ สงฺครํ (๒) พฺราหฺมณสฺสปฺปทาย

สจฺจานุรกฺขี ปุนราวชิสฺสํ.

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑สี. วิกฺกเยน
  2. ๒ฉ.ม. สงฺกรํ. เอวมุปริปิ
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ถ้าว่า ข้าพเจ้ารอดพ้นไปไม่ได้ด้วยการแลกเปลี่ยน

เพื่อไปแล้วจะกลับมาในวันพรุ่งนี้

กติกาในการที่จะให้ทรัพย์แก่พราหมณ์นั้นข้าพเจ้าทำไว้แล้ว

ข้าพเจ้าผู้รักษาความสัตย์จักกลับมาอีก

(ยักษ์กราบทูลว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

กึ กมฺมชาตํ อนุตปฺปเต ตฺวํ (๑)

ปตฺตํ สมีปํ มรณสฺส ราช

อาจิกฺข เม ตํ อปิ สกฺกุเณมุ

อนุชานิตุํ อาคมนาย ปเณฺห.

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑สี.อิ. อนุตปฺปติ ตํ
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

พระมหาราช กรรมอะไรเล่า

ที่ทำให้พระองค์ผู้ใกล้ถึงการสวรรคตต้องทรงเดือดร้อน

ขอพระองค์ตรัสบอกกรรมนั้นแก่ข้าพระองค์

บางทีข้าพระองค์อาจจะอนุญาตให้พระองค์ไป

เพื่อจะกลับมาในวันพรุ่งนี้ได้บ้าง

(พระราชาตรัสว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

กตา มยา พฺราหฺมณสฺส ธนาสา

ตํ สงฺครํ ปฏิมุกฺกํ น มุตฺตํ

ตํ สงฺครํ พฺราหฺมณสฺสปฺปทาย

สจฺจานุรกฺขี ปุนราวชิสฺสํ.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ข้าพเจ้าได้ให้ความหวังเกี่ยวกับทรัพย์ไว้แก่พราหมณ์

กติกานั้นข้าพเจ้าได้รับรองไว้แล้ว

ยังมิได้ปลดเปลื้องกติกาในการที่จะให้ทรัพย์แก่พราหมณ์นั้น

ข้าพเจ้าผู้รักษาความสัตย์จักกลับมาอีก

(ยักษ์กราบทูลว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ยา เต กตา พฺราหฺมณสฺส ธนาสา

ตํ สงฺครํ ปฏิมุกฺกํ น มุตฺตํ

ตํ สงฺครํ พฺราหฺมณสฺสปฺปทาย

สจฺจานุรกฺขี ปุนราวชสฺสุ.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ความหวังเกี่ยวกับทรัพย์อันใดพระองค์ได้สร้างไว้ให้แก่พราหมณ์

กติกานั้นพระองค์ทรงรับรองไว้แล้ว

ยังมิได้ปลดเปลื้องกติกาในการที่จะให้ทรัพย์แก่พราหมณ์เลย

ขอพระองค์จงทรงรักษาความสัตย์เสด็จกลับมาอีก

(พระศาสดาเมื่อทรงแสดงความนั้น จึงได้ตรัสว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

มุตฺโต จ โส โปริสาทสฺส (๑) หตฺถา

คนฺตฺวา สกํ มนฺทิรํ กามกามี

ตํ สงฺครํ พฺราหฺมณสฺสปฺปทาย

อามนฺตยี ปุตฺตมลีนสตฺตุํ. (๒)

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑อิ. ปุริสาทสฺส
  2. ๒ฉ.สี. …สตฺตํ
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ก็พระเจ้าชัยทิศนั้นรอดพ้นจากเงื้อมมือของยักษ์โปริสาทแล้ว

ทรงรีบเสด็จไปยังพระราชมณเฑียรของพระองค์

ทรงหวังจะปลดเปลื้องกติกาในการที่จะให้ทรัพย์แก่พราหมณ์

รับสั่งเรียกหาอลีนสัตตุราชบุตรเข้ามาเฝ้า ตรัสว่า

บาลี (มหาจุฬาฯ)

อชฺเชว รชฺชํ อภิสิญฺจยสฺสุ

ธมฺมํ จร เสสุ ปเรสุ (๑) จาปิ

อธมฺมกาโร จ เต มาหุ รฏฺเฐ

คจฺฉามหํ โปริสาทสฺส ญตฺเต. (๒)

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑ก. ธมฺมญฺจร รฏฺเฐสุ ชเนสุ
  2. ๒ก. ญนฺเต
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ลูกจงอภิเษกราชสมบัติในวันนี้

จงประพฤติธรรมในบริวารของตนและแม้ในบุคคลเหล่าอื่น

อนึ่ง การประพฤติอธรรมขออย่าได้มีในแคว้นของลูก

ส่วนพ่อจะไปสำนักของยักษ์โปริสาท

(พระราชกุมารกราบทูลว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

กึ กมฺม กุพฺพํ ตว เทว ปาเท (๑)

นาราธยึ ตํ ตทิจฺฉามิ โสตุํ

ยมชฺช รชฺชมฺหิ อุทสฺสเย ตุวํ

รชฺชํปิ นิจฺเฉยฺย ตยา วินาหํ.

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑ฉ.ม. ปาว
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ขอเดชะฝ่าละอองธุลีพระบาท หม่อมฉันทำกรรมอะไร

จึงทำให้พระราชบิดาไม่พอพระทัย

และวันนี้พระราชบิดาจะให้หม่อมฉันดำรงราชสมบัติ

เพราะการงานที่ทำให้พระราชบิดาไม่พอพระทัยอันใด

หม่อมฉันปรารถนาจะสดับข้อนั้น ๆ

แม้ราชสมบัติเว้นพระราชบิดาหม่อมฉันก็ไม่พึงปรารถนา

(พระราชาตรัสว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

น กมฺมุนา วา วจสา ว ตาต

อปราธิโตหํ ตุวิยํ สรามิ

สนฺธิญฺจ (๑) กตฺวา ปุริสาทเกน

สจฺจานุรกฺขี ปุนหํ คมิสฺสํ.

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑ก.ม. สทฺธิญฺจ
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ลูกรัก พ่อมิได้ระลึกถึงความผิดของลูก

เพราะการกระทำหรือเพราะคำพูดของลูกนี้เลย

เพราะให้สัจจะไว้กับยักษ์โปริสาท

พ่อต้องรักษาความสัตย์ จักต้องกลับไปอีก

(พระราชกุมารกราบทูลว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

อหํ คมิสฺสามิ อิเธว โหหิ

นตฺถิ ตโต ชีวโต วิปฺปโมกฺโข

สเจ ตุวํ คจฺฉสิเยว ราช

อหํปิ คจฺฉามิ อุโภ น โหม.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

หม่อมฉันจักไปแทน ขอพระองค์ประทับอยู่ที่นี้

การที่จะรอดชีวิตพ้นมาจากสำนักยักษ์โปริสาทย่อมไม่มี

ขอเดชะ ถ้าพระราชบิดาจะเสด็จไปจริง ๆ

หม่อมฉันก็จะตามเสด็จด้วย แม้เราทั้ง ๒ จะไม่รอดชีวิต

(พระราชาตรัสว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

อทฺธา หิ ตาต สตาเนส ธมฺโม

มรณา จ เม ทุกฺขตรํ ตทสฺส

กมฺมาสปาโท ตํ ยทา ปจิตฺวา

ปสยฺห ขาเท ภิทา รุกฺขสูเล.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ลูกรัก นั่นเป็นธรรมของสัตบุรุษอย่างแท้จริง

แต่เมื่อใดยักษ์โปริสาทเท้าด่าง

ข่มขี่ทำลายลูกแล้วย่างกินที่โคนต้นไม้

ข้อนั้นพึงเป็นทุกข์ยิ่งกว่าการตายของพ่อเสียอีก

(พระราชกุมารกราบทูลว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ปาเณน เต ปาณมหํ นิมิสฺสํ

มา ตฺวํ อคา โปริสาทสฺส ญตฺเต

เอตญฺจ เต ปาณมหํ นิมิสฺสํ

ตสฺมา มตํ ชีวิตสฺส วณฺเณมิ. (๑)

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑สี. วเรมิ
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

หม่อมฉันจักเอาชีวิตแลกเปลี่ยนชีวิตของเสด็จพ่อ

เสด็จพ่ออย่าได้เสด็จไปสำนักยักษ์โปริสาทเลย

ก็หม่อมฉันจักแลกเปลี่ยนเอาชีวิตของเสด็จพ่อนั้นไว้

เพราะเหตุนั้น จึงขอยอมตายเพื่อชีวิตของเสด็จพ่อ

(พระศาสดาเมื่อจะประกาศความนั้น จึงตรัสว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ตโต หเว ธิติมา ราชปุตฺโต

วนฺทิตฺวา (๑) มาตุจฺจ ปิตุจฺจ ปาเท

ทุกฺขินิสฺส มาตา นิปติ (๒) ปฐพฺยา

ปิตาสฺส ปคฺคยฺห ภุชานิ กนฺทติ.

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑สี.อิ. วนฺทิตฺถ
  2. ๒ฉ.ม. นิปตา
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ลำดับนั้นแล พระราชบุตรผู้ทรงมีพระปรีชา

ถวายบังคมพระยุคลบาทพระมารดาพระบิดาแล้วเสด็จไป

พระมารดาของท้าวเธอทรงระทมทุกข์ ล้มลงที่พื้นปฐพี

ส่วนพระบิดานั้นเล่าทรงประคองพระพาหาทั้ง ๒

แล้วทรงกันแสง

(และเมื่อจะประกาศสัจจะ จึงได้ตรัสต่อไปอีกว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ตํ คจฺฉนฺตํ ตาว ปิตา วิทิตฺวา

ปรมฺมุโข วนฺทติ ปญฺชลีโก

โสโม จ ราชา วรุโณ จ ราชา

ปชาปตี จนฺทิมา สูริโย จ

เอเตหิ คุตฺโต ปุริสาทกมฺหา

อนุญฺญาโต โสตฺถิ ปจฺเจหิ ตาต.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

พระบิดาทรงทราบชัดว่าพระโอรสกำลังมุ่งหน้าเสด็จไป

จึงบ่ายพระพักตร์ต่อเบื้องพระปฤษฎางค์ ประคองอัญชลี

นมัสการว่า ลูกรัก ขอลูกจงมีเทพเหล่านี้ คือ ท้าวโสมะ

ท้าววรุณ ท้าวปชาบดี พระจันทร์ และสุริยเทพคุ้มครอง

ขอลูกจงได้รับอนุญาตกลับมาจากสำนักยักษ์โปริสาทด้วยความสวัสดี

(พระชนนีทรงทำสัจจกิริยาว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ยํ ทณฺฑกิรญฺโญ คตสฺส มาตา

รามสฺสกาสิ โสตฺถานํ สุคุตฺตา

ตนฺเต อหํ โสตฺถานํ กโรมิ

เอเตน สจฺเจน สรนฺตุ เทวา

อนุญฺญาโต โสตฺถิ ปจฺเจหิ ปุตฺต.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ลูกรัก มารดาของพ่อรามได้รับการคุ้มครองอย่างดี

ได้กระทำความสวัสดีอันใดให้แก่พ่อรามผู้ไปยังแคว้นของพระเจ้า

ทัณฑกี แม่ขอกระทำความสวัสดีอันนั้นให้แก่ลูก

ด้วยความสัตย์นี้ ขอทวยเทพเจ้าโปรดระลึกถึงลูก

ขอลูกจงได้รับอนุญาตกลับมาด้วยความสวัสดีเถิด

(พระภคินีทรงทำสัจจกิริยาว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

อาวี รโห วาปี มโนปโทสํ

นาหํ สเร ชาตุ มลีนสตฺเต

เอเตน สจฺเจน สรนฺตุ เทวา

อนุญฺญาโต โสตฺถิ ปจฺเจหิ ภาตา. (๑)

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑ฉ.ม. ภาติเก, สี ภาต
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

น้องนึกไม่ออกเลย

ถึงการคิดประทุษร้ายเจ้าพี่อลีนสัตตุในที่แจ้งหรือที่ลับ

ด้วยความสัตย์นี้ ขอทวยเทพโปรดระลึกถึงเจ้าพี่

ขอเจ้าพี่ทรงได้รับอนุญาตกลับมาด้วยความสวัสดีเถิด

(พระชายาทรงทำกิริยาว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ยสฺมา จ เม อนธิมโนสิ สามิ

น จาปิ เม มนสา อปฺปิโยสิ

เอเตน สจฺเจน สรนฺตุ เทวา

อนุญฺญาโต โสตฺถิ ปจฺเจหิ สามิ.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ขอเดชะพระสวามี ก็เพราะพระองค์มิได้ประพฤตินอกใจ

หม่อมฉันเลย ฉะนั้น พระองค์มิได้เป็นที่รักจากใจหม่อมฉันก็หาไม่

ด้วยความสัตย์นี้ ขอทวยเทพโปรดระลึกถึงพระองค์

ขอพระองค์ทรงได้รับอนุญาตกลับมาด้วยความสวัสดีเถิด

(ลำดับนั้น ยักษ์กล่าวว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

พฺรหา อุชู จารุมุโข กุโตสิ

น มํ ปชานาสิ วเน วสนฺตํ

ลุทฺทํ มํ ญตฺวา ปุริสาทโกติ

โก โสตฺถิมาชานมิธาวเชยฺย.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

เจ้ามีร่างกายสูงใหญ่ ใบหน้างาม มาจากไหน

เจ้าไม่รู้หรือว่าเราอยู่ในป่า

ใคร ๆ เขาก็รู้จักเราผู้ชั่วร้ายว่า เป็นยักษ์กินคน

มีใครเล่าเมื่อรู้ถึงความปลอดภัยพึงมาที่นี้

(พระราชกุมารตรัสว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ชานามิ ลุทฺท ปุริสาทโก ตฺวํ

น ตํ น ชานามิ วเน วสนฺตํ

อหญฺจ ปุตฺโตสฺมิ ชยทฺทิสสฺส

มมชฺช ขาท ปิตุโน ปโมกฺขา.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

นายพราน เรารู้ว่าท่านกินคน

เราจะไม่รู้ว่าท่านอยู่ในป่าก็หาไม่

เราเป็นพระโอรสของพระเจ้าชัยทิศ

เพราะต้องการจะปลดเปลื้องพระบิดา

วันนี้ท่านจงปล่อยพระบิดา จงกินเราเถิด

(ยักษ์กราบทูลว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ชานามิ ปุตฺโตติ (๑) ชยทฺทิสสฺส

ตถา หิ โว มุขวณฺโณ อุภินฺนํ

สุทุกฺกรญฺเจว (๒) กตํ ตเวทํ

โย มตฺตุมิจฺเฉ ปิตุโน ปโมกฺขา.

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑ฉ.สี.อิ. ปุตฺโตติ
  2. ๒ฉ.สี. สุทุกฺกรญฺเญว
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

เรารู้ว่าท่านเป็นพระโอรสของพระเจ้าชัยทิศ

เพราะใบหน้าและผิวพรรณของท่านทั้ง ๒ คล้ายคลึงกัน

การที่บุคคลยอมตายเพื่อปลดเปลื้องบิดาของตน

นี้เป็นกรรมที่กระทำได้ยาก แต่ท่านได้กระทำแล้ว

(พระราชกุมารตรัสว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

น ทุกฺกรํ กิญฺจิ มเหตฺถ มญฺเญ

โย มตฺตุมิจฺเฉ ปิตุโน ปโมกฺขา

มาตุจฺจ เหตุ ปรโลก คมฺยา (๑)

สุเขน สคฺเคน จ สมฺปยุตฺโต.

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑ฉ.ม.อิ. คนฺตฺวา
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ในเรื่องนี้เรามิได้สำคัญว่าทำได้ยากอะไรนัก

บุคคลใดยอมตายเพื่อปลดเปลื้องบิดาของตน

หรือเพราะเหตุแห่งมารดา บุคคลนั้นไปสู่ปรโลกแล้ว

เป็นผู้เพียบพร้อมด้วยความสุขและอารมณ์อันเลิศ

(พระราชกุมารถูกยักษ์ถามถึงความไม่กลัวตาย จึงตรัสว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

อหญฺจ โข อตฺตโน ปาปกฺริยํ

อาวี รโห วาปิ สเร น ชาตุ

สงฺขาตชาตีมรโณหมสฺมิ

ยเถว เม อิธ ตถา ปรตฺถ.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ก็เราระลึกไม่ได้สักนิดเดียว

ถึงการกระทำความชั่วของตนทั้งในที่แจ้งหรือที่ลับ

เราเป็นผู้มีการเกิดและการตายตามกำหนด

การพ้นจากความตายย่อมไม่มีในโลกนี้ฉันใด

ในโลกหน้าก็ฉันนั้น

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ขาทชฺช มํทานิ มหานุภาว

กรสฺสุ กิจฺจานิ อิมํ สรีรํ

รุกฺขสฺส วา เต ปปตามิ อคฺคา

ฉาทยมาโน มยฺหํ ตวมเทสิ มํสํ.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ท่านผู้มีอานุภาพมาก วันนี้ท่านจงกินเราบัดนี้เถิด

จงทำกิจที่ควรทำกับสรีระนี้ หรือว่าเพื่อท่านเราจะตกจากยอดไม้

ท่านพอใจจงกินเนื้อของเราส่วนที่ท่านพอใจเถิด

(ยักษ์ฟังพระดำรัสแล้วตกใจกลัว จึงกราบทูลว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

อิทญฺจ เต รุจฺจติ ราชปุตฺต

จเชสิ ปาณํ ปิตุโน ปโมกฺขา

ตสฺมาติห (๑) ตฺวํ ตรมานรูโป

สมฺภญฺช กฏฺฐานิ ชเลหิ อคฺคึ.

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑ฉ.ม. ตสฺมา หิ โส
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ท่านราชบุตร ถ้าท่านพอใจอย่างนี้

ท่านจะสละชีวิตเพื่อปลดเปลื้องพระบิดา

ฉะนั้น ท่านจงรีบหักฟืน ก่อไฟให้โพลงขึ้นในที่นี้

(พระศาสดาเมื่อทรงประกาศเหตุนั้น จึงตรัสว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ตโต หเว ธิติมา ราชปุตฺโต

ทารุํ สมาหตฺวา มหนฺตมคฺคึ

สนฺทีปยิตฺวา ปฏิเวทยิตฺถ

อาทีปิโตทานิ มหายมคฺคิ.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ลำดับนั้นแล พระราชบุตรผู้ทรงปรีชาได้รวบรวมฟืน

ก่อไฟกองใหญ่ขึ้นแล้ว จึงตรัสบอกให้ยักษ์ทราบว่า

บัดนี้ไฟกองใหญ่เราได้ก่อแล้ว

(พระราชกุมารทรงเห็นกิริยาของยักษ์นั้น จึงตรัสว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ขาทชฺช มํทานิ ปสยฺหการี

กึ มํ มุหุํ เปกฺขสิ หฏฺฐโลโม

ตถา ตถา ตุยฺหมหํ กโรมิ

ยถา ยถา มํ ฉาทยมาโน อเทสิ.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

บัดนี้ท่านจงข่มขี่กินเราในวันนี้เถิด

ทำไมท่านจึงขนพองเพ่งดูเราบ่อย ๆ

เรากระทำตามคำของท่าน ตามที่ท่านพอใจจะกินเรา

(ยักษ์กราบทูลว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

โก ตาทิสํ อรหติ (๑) ขาทิตาเย

ธมฺเม ฐิตํ สจฺจวาทึ วทญฺญุํ

มุทฺธาปิ ตสฺส วิผเลยฺย สตฺตธา

โย ตาทิสํ สจฺจวาทึ ทเทยฺย.

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑ก. อารหติ
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ใครเล่าควรที่จะกินคนผู้ดำรงอยู่ในธรรม

มีปกติกล่าวคำสัตย์ รู้ถ้อยคำของผู้ขอเช่นท่าน

บุคคลใดพึงกินคนผู้มีปกติกล่าวคำสัตย์เช่นนั้น

แม้ศีรษะของบุคคลนั้นก็พึงแตกออก ๗ เสี่ยง

(พระราชกุมารตรัสว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

อิทํ หิ โส พฺราหฺมณํ มญฺญมาโน

สโส อวาเสสิ สเก สรีเร

เตเนว โส จนฺทิมา เทวปุตฺโต

สสฏฺฐโก (๑) กามทุหชฺช ยกฺข.

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑ฉ.ม.สี. สสตฺถุโต, ก. ปสตฺถุโต
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

เพราะสสบัณฑิตนั้นสำคัญท้าวสักกเทวราชนี้ว่าเป็นพราหมณ์

จึงได้ให้สิงอยู่ในสรีระของตน ยักษ์ เพราะเหตุนั้นแล

จันทิมเทพบุตรนั้นจึงมีรูปกระต่ายปรากฏอยู่

ซึ่งให้ความพอใจแก่ชาวโลกตราบจนทุกวันนี้

(ยักษ์เมื่อจะปล่อยพระราชกุมาร จึงกราบทูลว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

จนฺโท ยถา ราหุมุขา ปมุตฺโต

วิโรจเต ปนฺนรเสว ภาณุมา

เอวํ ตุวํ โปริสาทา ปมุตฺโต

วิโรจ กปิลฺเล มหานุภาว

อาโมทยํ ปิตรํ มาตรญฺจ

สพฺโพ จ เต นนฺทตุ ญาติปกฺโข.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์พ้นจากปากราหูแล้วย่อมไพโรจน์

ในดิถีเพ็ญ ๑๕ ค่ำฉันใด

ท่านผู้มีอานุภาพมาก แม้ท่านก็ฉันนั้น พ้นแล้วจากยักษ์โปริสาท

ยังพระบิดาและพระมารดาให้ปลื้มพระทัย

จงไพโรจน์ในกบิลรัฐเถิด

อนึ่ง ขอพระประยูรญาติของพระองค์ทุกฝ่ายจงร่าเริงยินดีทั่วหน้า

(พระศาสดาทรงประกาศความนั้นว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ตโต หเว ธิติมา ราชปุตฺโต

กตญฺชลี ปคฺคยฺห (๑) โปริสาทํ

อนุญฺญาโต โสตฺถิ สุขี อโรโค

ปจฺจาคมา กปิลฺลมลีนสตฺตา. (๒)

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑ฉ.ม. ปริยาย
  2. ๒ฉ.ม. มลีนสตฺตา
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ลำดับนั้น พระราชบุตรทรงพระนามอลีนสัตตุผู้ทรงพระปรีชา

ทรงประคองอัญชลี ถวายบังคมโปริสาทดาบส

ทรงได้รับอนุญาตเสด็จกลับกบิลรัฐอย่างสุขสวัสดีและปลอดภัย

(พระศาสดาเมื่อจะทรงแสดงกิริยาที่ชาวมคธถวายการต้อนรับพระราชกุมาร จึงตรัสว่า)

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ตํ เนคมา ชานปทา จ สพฺเพ

หตฺถาโรหา รถิกา ปตฺติกา จ

นมสฺสมานา ปญฺชลิกา อุปาคมุํ

นมตฺถุ เต ทุกฺกรการโกสีติ.

ชยทฺทิสชาตกํ ตติยํ.

ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ชาวนิคม ชาวชนบท พลช้าง พลรถ

และพลเดินเท้าล้วนประคองอัญชลี เข้าเฝ้าถวายบังคม

กราบทูลท้าวเธอว่า ขอถวายบังคมแด่พระองค์

พระองค์ทรงเป็นผู้กระทำกิจที่ทำได้ยาก

ชยัททิสชาดกที่ ๓ จบ