arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ทุกนิบาต · รุหกวรรค

๕. ปัพพตูปัตถรชาดก

เล่ม ๒๗

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๓๙–๒๔๐ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๑๐ ในรุหกวรรคมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก ทุกนิบาต รุหกวรรค ปัพพตูปัตถรชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๗ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๗ หน้า ๙๙–๑๐๐

หน้า ๙๙

(ท้าวสักกะให้โอวาทแก่พระราชาว่า)

{๒๓๘} [๒๓๘] ในรัชสมัยของพระราชาผู้ไม่ทรงธรรม ฝนย่อมตกในเวลาที่ไม่ควรตก แต่ในเวลาที่ควรตกก็จะไม่ตก พระราชาผู้ไม่ทรงธรรม จุติจากฐานะคือสวรรค์ พระราชาผู้ไม่ทรงธรรมนั้นจะถูกกำจัด ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แน่แท้

๕. ปัพพตูปัตถรชาดก (๑๙๕)

ว่าด้วยพระโพธิสัตว์แก้ปัญหาสระที่เชิงเขาลาด

(พระราชาตรัสถามปัญหากับอำมาตย์โพธิสัตว์ว่า)

{๒๓๙} [๒๓๙] สระโบกขรณีที่ใสเย็น เกิดอยู่ที่เชิงเขาลาดอันน่ารื่นรมย์ สุนัขจิ้งจอกรู้อยู่ว่าสระนั้นมีราชสีห์รักษาอยู่ ยังกล้าลงไปดื่มน้ำได้

(อำมาตย์โพธิสัตว์ทราบว่าอำมาตย์ผู้หนึ่งจะก่อเหตุ จึงกราบทูลว่า)

{๒๔๐} [๒๔๐] ข้าแต่มหาราชถ้าสัตว์ที่มีเท้าทั้งหลายพากันดื่มน้ำในแม่นํ้า ใหญ่ แม่นํ้านั้นจะกลายเป็นไม่ใช่แม่น้ำเพราะเหตุนั้นก็หาไม่ ถ้า บุคคลทั้งสองนั้นเป็นที่รักของพระองค์ไซร้ พระองค์ก็ทรงยก โทษให้พวกเขาเสียเถิด

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑คาถาชาดกนี้ มีอรรถาธิบายว่า แม่น้ำนับว่าเป็นสถานที่สาธารณะแก่สัตว์ทั่วไปใครๆ จะดื่มก็ได้ ไม่ประทุษร้ายผู้ดื่ม ฉันใด แม้หญิงก็ฉันนั้น ประพฤตินอกใจสามีไปอยู่กินกับชายอื่นด้วยอำนาจกิเลส จะกลายเป็นไม่ใช่หญิงก็ไม่ใช่ เพราะหญิงนับว่าเป็นบุคคลสาธารณะสำหรับชายทั่วไป ทั้งไม่นับว่าเป็นหญิงเหลือเดนหรือเลวทรามเพราะมีความบริสุทธิ์โดยอาศัยนํ้าเป็นที่สุด ถ้าทั้งหญิงนั้น (หมายถึงพระราชเทวี) เป็นที่รักของพระองค์ และอำมาตย์ (ผู้คิดกบฏ) นั้นก็มีอุปการะมากต่อพระองค์ ก็ขอให้พระองค์ทรงวางพระทัยเป็นกลางยกโทษให้เขาทั้งสองไปเถิด (ขุ.ชา.อ. ๓/๑๒๖)
หน้า ๑๐๐

๖. วลาหกัสสชาดก (๑๙๖)

ว่าด้วยความสวัสดีเกิดจากม้าวลาหก

(พระบรมศาสดาทรงแสดงชาดกเรื่องนี้แล้วตรัสว่า)

{๒๔๑} [๒๔๑] นรชนเหล่าใดไม่ทำตามโอวาทที่ผู้รู้แสดงแล้ว นรชนเหล่านั้น จักต้องถึงความพินาศ เปรียบเหมือนพ่อค้าทั้งหลายถูกนาง ผีเสื้อนํ้าหลอกลวงให้อยู่ในอำนาจฉะนั้น{๒๔๒} [๒๔๒] ส่วนนรชนเหล่าใดทำตามโอวาทที่ท่านผู้รู้แสดงแล้วนรชน เหล่านั้นจักถึงฝั่งสวัสดี ดุจพ่อค้าทั้งหลายทำตามถ้อยคำที่ม้า วลาหกกล่าวแล้วฉะนั้น

๗. มิตตามิตตชาดก (๑๙๗)

ว่าด้วยอาการของผู้เป็นมิตรและมิใช่มิตร

(ฤๅษีโพธิสัตว์ถูกหมู่ฤๅษีถามถึงเหตุที่สามารถรู้ได้ว่าใครเป็นมิตรหรือมิ ใช่มิตร จึงบอกเหตุแก่ฤๅษีทั้งหลายว่า)

{๒๔๓} [๒๔๓] คนที่เห็นกันแล้วไม่ยอมยิ้ม ๑ ไม่แสดงความยินดีตอบ ๑ ไม่ยอมสบตาด้วย ๑ ประพฤติตรงกันข้ามเสมอ ๑

{๒๔๔} [๒๔๔] อาการเหล่านี้มีปรากฏอยู่ในคนที่มิใช่มิตร เป็นเหตุให้บัณฑิต ได้เห็นและได้ฟังแล้ว ก็รู้ได้ว่ามิใช่มิตร