พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เอกกนิบาต · อาสิงสวรรค
๖. กัญจนขันธชาดก
เล่ม ๒๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๕๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๑๐ ในอาสิงสวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก เอกกนิบาต อาสิงสวรรค กัญจนขันธชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๗ หน้า ๒๘–๒๘
๖. กัญจนขันธชาดก (๕๖)
ว่าด้วยชาวนาโพธิสัตว์แบ่งแท่งทองเป็น ๔ ส่วน
(พระผู้มีพระภาคเจ้าครั้นทรงเล่าอดีตนิทานที่เสวยพระชาติเป็นชาวนา ได้พบแท่งทองขนาดใหญ่ในขณะไถนา ไม่สามารถเคลื่อนย้ายได้ จึงแบ่งเป็น ๔ ส่วน แท่งทองนั้นจึงเบา แล้วทรงประมวลพระธรรมเทศนาตรัสไว้ว่า){๕๖} [๕๖] นรชนใดมีจิตร่าเริง มีใจเบิกบาน เจริญกุศลธรรมเพื่อบรรลุ ธรรมอันเป็นแดนเกษมจากโยคะ นรชนนั้นพึงบรรลุธรรมเป็นที่ สิ้นสังโยชน์ทั้งปวงได้โดยลำดับ
๗. วานรินทชาดก (๕๗)
ว่าด้วยพญาวานรโพธิสัตว์ผู้มีธรรมล่วงพ้นศัตรู ๔ ประการ
(จระเข้กล่าวถึงบุคคลที่จะปราบศัตรูได้ว่า)
{๕๗} [๕๗] ดูก่อนพญาวานร ผู้ใดมีธรรม ๔ ประการนี้ คือ สัจจะ ธัมมะ ธิติ จาคะ เหมือนท่านผู้นั้นย่อมล่วงพ้นศัตรูได้
- ภพ มี ๑๐ อย่าง โดยจำแนกเป็น โอรัมภาคิยสังโยชน์ สังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ คือ (๑) สักกายทิฏฐิ ความเห็นเป็นเหตุถือตัวถือตน (๒) วิจิกิจฉา ความสงสัย (๓) สีลัพพตปรามาส ความเชื่อถือสิ่งศักดิ์สิทธิ์ด้วยอำนาจศีลพรต (๔) กามฉันทะ ความพอใจในกาม (๕) พยาบาท ความคิดแก้แค้นผู้อื่น และ อุทธัมภาคิยสังโยชน์ สังโยชน์เบื้องสูง ๕ คือ (๑) รูปราคะ ความติดอยู่ในรูปภพ (๒) อรูปราคะ ความติดอยู่ในอรูปภพ (๓) มานะ ความถือตัวว่าเป็นนั่นเป็นนี่ (๔) อุทธัจจะ ความฟุ้งซ่าน (๕) อวิชชา ความหลงอันเป็นเหตุไม่รู้จริง {ที.ปา. (แปล) ๑๑/๓๑๕/๓๑๒, ขุ.ธ.อ. ๒/๑๐๖}
- ๑ในที่นี้ สัจจะ หมายถึงวจีสัจจะ ความจริงทางวาจา คือพูดแล้วทำตามที่พูดจริง ธัมมะ หมาย ถึงวิจารณปัญญา ปัญญาในการพิจารณาว่าเมื่อทำสิ่งนี้แล้วจักเกิดเป็นสิ่งนี้ ธิติ หมายถึงความ เพียรที่ต่อเนื่องสม่ำเสมอ จาคะ หมายถึงความเสียสละได้แม้กระทั่งตน (ขุ.ชา.อ. ๒/๕๘)
จบ ๖. กัญจนขันธชาดก