พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย · เตรสนิบาต
๔. จุลลนารทกัสสปชาดก
เล่ม ๒๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๗๖๔–๑๗๗๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๔/๑๐ ในเตรสนิบาตมี ๔ ฉบับ
๔๗๗. จูฬนารทกสฺสปชาตก (๔)
๔. จูฬนารทกัสสปชาดก (๔๗๗)
ว่าด้วยกัสสปดาบสสอนจูฬนารทดาบส
(พระโพธิสัตว์ถามลูกชายว่า)
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก เตรสนิบาต จุลลนารทกัสสปชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๖๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๗ หน้า ๒๗๓–๒๗๔ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๗ หน้า ๔๐๓–๔๐๕
น เต กฏฺฐานิ ภินฺนานิ น เต อุทกมาภตํ
อคฺคีปิ เต น หาสิโต (๑) กินฺนุ มนฺโทว ฌายสิ.
- ๑ฉ.ม.อิ. หาปิโต
ฟืนลูกก็มิได้ผ่า น้ำลูกก็มิได้ตัก
แม้ไฟลูกก็มิได้ก่อให้โพลงขึ้น
ทำไมหนอ ลูกจึงซบเซาเหมือนคนปัญญาอ่อน
(ดาบสกุมารตอบว่า)
น อุสฺสเห วเน วตฺถุํ กสฺสปามนฺตยามิ ตํ
ทุกฺโข วาโส อรญฺญสฺมึ รฏฺฐํ อิจฺฉามิ คนฺตเว.
พ่อกัสสปะ ลูกหมดความพยายามที่จะอยู่ป่าต่อไป
ขอกราบลาพ่อ การอยู่ในป่าลำบาก
ลูกต้องการจะไปยังเมือง
ยถา อหํ อิโต คนฺตฺวา ยสฺมึ ชนปเท วสํ
อาจารํ พฺรเหฺม (๑) สิกฺเขยฺยํ ตํ ธมฺมํ อนุสาส มํ.
- ๑ม. พฺรหมํ
พ่อพราหมณ์ ลูกไปจากที่นี้แล้ว
ไปอยู่ชนบทใดชนบทหนึ่ง
พึงศึกษาอาจาระอันเป็นประเพณีที่ควรศึกษา
ขอพ่อกรุณาสอนธรรม นั้นให้ลูกด้วย
(พระโพธิสัตว์กล่าวว่า)
- ๑หมายถึงมารยาทซึ่งเป็นจารีตประเพณีที่ควรศึกษาของสถานที่นั้น (ขุ.ชา.อ. ๖/๔๒/๑๖๑)
- ๒ธรรม หมายถึงจารีตประเพณีของชาวชนบทนั้น (ขุ.ชา.อ. ๖/๔๓/๑๖๑)
สเจ อรญฺญํ หิตฺวาน วนมูลผลานิ จ
รฏฺเฐ โรจยเส วาสํ ตํ ธมฺมํ นิสาเมหิ เม.
ถ้าลูกทิ้งป่าและมูลผลาหารในป่า
พอใจการอยู่ในเมือง
ลูกจงตั้งใจฟังธรรมนั้นจากพ่อ
วิสํ มา ปฏิเสวิตฺโถ ปปาตํ ปริวชฺชย
ปงฺเก จ มา วิสีทิตฺโถ (๑) ยตฺโต จาสีวิเส จเร.
- ๑ม. ปงฺโก จ มา วิสิยิตฺโถ
อย่าเสพของมีพิษ ๑ จงเว้นเหวให้ห่างไกล ๑
อย่าจมลงในเปือกตม ๑ พึงระมัดระวังเมื่ออยู่ใกล้อสรพิษ ๑
(ดาบสกุมารเมื่อไม่รู้ความหมายของคำที่พ่อกล่าวโดยย่อ จึงถามว่า)
กินฺนุ วิสํ ปปาโต วา ปงฺโก วา พฺรหฺมจารินํ
กํ ตฺวํ อาสีวิสํ พฺรูสิ ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต.
อะไรหนอคือของมีพิษ เหว
หรือเปือกตม สำหรับผู้ประพฤติพรหมจรรย์
อะไรที่พ่อกล่าวว่า เป็นอสรพิษ
ลูกถามแล้ว ขอพ่อจงบอกเรื่องนั้น
(ฝ่ายพระโพธิสัตว์ตอบว่า)
อาสโว ตาต โลกสฺมึ สุรา นาม ปวุจฺจติ
มนุญฺโญ (๑) สุรภี วคฺคุ สาทุขุทฺทรสูปโม
วิสํ ตทาหุ อริยา เส พฺรหฺมจริยสฺส นารท.
- ๑ก.สี.อิ. มนุญฺญา
พ่อนารทะ ของหมักดองในโลกที่เขาเรียกชื่อว่าสุรา
ทำใจให้ฮึกเหิม มีกลิ่นหอม น่าพอใจ มีรสอร่อยเหมือนน้ำผึ้ง
สุรานั้น พระอริยะทั้งหลายกล่าวว่า
เป็นของมีพิษสำหรับพรหมจรรย์
อิตฺถิโย ตาต โลกสฺมึ ปมตฺตํ ปมเถนฺติ ตา
หรนฺติ ยุวิโน จิตฺตํ ตูลํ ภฏฺฐํว มาลุโต
ปปาโต เอโส อกฺขาโต พฺรหฺมจริยสฺส นารท.
พ่อนารทะ หญิงทั้งหลายในโลกย่อมย่ำยีชายผู้ประมาทแล้ว
พวกหล่อนย่อมชักจูงจิตของชายหนุ่มไป
เหมือนลมพัดปุยนุ่นที่พลัดตกจากต้น
สภาพนั้นบัณฑิตทั้งหลายกล่าวว่า
เป็นเหวสำหรับพรหมจรรย์
ลาโภ สิโลโก สกฺกาโร ปูชา ปรกุเลสุ จ
ปงฺโก เอโสว อกฺขาโต พฺรหฺมจริยสฺส นารท.
ลาภ ๑ ความมีชื่อเสียง ๑ สักการะ ๑
การบูชาในสกุลอื่น ๆ ๑
พ่อนารทะ นี้แหละบัณฑิตทั้งหลายกล่าวว่า
เป็นเปือกตมของพรหมจรรย์
สสตฺถา (๑) ตาต ราชาโน อาวสนฺติ มหึ อิมํ
เต ตาทิเส มนุสฺสินฺเท มหนฺเต ตาต นารท.
- ๑ก.ม. มหนฺตา
พ่อนารทะ พระราชาทั้งหลายทรงมีศัสตราวุธ
ทรงปกครองแผ่นดินนี้
พระราชาผู้จอมมนุษย์ ผู้ยิ่งใหญ่เช่นนั้น
เจ้าควรระวัง
อิสฺสรานํ อธิปตีนํ น เตสํ ปาทโต จเร
อาสีวิโสติ (๑) อกฺขาโต พฺรหฺมจริยสฺส นารท.
- ๑สี.อิ. อาสีวิโสโส
พ่อนารทะ พระราชาผู้เป็นอิสระ เป็นอธิบดีเหล่านั้น
เจ้าอย่าอยู่ใกล้ชิดเลย
พระราชานี้แหละบัณฑิตทั้งหลายกล่าวว่า
เป็นอสรพิษสำหรับพรหมจรรย์
ภตฺตตฺโถ ภตฺตกาเล จ ยํ เคหํ อุปสงฺกเม
ยเทตฺถ กุสลํ ชญฺญา ตตฺถ ฆาเสสนํ จเร.
อนึ่ง คนผู้ต้องการอาหารในเวลาอาหาร
พึงเข้าไปยังเรือนหลังใดหลังหนึ่ง
บรรดาเรือนเหล่านี้ เจ้าพึงเที่ยวแสวงหาอาหาร
ในเรือนหลังที่ตนทราบว่าดีงาม
ปวิสิตฺวา ปรกุลํ ปานตฺถํ โภชนาย วา
มิตํ ขาเท มิตํ ภุญฺเช น จ รูเป มนํ กเร.
ครั้นเข้าไปยังสกุลอื่นเพื่อประโยชน์แก่น้ำหรือโภชนาหาร
ควรขบเคี้ยวบริโภคแต่พอประมาณ ไม่ควรใฝ่ใจในรูป
โคฏฺฐํ มชฺชํ กิราสญฺจ (๑) สภา นิกิรณานิ จ
อารกา ปริวชฺเชหิ ยานีว วิสมํ ปถนฺติ.
จูฬนารทชาตกํ (๒) จตุตฺถํ.
- ๑ฉ.ม. กิราฏญฺจ
- ๒ฉ.ม. จูฬนารทชาตกํ
คอกโค ๑ โรงสุรา ๑ นักเลง ๑ หอประชุม ๑
สถานที่เก็บเงินทอง ๑ เจ้าจงเว้นให้ห่างไกล
เหมือนคนขับยานพาหนะเว้นหนทางที่ขรุขระ
จูฬนารทกัสสปชาดกที่ ๔ จบ
จบ ๔. จุลลนารทกัสสปชาดก