พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย · เตรสนิบาต
๔. จุลลนารทกัสสปชาดก
เล่ม ๒๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๗๖๔–๑๗๗๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๔/๑๐ ในเตรสนิบาตมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก เตรสนิบาต จุลลนารทกัสสปชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๖๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๗ หน้า ๔๓๕–๔๓๗
(พญาหงส์โพธิสัตว์กราบทูลว่า)
{๑๗๖๓} [๑๘๑๘] ขอเดชะพระมหาราชผู้เป็นมิ่งขวัญแห่งรัฐ ถ้าพวกเรายังอยู่กันเป็นปกติอย่างนี้อันตรายจักยังไม่มีทั้งแก่พระองค์และแก่ข้าพระองค์เป็นอันแน่นอนว่าเราทั้งสองคงได้พบเห็นกัน ในเมื่อวันคืนผ่านไปเป็นแน่
๔. จุลลนารทกัสสปชาดก (๔๗๗)
ว่าด้วยพิษ เหว หล่ม และอสรพิษแห่งพรหมจรรย์
(พระดาบสโพธิสัตว์ถามดาบสกุมารผู้เป็นบุตรชายว่า)
{๑๗๖๔} [๑๘๑๙] ฟืนเจ้าก็มิได้ผ่า นํ้าท่าเจ้าก็มิได้ตัก แม้กองไฟเจ้าก็มิได้ก่อให้ลุกไว้ เหตุไรหนอ เจ้าจึงซึมเซื่องเหมือนคนปัญญาอ่อน
(ดาบสกุมารตอบว่า)
{๑๗๖๕} [๑๘๒๐] คุณพ่อกัสสปะ ลูกไม่อาจจะอยู่ในป่าได้ต่อไป ลูกจะขอลาคุณพ่อไป การอยู่ในป่าลำบาก ลูกปรารถนาจะไปยังบ้านเมือง
{๑๗๖๖} [๑๘๒๑] ข้าแต่คุณพ่อผู้เป็นดุจพรหมลูกออกจากป่านี้ไปอยู่ที่ชนบทใด ๆ จะพึงศึกษาขนบธรรมเนียมที่ชาวชนบทนั้น ๆ เขา ประพฤติกันอย่างไร ขอคุณพ่อช่วยพร่ำสอนขนบธรรมเนียมนั้นแก่ลูกด้วยเถิด(พระดาบสโพธิสัตว์กล่าวว่า)
{๑๗๖๗} [๑๘๒๒] ถ้าเจ้าจะละป่า เหง้ามันและผลไม้ในป่าไป พอใจอยู่ใน บ้านเมือง เจ้าจงสำเหนียกจารีตของชนบทนั้นของเราไว้ดังนี้
{๑๗๖๘} [๑๘๒๓] เจ้าจงอย่าเสพของมีพิษ ๑ จงเว้นเหวโดยเด็ดขาด ๑ อย่าจมอยู่ในหล่ม ๑ เมื่ออยู่ใกล้อสรพิษ จงเตรียมตัวให้พร้อม ๑
(ดาบสกุมารถามดาบสบิดาว่า)
{๑๗๖๙} [๑๘๒๔] ผมขอถาม คุณพ่อกล่าวถึงอะไรว่าเป็นพิษ เป็นเหว เป็นหล่ม เป็นอสรพิษของพรหมจรรย์ ลูกถามแล้ว ขอคุณพ่อโปรดบอก ความข้อนั้นแก่ลูกด้วยเถิด(พระดาบสโพธิสัตว์กล่าวว่า)
{๑๗๗๐} [๑๘๒๕] ลูกนารทะเอย น้ำหมักดองในโลกเขาเรียกชื่อว่าสุรา สุรานั้นทำให้ใจฮึกเหิม มีกลิ่นหอม ทำให้พูดมาก มีรสหวานอร่อย ปานน้ำผึ้ง พระอริยเจ้าทั้งหลายกล่าวถึงสุรานั้นว่าเป็นพิษของ พรหมจรรย์{๑๗๗๑} [๑๘๒๖] ลูกนารทะเอย สตรีทั้งหลายในโลกย่อมยํ่ายีบุรุษผู้ประมาทแล้ว พวกนางย่อมจูงจิตของบุรุษไปเหมือนลมพัดปุยนุ่นที่หล่นจากต้นไปฉะนั้น นี่บัณฑิตกล่าวว่าเป็นเหวของพรหมจรรย์{๑๗๗๒} [๑๘๒๗] <*> ลูกนารทะเอย ลาภ ๑ สรรเสริญ ๑ สักการะ ๑ การบูชาในตระกูลอื่น ๑ บัณฑิตกล่าว ๔ อย่างนี้ว่าเป็นหล่มของพรหมจรรย์
{๑๗๗๓} [๑๘๒๘] ลูกนารทะเอย พระราชาทั้งหลายเป็นผู้ยิ่งใหญ่ ทรงครอบครองแผ่นดินนี้ เจ้าอย่าเข้าไปใกล้พระราชาผู้ยิ่งใหญ่ เป็นจอมคนเช่นนั้น
{๑๗๗๔} [๑๘๒๙] ลูกนารทะเอย เจ้าอย่าเที่ยวไปใกล้บาทมูลแห่งพระราชา ทั้งหลายผู้เป็นอิสราธิบดีเหล่านั้น พระราชานั้นบัณฑิตกล่าวว่า เป็นอสรพิษของพรหมจรรย์
{๑๗๗๕} [๑๘๓๐] บุคคลผู้ต้องการอาหารในเวลาอาหาร จะเข้าไปสู่เรือนหลังใด เรือนหลังใดเจ้ารู้ว่าดีงามพึงเที่ยวแสวงหาอาหารในเรือนหลังนั้น[๑๘๓๑] เมื่อเข้าไปในตระกูลอื่นเพื่อนํ้าดื่มหรือโภชนาหาร พึงขบเคี้ยว พึงบริโภคแต่พอประมาณ และอย่าใส่ใจในรูปของหญิง
{๑๗๗๖} [๑๘๓๒] คอกโค ๑ ร้านสุรา ๑ คนเกเร ๑ ที่ประชุม ๑ ที่เก็บทรัพย์ ทั้งหลาย ๑ เจ้าจงหลีกเว้นเสียให้ห่างไกล เหมือนบุคคลผู้ขับขี่ ยานพาหนะหลีกเว้นหนทางอันไม่ราบเรียบฉะนั้น
๕. ทูตชาดก (๔๗๘)
ว่าด้วยการบอกความทุกข์แก่ผู้ที่ควรบอก
(พระราชาตรัสถามพราหมณ์โพธิสัตว์ผู้นั่งอดอาหารว่า)
{๑๗๗๗} [๑๘๓๓] ดูก่อนพราหมณ์ เราส่งทูตทั้งหลายมาเพื่อท่านผู้เพ่งฌานอยู่ที่ฝั่งแม่นํ้าคงคา ทูตเหล่านั้นถามท่าน ท่านก็มิได้บอกให้แจ่มแจ้ง ความทุกข์ที่เกิดขึ้นแก่ท่านนั้นเป็นความตายของท่านหรือ(พราหมณ์โพธิสัตว์กราบทูลว่า)
{๑๗๗๘} [๑๘๓๔] ขอเดชะพระองค์ผู้ทรงเป็นมิ่งขวัญแห่งราษฎรแคว้นกาสีถ้า ความทุกข์เกิดขึ้นแก่พระองค์ ผู้ใดเปลื้องพระองค์จากทุกข์ไม่ได้ พระองค์ก็อย่าได้ตรัสบอกความทุกข์นั้นแก่ผู้นั้น{๑๗๗๙} [๑๘๓๕] ผู้ใดจะพึงเปลื้องทุกข์ของบุคคลผู้เกิดทุกข์ได้แม้สักส่วนหนึ่งโดยธรรม จึงควรเล่าแจ้งแก่ผู้นั้นได้โดยแท้
จบ ๔. จุลลนารทกัสสปชาดก