arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา · ติงสนิบาต

๑. ปุสสเถรคาถา

เล่ม ๒๖

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๓๙๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๓ ในติงสนิบาตมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา ติงสนิบาต ปุสสเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๓ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๖ หน้า ๕๔๖–๕๕๑

หน้า ๕๔๖

๑๗. ติงสนิบาต

๑. ปุสสเถรคาถา

คาถาสุภาษิตของพระปุสสเถระ

{๓๙๕}[๙๔๙] ฤๅษีผู้มีชื่อตามโคตรว่าปัณฑรสะ เห็นภิกษุเป็นอันมาก น่าเลื่อมใส อบรมตนสำรวมระวังดีแล้ว จึงได้ถามพระปุสสเถระว่า[๙๕๐] ในภายภาคหน้า ภิกษุทั้งหลายในศาสนานี้จักมีความพอใจอย่างไร มีอัธยาศัยอย่างไร มีอากัปกิริยาอย่างไร กระผมถามแล้ว ขอจงบอกความขอนั้นแก่กระผมด้วยเถิด

(พระปุสสเถระจึงกล่าวตอบด้วยคาถาเหล่านี้ ความว่า)

[๙๕๑] ดูก่อนปัณฑรสฤๅษี ขอเชิญฟ้งคำของอาตมา จงจำคำของอาตมาให้ดี อาตมาจะบอกเรื่องอนาคตให้ฟัง

[๙๕๒] คือ ในภายภาคหน้า ภิกษุเป็นอันมากจักเป็นคนมักโกรธ มักผูกโกรธ ลบหลู่คุณท่าน หัวดื้อ โอ้อวด มักริษยา มีวาทะขัดแย้งกัน[๙๕๓] จักเป็นผู้มีมานะในธรรมที่ยังไม่รู้ทั่วถึง คิดว่าตื้นในธรรม ที่ลึกซึ้ง เป็นคนใจเบา ไม่หนักแน่นในธรรม ไม่มีความเคารพกันและกัน[๙๕๔] ในภายภาคหน้า โทษเป็นอันมากจักเกิดขึ้นในหมู่สัตว์โลก ก็เพราะภิกษุทั้งหลายผู้ไร้ปัญญาจักทำธรรมที่พระศาสดา ทรงแสดงไว้ดีแล้วนี้ให้มัวหมอง

หน้า ๕๔๗

[๙๕๕] ทั้งพวกภิกษุที่มีคุณอันเลว ชอบพูด แกล้วกล้า มีกำลังพวกมาก ปากกล้า ไม่ยอมฟังใคร ก็จักมีขึ้นในสังฆมณฑล[๙๕๖] ส่วนภิกษุทั้งหลายที่มีคุณธรรม พูดตามเนื้อความ มีความละอายใจ ไม่ต้องการอะไร จักมีกำลังพวกถดถอย ในสังฆมณฑล[๙๕๗] ในภายภาคหน้า ภิกษุทั้งหลายผู้มีปัญญาทรามจักพากัน ยินดีเงินทอง ไร่นา ที่ดิน แพะ แกะ และคนใช้หญิงชาย[๙๕๘] จักเป็นคนพาล มุ่งแต่จะยกโทษผู้อื่น ไม่ตั้งมั่นอยู่ในศีลถือตัว เที่ยวแส่หายินดีแต่การทะเลาะวิวาทเหมือนพวกมฤคในป่า[๙๕๙] จักมีใจฟุ้งซ่าน นุ่งห่มจีวรสีเขียว เป็นคนลวงโลก กระด้าง แส่หาแต่ลาภผล เที่ยวชูเขาคือมานะ ทำตนดังพระอริยเจ้าท่องเที่ยวไป[๙๖๐] จักเป็นผู้แต่งผมด้วยน้ำมัน เหลาะแหละ ใช้ยาหยอด และทาตา คลุมร่างด้วยจีวรสีงา ลัญจรไปมาตามถนน[๙๖๑] จักพากันรังเกียจผ้าที่ย้อมด้วยน้ำฝาดที่พระอริยเจ้าไม่รังเกียจ ซึ่งย้อมดีแล้ว เป็นธงชัยของพระอรหันต์ พากันยินดีแต่ในผ้าขาว[๙๖๒] จักเป็นผู้มุ่งแต่ลาภผล เป็นคนเกียจคร้าน มีความเพียรหย่อน เบื่อที่จะอยู่ในเสนาสนะป่า อยู่กันแต่ในเสนาสนะใกล้หมู่บ้าน

หน้า ๕๔๘

[๙๖๓] ในภายภาคหน้า ภิกษุเหล่าใดยินดีมิจฉาชีพ ได้ลาภเสมอ ๆ ก็จักพากันประพฤติตามภิกษุเหล่านั้นเที่ยวไปไม่สำรวมระวัง

[๙๖๔] ในภายภาคหน้า ภิกษุที่ไม่ได้ปัจจัยลาภจักไม่เป็นปูชนียบุคคลต่อไป ภิกษุทั้งหลายจักไม่คบหาภิกษุเหล่านั้นแม้จะเป็นปราชญ์ มีศีลเป็นที่รัก

[๙๖๕] จักใช้สอยผ้าสีแดงที่คนป่าชอบย้อมใช้ รังเกียจผ้าที่เป็นธงชัยของตน บางพวกก็นุ่งห่มผ้าสีขาวที่เป็นธงชัยของพวกเดียรถีย์

[๙๖๖] อนึ่ง ในภายภาคหน้า ภิกษุทั้งหลายจักไม่มีความเคารพในผ้ากาสาวพัสตร์ จักไม่พิจารณาเสียก่อนใช้ผ้ากาสาวพัสตร์

[๙๖๗] ขนาดพญาช้างฉัททันต์ที่ถูกลูกศรแทง ถูกทุกขเวทนาครอบงำ ร่างกายเปลี่ยนแปลงอยู่ ก็ยังได้พิจารณา(ถึงผ้ากาสาวพัสตร์) ที่หนักอึ้ง เป็นอจินไตยเลย[๙๖๘] กล่าวคือพญาช้างฉัททันต์ได้เห็นผ้ากาสาวพัสตร์อันเป็นธงชัยของพระอรหันต์ ที่พรานโสณุตตระห่มไปในคราวนั้น ก็ไม่กล้าทำร้าย ได้แต่กล่าวคาถาอันประกอบด้วยประโยชน์ในขณะนั้นว่า[๙๖๙] ผู้ใดยังไม่หมดกิเลสดุจน้ำฝาด ปราศจากความข่มใจ และความจริงใจ จะมานุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ ผู้นั้นย่อมไม่สมควรจะนุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์เลย

หน้า ๕๔๙

[๙๗๐] ส่วนผู้ใดมีกิเลสดุจนํ้าฝาดจืดจางแล้ว ตั้งมั่นเป็นอย่างดีแล้วในศีล ประกอบด้วยความข่มใจและความจริงใจ ผู้นั้นแลสมควรจะนุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์[๙๗๑] ผู้ใดมีศีลวิบัติ มีปัญญาทราม มีอินทรีย์เปิดเผย ทำตามที่ใจชอบ มีจิตฟุ้งซ่าน ปราศจากหิริโอตตัปปะ ผู้ นั้นย่อมไม่สมควรจะนุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์เลย[๙๗๒] ส่วนผู้ใดสมบูรณ์ด้วยศีล ปราศจากราคะ มีใจตั้งมั่น มีความดำริในใจผ่องใส ผู้นั้นแลสมควรจะนุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์

[๙๗๓] ผู้ใดมีจิตฟุ้งซ่าน มีมานะฟูขึ้น เป็นคนพาล ไม่มีศีล ผู้นั้นย่อมควรจะนุ่งห่มแต่ผ้าขาวเท่านั้น จักควรนุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์อย่างไร

[๙๗๔] อนึ่ง ในภายภาคหน้า ภิกษุและภิกษุณีทั้งหลายจักมีจิตชั่วร้าย ไม่เอื้อเฟื้อ ข่มขี่ภิกษุทั้งหลายผู้คงที่ มีเมตตาจิต

[๙๗๕] แม้ภิกษุทั้งหลายผู้เป็นพาล มีปัญญาทราม มีอินทรีย์เปิดเผย ทำตามที่ใจชอบ ถึงพระเถระจะให้ศึกษาการใช้สอยจีวร ก็จักไม่เชื่อฟัง

[๙๗๖] ภิกษุผู้เป็นพาลเหล่านั้นซึ่งพระเถระทั้งหลายให้การศึกษา แล้วเหมือนอย่างนั้น จักไม่เคารพกันและกัน ไม่เอื้อเฟื้อ ในพระอุปัชฌาย์อาจารย์ จักเป็นเหมือนม้าโกงไม่ยอมฟังนายสารถีฉะนั้น

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑มีอินทรีย์เปิดเผย (ปากโฏ) หมายถึงไม่สำรวมระวังตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ เพราะความฟุ้งซ่าน อีกนัยหนึ่ง ปากโฏ แปลว่า ผู้อื้อฉาว คีอมีชื่อปรากฏว่าเป็นผู้ทุศีล (ขุ.เถร.อ. ๒/๔๐๕)
หน้า ๕๕๐

[๙๗๗] ในกาลภายหลัง ภิกษุและภิกษุณีทั้งหลาย ในอนาคต จักปฏิบัติอย่างนี้

(ครั้นท่านพระปุสสเถระแสดงมหาภัยอันจะเกิดขึ้นในอนาคตอย่างนี้แล้ว เมื่อจะให้โอวาทภิกษุที่ประชุมอัน ณ ที่นั้นอีก จึงภาษิตคาถาไว้ ๓ คาถา ความว่า)[๙๗๘] ภัยใหญ่หลวงในอนาคตที่จะทำอันตรายต่อข้อปฏิบัติย่อมมาในอนาคตอย่างนี้ก่อน ขอท่านทั้งหลายจงเป็นผู้ว่าง่าย จงพูดแต่ถ้อยคำที่สละสลวย มีความเคารพกันและกัน[๙๗๙] มีเมตตาจิต มีความกรุณาต่ออัน จงสำรวมในศีล ปรารภความเพียร มีจิตมุ่งพระนิพพาน มีความบากบั่นมั่นคง เป็นนิจ

[๙๘๐] ขอท่านทั้งหลายจงเห็นความประมาทโดยความเป็นภัยและ จงเห็นความไม่ประมาทโดยเป็นความปลอดภัย แล้วจงเจริญมรรคอันประกอบด้วยองค์ ๘ จะบรรลุอมตบท คือพระนิพพานได้

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ในกาลภายหลัง มติของอาจารย์บางพวก (เกจิอาจารย์) ให้ความหมายไว้ว่า หมายถึงกาลภายหลัง จากตติยลังคายนา คีอการทำสังคายนาพระธรรมวินัยครั้งที่ ๓ อาจารย์พวกหนึ่ง (เอเกอาจารย์) ไม่เห็นด้วยกับมตินั้น โดยให้เหตุผลว่า พระพุทธศาสนามี ๕ ยุค คือ (๑) วิมุตติยุค ยุคแห่ง ความหลุดพ้น (๒) สมาธิยุค ยุคแห่งการฝึกสมาธิ (๓) สีลยุค ยุคแห่งการรักษาศีล (๔) สุตยุค ยุคแห่งการศีกษาเล่าเรียน (๕) ทานยุค ยุคแห่งการให้ทาน เมื่อยุคที่ ๑ หมดไป ยุคที่ ๒ ก็แทนที่ เมื่อผ่านยุคที่ ๒ ก็มาถึงยุคที่ ๓ และเมื่อยุคที่ ๓ คือ สีลยุคหมดไป ก็เข้าสู่สุตยุค ในยุคนี้ก็จะมีแต่ ภิกษุผู้มีศีลไม่บริสุทธิ์รักษาความเป็นพหูสูตด้านปริยัติไว้เป็นบางส่วนเพราะมุ่งลาภสักการะเป็นต้น เมื่อปริยัติอันตรธานไป ก็เหลือแต่เพียงเพศ แล้วเข้าสู่ทานยุค ซี่งเป็นยุคที่มุ่งแต่รวบรวบทรัพย์ให้ทานกัน ถือว่าเป็นการปฏิบัติชอบก่อนจะสิ้นพระศาสนา ดังนั้น ในกาลภายหลัง จึงหมายถึง กาลภายหลังจากสุตยุคไป อาจารย์อีกพวกหนึ่ง (อปเรอาจารย์) ให้ความหมายว่า หมายถึงกาลภายหลังจากสีลยุคไป (ขุ.เถร.อ. ๒/๔๐๖)
หน้า ๕๕๑

๒. สารีปุตตเถรคาถา

คาถาสุภาษิตของพระสารีบุตรเถระ

(ท่านพระสารีบุตรเถระครั้นสำเร็จสาวกบารมีญาณ ดำรงอยู่ในตำแหน่งพระธรรมเสนาบดีอย่างนี้แล้ว หวังจะทำประโยชน์แก่หมู่สัตว์ จึงวันหนึ่ง เมื่อจะประกาศความประพฤติของตนแก่เพื่อนร่วมพรหมจรรย์ทั้งหลาย ได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ความว่า){๓๙๖}[๙๘๑] บุคคลใดสมบูรณ์ด้วยศีล สงบระงับ มีสติ มีความดำริชอบ มีปกติเพ่งพินิจ ไม่ประมาท ยินดีในอารมณ์ภายในคือกัมมัฏฐานภาวนา มีจิตตั้งมั่นดีแล้ว อยู่ผู้เดียว ยินดีด้วยปัจจัยตามมีตามได้ นักปราชญ์ทั้งหลายเรียกบุคคล นั้นว่าภิกษุ[๙๘๒] ภิกษุเมื่อบริโภคอาหารจะเป็นของสดหรือของแห้งก็ตาม ไม่พึงติดใจจนเกินไป พึงเป็นผู้มีท้องพร่อง มีอาหารพอประมาณ มีสติอยู่

[๙๘๓] ยังอีก ๔ - ๕ คำจะอิ่ม ควรหยุดฉัน แล้วดื่มนํ้าแทนเทำนี้ก็เป็นการเพียงพอเพื่ออยู่สบายของภิกษุผู้มีจิตมุ่งพระนิพพาน

[๙๘๔] ถ้าจีวรที่เป็นกัปปิยะปกปิดอวัยวะที่ควรปกปิดได้ จีวรนี้ถือว่ามีประโยชน์ เท่านี้ก็เป็นการเพียงพอเพื่ออยู่สบาย ของภิกษุผู้มีจิตมุ่งพระนิพพาน

[๙๘๕] เมื่อภิกษุนั่งขัดสมาธิในกุฎีใด ฝนสาดรดเข่าทั้งสองไม่ได้ กุฏีนี้ก็เป็นการเพียงพอเพื่ออยู่สบายของภิกษุผู้มีจิตมุ่งพระนิพพาน