พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรีคาถา · ว่าด้วยคาถาสุภาษิตในโสฬสกนิบาต
ปุณณิกาเถรีคาถา
เล่ม ๒๖ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๖๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๖ ในว่าด้วยคาถาสุภาษิตในโสฬสกนิบาตมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรีคาถา ว่าด้วยคาถาสุภาษิตในโสฬสกนิบาต ปุณณิกาเถรีคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๔ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๖ หน้า ๖๖๐–๖๖๓
[๒๒๙] ในเวลาที่พระพุทธเจ้าจะทรงทำยมกปาฏิหาริย์เราได้ เนรมิตรถเทียมด้วยม้า ๔ ตัวด้วยฤทธิ์ เข้าไปถวายบังคม พระบาทของพระพุทธเจ้าผู้มีสิริ ผู้ทรงเป็นที่พึ่งของสัตว์โลก แล้วได้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง(มารผู้ประสงค์ให้พระเถรีเบื่อหน่ายความสงัด จึงกล่าวคาถานี้ว่า)
[๒๓๐] ท่านผู้เดียวเข้าไปอาศัยป่าไม้สาละที่ออกดอกบานสะพรั่ง ตลอดยอด ยืนอยู่ที่โคนไม้ ท่านไม่มีใครเป็นเพื่อน ท่านไม่กลัวความพาลของพวกนักเลงหรือ
(พระอุบลวัณณาเถรีกล่าวว่า)
[๒๓๑] ถึงจะมีนักเลงตั้งร้อยตั้งพันเช่นนี้มาในที่นี้ เราก็ไม่หวั่นไหว ไม่สะเทือนขน ดูก่อนมาร ท่านคนเดียวจักทำอะไรเราได้[๒๓๒] เรานี้จะหายตัวก็ได้ หรือจะเข้าท้องของท่านก็ได้ แม้จะยืนอยู่ระหว่างคิ้วของท่าน ท่านก็ไม่เห็นเรายืนอยู่
[๒๓๓] เราเป็นผู้ชำนาญในทางจิต อบรมอิทธิบาทดีแล้ว ได้ทำให้แจ้งอภิญญา ๖ แล้ว ทำตามคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า เสร็จแล้ว[๒๓๔] กามทั้งหลายมีอุปมาดังหอกและหลาว เป็นฝีร้ายแห่งขันธ์ทั้งหลาย บัดนี้เราไม่ไยดีถึงความยินดีในกามที่ท่านกล่าวถึงนั้น[๒๓๕] เรากำจัดความเพลิดเพลินในสิ่งทั้งปวงได้แล้ว ทำลายกองแห่งความมืดได้แล้ว ดูก่อนมารใจบาป ท่านจงรู้อย่างนี้ ถึงตัวท่านเองก็ถูกเรากำจัดได้แล้ว
จบ ทวาทสกนิบาต
...
๑๒. โสฬสกนิบาต
๑. ปุณณิกาเถรีคาถา
คาถาสุภาษิตของพระปุณณิกาเถรี
(พระปุณณิกาเถรีกล่าวว่า)
{๔๖๖}[๒๓๖] เราเป็นคนตักนํ้า กลัวต่อภัยคือการลงโทษของนาย ถูก ภัยคือวาจาและโทสะของนายเบียดเบียนเอา จึงต้องลงตักนํ้าในฤดูหนาวเป็นประจำ[๒๓๗] ดูก่อนพราหมณ์ ท่านกลัวใครเล่าจึงลงตักนํ้าเป็นประจำ ท่านมีตัวสั่นเทา เสวยทุกข์คือความหนาวที่ร้ายกาจอยู่
(พราหมณ์กล่าวว่า)
[๒๓๘] ดูก่อนแม่ปุณณิกาผู้เจริญ ก็เมื่อท่านรู้อยู่ว่าเรากำลังทำกุศลกรรมที่ห้ามกันบาปกรรมได้ จะมาสอบถามเราทำไม
[๒๓๙] ก็ผู้ใดจะเป็นคนแก่หรือคนหนุ่มก็ตามทำบาปกรรมไว้ แม้ ผู้นั้นก็ย่อมพ้นจากบาปกรรมได้ด้วยการอาบนํ้า
(พระปุณณิกาเถรีกล่าวว่า)
[๒๔๐] ก็ผู้ไม่รู้คนไหนหนอมาบอกความนี้แก่ท่านผู้ไม่รู้ว่า ‘ก็ บุคคลจะพ้นจากบาปกรรมได้เพราะการอาบนํ้า,
[๒๔๑] พวกกบ เต่า งู จระเข้ และสัตว์นํ้าอื่น ๆ ก็จักพากันไปสู่สวรรค์ได้ทั้งหมดแน่นอน
[๒๔๒] พวกคนฆ่าแกะ พวกคนฆ่าสุกร พวกชาวประมง พวกพรานเนื้อ พวกโจร พวกนายเพชฌฆาต และคนที่ทำบาปกรรมอื่น ๆ แม้คนเหล่านั้นก็พึงพ้นจากบาปกรรม ได้เพราะการอาบนํ้า[๒๔๓] ถ้าแม่น้ำเหล่านี้พึงนำบาปที่ท่านทำไว้แล้วในกาลก่อนไปได้ ไซร้ แม่น้ำเหล่านี้ก็พึงนำบุญมาให้ท่านบ้าง เพราะบุญกรรมนั้น ท่านก็พึงเป็นผู้เหินห่างจากพระศาสนาได้[๒๔๔] ดูก่อนพราหมณ์ ท่านกลัวต่อบาปกรรมอันใดจึงลงอาบนํ้า เป็นประจำ ท่านอย่าได้ทำบาปกรรมอันนั้นเลย ความหนาวอย่าได้เบียดเบียนผิวของท่านเลย
(พราหมณ์กล่าวว่า)
[๒๔๕] ท่านนำข้าพเจ้าผู้เดินทางผิดไปสู่ทางที่พระอริยเจ้าเดินแล้ว ดูก่อนแม่ปุณณิกาผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอถวายผ้าสาฎก สำหรับสรงน้ำนี้แก่ท่าน
(พระปุณณิกาเถรีกล่าวว่า)
[๒๔๖] ผ้าสาฎกจงเป็นของท่านตามเดิมเถิด เราไม่ประสงค์ผ้าสาฎก ถ้าท่านกลัวต่อทุกข์ ถ้าท่านไม่ชอบทุกข์
[๒๔๗] ท่านก็อย่าทำกรรมอันเป็นบาปทั้งในที่แจ้งหรือในที่ลับ ก็ ถ้าท่านจักทำหรือกำลังทำกรรมอันเป็นบาปไซร้
[๒๔๘] แม้ท่านจะเหาะหนี้ไปในอากาศ ก็จักพ้นทุกข์ไปไม่ได้เลย ถ้าท่านกลัวต่อทุกข์ ถ้าท่านไม่ชอบทุกข์
[๒๔๙] ท่านก็จงเข้าถึงพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์ ผู้คงที่ว่าเป็นสรณะ จงสมาทานศีลทั้งหลาย สรณคมน์ และการสมาทานศีลของท่านนั้นจักเป็นไปเพื่อความหลุดพ้น(พราหมณ์กล่าวว่า)
[๒๕๐] เราจะเข้าถึงพระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์ ผู้คงที่ ว่าเป็นสรณะ จะสมาทานศีลทั้งหลาย สรณคมน์ และการสมาทานศีลของเรานั้นจักเป็นไปเพี่อประโยชน์แก่เรา[๒๕๑] เมื่อก่อน เราเป็นเผ่าพันธุ์แห่งพรหม วันนี้เราได้เป็นพราหมณ์จริง ๆ เราเป็นผู้มีวิชชา ๓ สมบูรณ์ด้วยเวท มีความสวัสดี เป็นผู้ล้างบาปได้แล้ว
จบ โสฬสกนิบาต
๑๓. วีสตินิบาต
๑. อัมพปาลีเถรีคาถา
คาถาสุภาษิตของพระอัมพปาลีเถรี
(พระอัมพปาลีเจริญวิปัสสนาเกิดความสังเวชเพราะร่างกายที่ชราภาพ เมื่อแสดงความไม่เที่ยงแห่งสังขารทั้งหลาย ได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ความว่า)
{๔๖๗} [๒๕๒] เมื่อก่อนผมของเรามีสีดำ คล้ายกับสีปีกแมลงภู่ มีปลายงอนงาม เดี๋ยวนี้เป็นเหมือนป่านเหมือนปอเพราะชรา พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ตรัสความจริงเป็นคำจริงแท้ ไม่แปรผันเป็นอย่างอื่น[๒๕๓] เมื่อก่อนมวยผมของเราอบด้วยเครื่องหอม มีกลิ่นหอม เหมือนผอบดอกไม้ที่เต็มด้วยดอกไม้ เดี๋ยวนี้มีกลิ่นเหมือนขนแพะเพราะชรา พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ตรัสความจริงเป็นคำจริงแท้ ไม่แปรผันเป็นอย่างอื่น[๒๕๔] เมื่อก่อนผมของเรานั้นสวยงามมีความวิจิตรด้วยหวี และปิ่นปีกผม เหมือนป่าไม้ที่ปลูกเป็นแถวขึ้นหนาแน่น เดี๋ยวนี้กลับร่วงโกร๋นในที่นั้น ๆ พระดำรัสของพระพุทธเจ้า ผู้ตรัสความจริงเป็นคำจริงแท้ ไม่แปรผันเป็นอย่างอื่น[๒๕๕] เมื่อก่อนผมของเราประดับด้วยมวยผมอันงดงาม ดัง ประดับด้วยทองอันละเอียดมีกลิ่นหอม เดี๋ยวนี้ล้านตลอด หัวเพราะชรา พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ตรัสความจริง เป็นคำจริงแท้ ไม่แปรผันเป็นอย่างอื่น
จบ ปุณณิกาเถรีคาถา