พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรีคาถา · ว่าด้วยคาถาสุภาษิตในโสฬสกนิบาต
๑. อัมพปาลีเถรีคาถา
เล่ม ๒๖ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๖๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๖ ในว่าด้วยคาถาสุภาษิตในโสฬสกนิบาตมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรีคาถา ว่าด้วยคาถาสุภาษิตในโสฬสกนิบาต อัมพปาลีเถรีคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๔ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๖ หน้า ๖๖๓–๖๖๖
๑๓. วีสตินิบาต
๑. อัมพปาลีเถรีคาถา
คาถาสุภาษิตของพระอัมพปาลีเถรี
(พระอัมพปาลีเจริญวิปัสสนาเกิดความสังเวชเพราะร่างกายที่ชราภาพ เมื่อแสดงความไม่เที่ยงแห่งสังขารทั้งหลาย ได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ความว่า)
{๔๖๗} [๒๕๒] เมื่อก่อนผมของเรามีสีดำ คล้ายกับสีปีกแมลงภู่ มีปลายงอนงาม เดี๋ยวนี้เป็นเหมือนป่านเหมือนปอเพราะชรา พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ตรัสความจริงเป็นคำจริงแท้ ไม่แปรผันเป็นอย่างอื่น[๒๕๓] เมื่อก่อนมวยผมของเราอบด้วยเครื่องหอม มีกลิ่นหอม เหมือนผอบดอกไม้ที่เต็มด้วยดอกไม้ เดี๋ยวนี้มีกลิ่นเหมือนขนแพะเพราะชรา พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ตรัสความจริงเป็นคำจริงแท้ ไม่แปรผันเป็นอย่างอื่น[๒๕๔] เมื่อก่อนผมของเรานั้นสวยงามมีความวิจิตรด้วยหวี และปิ่นปีกผม เหมือนป่าไม้ที่ปลูกเป็นแถวขึ้นหนาแน่น เดี๋ยวนี้กลับร่วงโกร๋นในที่นั้น ๆ พระดำรัสของพระพุทธเจ้า ผู้ตรัสความจริงเป็นคำจริงแท้ ไม่แปรผันเป็นอย่างอื่น[๒๕๕] เมื่อก่อนผมของเราประดับด้วยมวยผมอันงดงาม ดัง ประดับด้วยทองอันละเอียดมีกลิ่นหอม เดี๋ยวนี้ล้านตลอด หัวเพราะชรา พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ตรัสความจริง เป็นคำจริงแท้ ไม่แปรผันเป็นอย่างอื่น
[๒๕๖] เมื่อก่อนคิ้วของเรางดงามคล้ายลายเส้นที่ช่างศิลป์เขียนดีแล้ว เดี๋ยวนี้คดเคี้ยวด้วยรอยย่นเพราะชรา พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ตรัสความจริงเป็นคำจริงแท้ ไม่แปรผันเป็นอย่างอื่น[๒๕๗] เมื่อก่อนนัยน์ตาของเราดำขลับ มีแววใสงดงามเหมือนนิลมณี เดี๋ยวนี้ถูกชรากระทบเข้าแล้วไม่งามเลย พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ตรัสความจริงเป็นคำจริงแท้ ไม่ แปรผันเป็นอย่างอื่น[๒๕๘] เมื่อเวลาเรายังรุ่นสาว จมูกของเราโด่ง งามเหมือนเกลียวหรดาล เดี๋ยวนี้กลับเหมือนท่อนหนังที่ถูกอบแล้วเพราะชรา พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ตรัสความจริง เป็นคำจริงแท้ ไม่แปรผันเป็นอย่างอื่น[๒๕๙] เมื่อก่อนใบหูของเรางดงามเหมือนกำไลมือที่ทำเสร็จเรียบร้อยดีแล้ว
เดี๋ยวนี้กลับหย่อนยานด้วยรอยย่นเพราะชรา พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ตรัสความจริงเป็นคำจริงแท้ ไม่แปรผันเป็นอย่างอื่น[๒๖๐] เมื่อก่อนฟันของเรางดงามเหมือนกับกล้วยอ่อน เดี๋ยวนี้หักและเหลืองเหมือนข้าวเหนียวเพราะชรา พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ตรัสความจริงเป็นคำจริงแท้ ไม่แปรผันเป็นอย่างอื่น[๒๖๑] เมื่อก่อนเราพูดเสียงไพเราะเหมือนนกดุเหว่าที่เที่ยวหากิน อยู่ในไพรสณฑ์ใกล้ป่าใหญ่ เดี๋ยวนี้คำพูดของเราผิดพลาดไปทุก ๆ คำเพราะชรา พระดำรัสของพระพุทธเจ้า ผู้ตรัสความจริงเป็นคำจริงแท้ ไม่แปรผันเป็นอย่างอื่น
[๒๖๒] เมื่อก่อนคอของเรางดงามกลมเกลี้ยงเหมือนสังข์ที่ขัดดีแล้ว เดี๋ยวนี้งองุ้มลงเพราะชรา พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ตรัสความจริงเป็นคำจริงแท้ ไม่แปรผันเป็นอย่างอื่น[๒๖๓] เมื่อก่อนแขนทั้งสองของเรางดงามเปรียบดังกลอนที่กลม เดี๋ยวนี้ลีบคดดุจฝักแคฝอยเพราะชรา พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ตรัสความจริงเป็นคำจริงแท้ ไม่แปรผัน เป็นอย่างอื่น[๒๖๔] เมื่อก่อนมือทั้งสองของเราประดับด้วยแหวนทอง เกลี้ยงเกลา งดงาม เดี๋ยวนี้เป็นเหมือนเหง้ามันเพราะชรา พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ตรัสความจริงเป็นคำจริงแท้ ไม่ แปรผันเป็นอย่างอื่น[๒๖๕] เมื่อก่อนถันทั้งคู่ของเราเต่งตั่งกลมกลึงชิดสนิทกันและมีปลายงอนงดงาม
เดี๋ยวนี้กลับห้อยโทงเทงเหมือนถุงหนัง ใส่นํ้าเพราะชรา พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ตรัสความ จริงเป็นคำจริงแท้ ไม่แปรผันเป็นอย่างอื่น[๒๖๖] เมื่อก่อนกายของเราเกลี้ยงเกลางดงามเหมือนแผ่นทองที่ขัดดีแล้ว เดี๋ยวนี้สะพรั่งไปด้วยรอยย่นที่ละเอียดเพราะชรา พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ตรัสความจริงเป็นคำจริงแท้ ไม่แปรผันเป็นอย่างอื่น[๒๖๗] เมื่อก่อนขาอ่อนทั้งสองของเรางดงามเหมือนงวงช้าง เดี๋ยวนี้เป็นปุ่มเป็นปมเหมือนข้อไม้ไผ่เพราะชรา พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ตรัสความจริงเป็นคำจริงแท้ ไม่แปรผันเป็นอย่างอื่น
[๒๖๘] เมื่อก่อนแข้งทั้งสองของเราประดับด้วยกำไลทอง เกลี้ยง เกลา งดงาม เดี๋ยวนี้กลับเหี่ยวแห้งเหมือนต้นงาแห้ง เพราะชรา พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ตรัสความจริง เป็นคำจริงแท้ ไม่แปรผันเป็นอย่างอื่น[๒๖๙] เมื่อก่อนเท้าทั้งสองของเรางดงามเหมือนยัดด้วยปุยนุ่น เดี๋ยวนี้กลับแตกเป็นริ้วรอยงองุ้มดังเถาวัลย์เพราะชรา พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ตรัสความจริงเป็นคำจริงแท้ ไม่แปรผันเป็นอย่างอื่น[๒๗๐] ร่างกายของเรานี้มีเครื่องผูกยึดหย่อนยาน เป็นที่อยู่ แห่งทุกข์มากมาย ตกจากเครื่องลูบไล้ไป เป็นดุจเรือนที่ทรุดโทรม พระดำรัสของพระพุทธเจ้าผู้ตรัสความจริง เป็นคำจริงแท้ ไม่แปรผันเป็นอย่างอื่น
๒. โรหิณีเถรีคาถา
คาถาสุภาษิตของพระโรหิณีเถรี
(พระโรหิณีเถรีครั้นบรรลุอรหัตแล้วพิจารณาดูข้อปฏิบัติของตน ได้ นำคำโต้ตอบระหว่างตนกับพราหมณีผู้เป็นบิดาในครั้งที่ตนยังเป็นโสดาบันบุคคลมากล่าวเป็นอุทานคาถาเหล่านี้ ความว่าพราหมณ์ผู้เป็นบิดากล่าวว่า){๔๖๘}[๒๗๑] ดูก่อนแม่โรหิณีผู้เจริญ เจ้าฝันเพ้อถึงแต่สมณะ ตื่นขึ้นพร่ำถึงแต่สมณะ สรรเสริญแต่พวกสมณะ เจ้าเห็นจักเป็นสมณะเป็นแน่แท้
จบ ๑. อัมพปาลีเถรีคาถา