พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เปตวัตถุ · จูฬวรรค
๒. สานุวาสีเถรเปตวัตถุ
เล่ม ๒๖ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๑๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๑๐ ในจูฬวรรคมี ๔ ฉบับ
_______
๒. สาณวาสีเถรเปตวตฺถุ
๒. สานุวาสีเถรเปตวัตถุ
เรื่องเปรตญาติของพระสานุวาสีเถระ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เปตวัตถุ จูฬวรรค สานุวาสีเถรเปตวัตถุ (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๖ หน้า ๑๙๘–๒๐๑ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๖ หน้า ๒๓๒–๒๓๖
กุณฺฑินาคริโย เถโร สานวาสินิวาสิโก (๑)
โปฏฺฐปาโทติ นาเมน สมโณ ภาวิตินฺทฺริโย.
- ๑ฉ.ม. สาณวาสินิวาสิโก สี. สานุวาสินิวาสิโน
พระเถระชาวกุณฑินครรูปหนึ่งซึ่งอยู่ประจำที่ภูเขาสานะ
มีชื่อว่า โปฏฐปาทะ เป็นผู้สงบ อบรมอินทรีย์แล้ว
ตสฺส มาตา ปิตา ภาตา ทุคฺคตา ยมโลกิกา
ปาปกมฺมํ กริตฺวาน เปตโลกํ อิโต คตา.
มารดา บิดา พี่ชายของท่านตกยาก เกิดในยมโลก
เพราะทำกรรมชั่วไว้จึงไปเกิดในเปตโลก
เต ทุคฺคตา สูจิกฏฺฐา กิลนฺตา นคฺคิโน กิสา
อุตฺตสนฺตา (๑) มหตฺตาสา (๒) น เทสฺเสนฺติ กุรูริโน. (๓)
- ๑ก. โอตฺตปฺปนฺตา
- ๒สี. มหาตาสา
- ๓ก. กุรุทฺทิโน
เปรตเหล่านั้นตกยาก มีร่างกายเศร้าหมอง
อึดอัดด้วยของบูดเน่า ลำบากยิ่งนัก
เปลือยกาย ซูบผอม สะดุ้งหวาดเสียวมาก
ทำงานหนัก ไม่กล้าปรากฏตัว
ตสฺส ภาตา วิตริตฺวา นคฺโค เอกปเถกโก
จตุกุณฺฑิโก ภวิตฺวาน เถรสฺส ทสฺสยีตุมํ.
เปรตพี่ชายของท่านเพียงคนเดียวกล้าเปลือยกาย
คลานไปแสดงตนแก่พระเถระในทางเปลี่ยว
เถโร จามนสิกตฺวา (๑) ตุณฺหีภูโต อติกฺกมิ
โส จ วิญฺญาปยี เถรํ ภาตา เปตํ คโต (๒) อหํ.
- ๑ก. สามนสิกตฺวา
- ๒ฉ.ม. เปตคโต
ฝ่ายพระเถระก็ไม่ได้ใส่ใจถึง
เดินผ่านไปอย่างสงบ
เปรตนั้นจึงบอกให้พระเถระรู้ว่า
ข้าพเจ้าคือพี่ชายของท่าน ซึ่งไปเกิดในเปตโลก
มาตา ปิตา จ เต ภนฺเต ทุคฺคตา ยมโลกิกา
ปาปกมฺมํ กริตฺวาน เปตโลกํ อิโต คตา.
ท่านผู้เจริญ มารดาบิดาของท่านตกยาก เกิดในยมโลก
เพราะทำกรรมชั่วไว้จึงต้องไปเกิดในเปตโลก
เต ทุคฺคตา สูจิกฏฺฐา กิลนฺตา นคฺคิโน กิสา
อุตฺตสนฺตา มหตฺตาสา น ทสฺเสนฺติ กุรูริโน.
เปรตมารดาบิดาของท่านเหล่านั้นตกยาก มีร่างกายเศร้าหมอง
อึดอัดด้วยของบูดเน่า ลำบากยิ่งนัก
เปลือยกาย ซูบผอม สะดุ้ง หวาดเสียวมาก
ทำงานหนัก ไม่กล้าปรากฏตัว
อนุกมฺปสฺสุ การุณิโก ทตฺวา อนฺวาทิสาหิ โน
ตว ทินฺเนน ทาเนน ยาเปสฺสนฺติ กุรูริโนติ.
ขอท่านกรุณาอนุเคราะห์ให้ทานอุทิศส่วนกุศลให้พวกเรา
พวกเปรตที่ทำงานหนักจักเป็นอยู่ได้ด้วยทานที่ท่านให้แล้ว
เถโร จริตฺวา ปิณฺฑาย ภิกฺขู อญฺเญ จ ทฺวาทส
เอกชฺฌํ สนฺนิปตึสุ ภตฺตวิสฺสคฺคการณา. (๑)
- ๑ก. ภตฺตวิสฺสตฺตรณา
เถโร สพฺเพปิ (๑) เต อาห ยถา ลทฺธํ ททาถ เม
สงฺฆภตฺตํ กริสฺสามิ อนุกมฺปาย ญาตินํ.
- ๑ฉ.ม. สพฺเพว
นิยฺยาทยึสุ เถรสฺส เถโร สํฆํ นิมนฺตติ
ทตฺวา อนฺวาทิสิ เถโร ปิตุ มาตุ จ ภาตุโน
อิทํ เม ญาตีนํ โหตุ สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย.
ภิกษุเหล่านั้นจึงมอบถวายพระเถระ
พระเถระจึงนิมนต์สงฆ์มาแล้วถวายทาน
ครั้นถวายแล้วอุทิศส่วนกุศลให้ว่า
ขอผลทานนี้จงสำเร็จแก่ญาติทั้งหลาย
คือ มารดา บิดา และพี่ชายของเรา
ขอญาติทั้งหลายจงมีความสุขเถิด
สมนนฺตรานุทิฏฺเฐ โภชนํ อุปปชฺชถ
สุจึ ปณีตํ สมฺปนฺนํ อเนกรสพฺยญฺชนํ.
ในลำดับที่พระเถระอุทิศส่วนบุญให้นั้นเอง
โภชนะสะอาด ประณีต สมบูรณ์ พร้อมด้วยกับมีรสต่าง ๆ
ก็เกิดขึ้นแก่เปรตเหล่านั้น
ตโต อุทฺทสฺสตี ภาตา วณฺณวา พลวา สุขี
ปหูตํ โภชนํ ภนฺเต ปสฺส นคฺคมฺหเส มยํ
ตถา ภนฺเต ปรกฺกม ยถา วตฺถํ ลภามฺหเสติ.
หลังจากที่ได้ของกินนั้น
เปรตผู้เป็นพี่ชายมีผิวพรรณดี มีกำลัง
มีความสุข ก็มาแสดงตนกล่าวว่า
ท่านผู้เจริญ ดูเอาเถิด โภชนะมีมากมาย
แต่พวกเรายังเปลือยกายอยู่
ขอท่านจงพยายามที่จะให้พวกเราได้ผ้านุ่งผ้าห่มเถิด
เถโร สงฺการกูฏโต อุจฺจินิตฺวาน นนฺตเก (๑)
ปิโลติกํ ปฏํ กตฺวา สํเฆ จาตุทฺทิเส อทา
- ๑ก. ตนฺตเก
พระเถระเลือกเก็บผ้าเก่าจากกองขยะ
เย็บผ้าเก่าให้เป็นจีวร แล้วได้ถวายสงฆ์ผู้มาจากทิศทั้ง ๔
ทตฺวา อนฺวาทิสี เถโร ปิตุ มาตุ จ ภาตุโน
อิทํ เม ญาตีนํ โหตุ สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย.
ครั้นถวายแล้ว ได้อุทิศส่วนกุศลให้ว่า
ขอผลทานนี้จงสำเร็จแก่ญาติทั้งหลาย
คือ มารดา บิดา และพี่ชายของเรา
ขอญาติทั้งหลายจงมีความสุขเถิด
สมนนฺตรานุทิฏฺเฐ วตฺถานิ อุปปชฺชิสุํ (๑)
ตโต สุวตฺถวสโน เถรสฺส ทสฺสยีตุมํ.
- ๑ฉ.ม. อุทปชฺชิสุํ
ในขณะที่พระเถระอุทิศส่วนบุญให้นั่นเอง
ผ้าทั้งหลายก็เกิดมีแก่เปรตเหล่านั้น
หลังจากได้ผ้าแล้ว เปรตผู้เป็นพี่ชายนุ่งห่มผ้าสวยงาม
มีผิวพรรณดี มีกำลัง มีความสุข
ได้มาแสดงตนแก่พระเถระกล่าวว่า
(วณฺณวา พลวา สุขี (๑) ) ยาวตา นนฺทราชสฺส วิชิตสฺมึ ปฏิจฺฉทา
ตโต พหุตรา ภนฺเต วตฺถานิจฺฉาทนานิ โน.
- ๑( ) เอตฺถนฺตเร ปาโฐ ฉ.ม. โปฏฺฐเกสุ น ทิสฺสติ
ท่านผู้เจริญ ผ้านุ่งผ้าห่มของพวกเรา
มีมากกว่าผ้าที่มีในแคว้นของพระเจ้านันทราช
โกเสยฺยกมฺพลียานิ โขมกปฺปาสิกานิ จ
วิปุลา จ มหคฺฆา จ เตปากาเสวลมฺพเร.
คือ ผ้าไหม ผ้าขนสัตว์ ผ้าเปลือกไม้ และผ้าฝ้าย
ผ้าแม้เหล่านั้นเหลือเฟือและมีค่ามากห้อยอยู่ในอากาศนั่นเอง
เต มยํ ปริทหาม ยํ ยํ หิ มนโส ปิยํ
ตถา ภนฺเต ปรกฺกม ยถา เคหํ ลภามเสติ.
พวกเราเลือกนุ่งห่มเฉพาะผืนที่พอใจ
ขอท่านจงพยายามที่จะให้พวกเราได้บ้านเรือนเถิด
เถโร ปณฺณกุฏึ กตฺวา สํเฆ จาตุทฺทิเส อทา
ทตฺวา จ อุทฺทิสิ (๑) เถโร ปิตุ มาตุ จ ภาตุโน
อิทํ เม ญาตีนํ โหตุ สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย.
- ๑ทตฺวา อนฺวาทิสี
พระเถระสร้างกุฎีใบไม้แล้วได้ถวายสงฆ์ผู้มาจากทิศทั้ง ๔
ครั้นถวายแล้วได้อุทิศส่วนกุศลไปให้ว่า
ขอผลแห่งบุญนี้จงสำเร็จแก่ญาติทั้งหลาย
คือ มารดา บิดาและพี่ชายของเรา
ขอพวกญาติจงมีความสุขเถิด
สมนนฺตรานุทิฏฺเฐ ฆรานิ อุปปชฺชิสุัํัํัััััั ํ๑
กูฏาคารา นิเวสนา วิภตฺตา ภาคโส มิตา.
ในขณะที่พระเถระอุทิศส่วนบุญให้นั่นเอง
เรือนทั้งหลาย คือ ปราสาท และที่อยู่อาศัยอย่างอื่น
ซึ่งจัดสร้างไว้เป็นสัดส่วน ก็เกิดขึ้น
น มนุสฺเสสุ อีทิสา ยาทิสา โน ฆรา อิธ
อปิ ทิพฺเพสุ ยาทิสา ตาทิสา โน ฆรา อิธ.
เรือนในหมู่มนุษย์หาเป็นเช่นเรือนของพวกเราในเปตโลกนี้ไม่
เรือนของพวกเราในเปตโลกนี้เหมือนเรือนในหมู่เทพ
ททฺทลฺลมานา อาเภนฺติ สมนฺตา จตุโร ทิสา
ตถา ภนฺเต ปรกฺกมฺม ยถา ปานํ ลภามฺหเสติ.
เปล่งรัศมีรุ่งเรืองไปโดยรอบทั้ง ๔ ทิศ
ขอท่านจงพยายามที่จะให้พวกเราได้น้ำดื่มเถิด
เถโร กรกํ (๑) ปูเรตฺวา สํเฆ จาตุทฺทิเส อทา
ทตฺวา อนฺวาทิสี เถโร ปิตุ มาตุ จ ภาตุโน
อิทํ เม ญาตีนํ โหตุ สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย.
- ๑ฉ.ม. กรณํ
พระเถระจึงตักน้ำเต็มธมกรกแล้ว
ได้ถวายสงฆ์ซึ่งมาจากทิศทั้ง ๔
ครั้นถวายแล้วได้อุทิศส่วนกุศลให้ว่า
ขอผลทานนี้จงสำเร็จแก่พวกญาติของเรา
คือ มารดา บิดา และพี่ชาย
ขอพวกญาติของเราจงมีความสุขเถิด
สมนนฺตรานุทิฏฺเฐ ปานียํ อุปปชฺชถ
คมฺภีรา จตุรสฺสา จ โปกฺขรญฺโญ สุนิมฺมิตา.
ในขณะที่พระเถระอุทิศส่วนบุญให้นั่นเอง
น้ำดื่มก็เกิดขึ้นเป็นสระโบกขรณีมีรูปสี่เหลี่ยม ลึก
ซึ่งบุญกรรมจัดสร้างไว้ดีแล้ว
สีโตทกา สุปติตฺถา จ สีตา อปฺปฏิคนฺธิยา
ปทุมุปฺปลสญฺฉนฺนา วาริกิญฺชกฺขปูริตา.
มีน้ำเย็น มีท่าราบเรียบ เย็นสบาย
มีกลิ่นหอมหาที่เปรียบมิได้ ดารดาษด้วยดอกปทุมและอุบล
ผิวน้ำเต็มด้วยละอองเกสร
ตตฺถ นฺหาตฺวา ปิวิตฺวา จ เถรสฺส ปฏิทสฺสยุํ
ปหูตํ ปานียํ ภนฺเต ปาปา ทุกฺขผลนฺติ (๑) โน.
- ๑ฉ.ม. ปาทา ทุกฺขา ผลนฺติ โน
เปรตเหล่านั้นอาบและดื่มกินในสระนั้นแล้ว
แสดงตนแก่พระเถระ กล่าวว่า
ท่านผู้เจริญ น้ำดื่มของพวกเรามีมากเพียงพอแล้ว
บาปย่อมเผล็ดผลเป็นทุกข์แก่พวกเรา
อาหิณฺฑมานา ขญฺชาม สกฺขเร กุสกณฺฏเก
ตถา ภนฺเต ปรกฺกม ยถา ยานํ ลภามเสติ.
เมื่อพวกเราเที่ยวไป
ต้องเดินเขยกไปบนก้อนกรวดและหน่อหญ้าคา
ขอท่านจงพยายามที่จะให้พวกเราได้ยานเถิด
เถโร สิปาฏิกํ ลทฺธา สํเฆ จาตุทฺทิเส อทา
ทตฺวา อนฺวาทิสี เถโร ปิตุ มาตุ จ ภาตุโน
อิทํ เม ญาตีนํ โหตุ สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย.
พระเถระได้รองเท้าแล้ว ได้ถวายสงฆ์ผู้มาจากทิศทั้ง ๔
ครั้นถวายแล้วได้อุทิศส่วนกุศลให้ว่า
ขอผลทานนี้จงสำเร็จแก่พวกญาติ
คือ มารดา บิดา และพี่ชายของเรา
ขอพวกญาติของเราจงมีความสุขเถิด
สมนนฺตรานุทิฏฺเฐ เปตา รเถน มาคมุํ
อนุกมฺปิตมฺห ภทนฺเต ภตฺเตน ฉาทเนน จ.
ในขณะที่พระเถระอุทิศส่วนบุญให้นั้นเอง
เปรตทั้งหลายได้มาปรากฏพร้อมกับรถ
แล้วกล่าวว่า ท่านผู้เจริญ
พวกเราได้รับอนุเคราะห์ด้วยอาหาร ผ้านุ่งผ้าห่ม
ฆเรน ปานียทาเนน ยานทาเนน จูภยํ
มุนึ การุณิกํ โลเก ตํ ภนฺเต วนฺทิตุมาคตาติ.
สานุวาสีเถรเปตวตฺถุ (๑) ทุติยํ.
- ๑ฉ.ม. สาณวาสิเถรเปตวตฺถุ
บ้านเรือน ด้วยการให้น้ำดื่ม และยานทั้งสอง
เพราะฉะนั้น พวกเราจึงมาเพื่อไหว้ท่าน
ผู้เป็นมุนีมีความกรุณาในโลก
สานุวาสีเถรเปตวัตถุที่ ๒ จบ
จบ ๒. สานุวาสีเถรเปตวัตถุ