พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย อภิสมัยสังยุตต์ · กฬารขัตติยวรรค
๑๐. เจตนาสูตร ที่ ๓
เล่ม ๑๖ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๔๙–๑๕๐ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๐/๑๐ ในกฬารขัตติยวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย นิทานวรรค อภิสมัยสังยุตต์ กฬารขัตติยวรรค เจตนาสูตร ที่ ๓ (ฉบับหลวง เล่ม ๑๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๖)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๖ หน้า ๙๖–๙๘
๑๐. ตติยเจตนาสูตร
ว่าด้วยความเกิดและดับกองทุกข์ สูตรที่ ๓
{๑๔๙} [๔๐] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี ...
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุจงใจ กำหนดใจ และครุ่นคิดถึงสิ่งใด สิ่งนั้นย่อมเป็นอารัมมณปัจจัยเพื่อความตั้งอยู่แห่งวิญญาณ เมื่อมีอารัมมณปัจจัย ความตั้งมั่นแห่งวิญญาณจึงมี เมื่อ
วิญญาณนั้นตั้งมั่นแล้วเจริญขึ้นแล้ว ตัณหาจึงมี เมื่อมีตัณหา คติในการเวียนมาจึงมี เมื่อมีคติในการเวียนมา จุติและอุบัติจึงมี เมื่อมีจุติและอุบัติชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส และอุปายาสจึงมีต่อไปเป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมเกิดได้ด้วยอาการอย่างนี้
{๑๕๐} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่จงใจ ไม่กำหนดใจ แต่ยังครุ่นคิดถึงสิ่งใดสิ่งนั้นย่อมเป็นอารัมมณปัจจัยเพื่อความตั้งอยู่แห่งวิญญาณ เมื่อมีอารัมมณปัจจัยความตั้งมั่นแห่งวิญญาณจึงมี เมื่อวิญญาณนั้นตั้งมั่นแล้วเจริญขึ้นแล้ว ตัณหาจึงมี เมื่อมีตัณหา คติในการเวียนมาจึงมี เมื่อมีคติในการเวียนมา จุติและอุบัติจึงมี เมื่อมีจุติและอุบัติ ชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัสและอุปายาสจึงมีต่อไป เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมเกิดได้ด้วยอาการอย่างนี้
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุไม่จงใจ ไม่กำหนดใจ และไม่ครุ่นคิดถึง
สิ่งใด สิ่งนั้นก็ย่อมไม่เป็นอารัมมณปัจจัยเพื่อความตั้งอยู่แห่งวิญญาณ เมื่อ
ไม่มีอารัมมณปัจจัย ความตั้งมั่นแห่งวิญญาณจึงไม่มี เมื่อวิญญาณนั้นไม่ตั้งมั่นแล้ว ไม่เจริญขึ้นแล้ว ตัณหาจึงไม่มี เมื่อไม่มีตัณหา คติในการเวียนมาจึงไม่มี เมื่อไม่มีคติในการเวียนมา จุติและอุบัติจึงไม่มี เมื่อไม่มีจุติและอุบัติ ชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาสต่อไปจึงดับเป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนี้ย่อมดับได้ด้วยอาการอย่างนี้ (๑๐)
จบ กฬารขัตติยวรรคที่ ๔
รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. ภูตสูตร ๒. กฬารสูตร
๓. ญาณวัตถุสูตร ๔. ทุติยญาณวัตถุสูตร
๕. อวิชชาปัจจยสูตร ๖. ทุติยอวิชชาปัจจยสูตร
๗. นตุมหสูตร ๘. เจตนาสูตร
๙. ทุติยเจตนาสูตร ๑๐. ตติยเจตนาสูตร
๕. คหปติวรรค
๑. ปัญจเวรภยสูตร
ว่าด้วยภัยเวร ๕ ประการ
{๑๕๑}[๔๑] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ท่านอนาถบฺิณฑิก
คฤหบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดีผู้นั่งเรียบร้อยแล้วว่า
“ดูก่อนคฤหบดี เมื่อใดแล อริยสาวกมีภัยเวร ๕ ประการสงบแล้ว เป็นผู้ประกอบด้วยธรรมอันเป็นองค์แห่งการเข้าถึงกระแสนิพพาน ๔ อย่าง และเห็นแจ้งแทงตลอดดีแล้วซึ่งญายธรรม อันประเสริฐด้วยปัญญา เมื่อนั้น อริยสาวกนั้นเมื่อจำนงอยู่ ก็พึงพยากรณ์ตนด้วยตนเองได้ว่า ‘เราเป็นผู้มีนรกสิ้นแล้ว มีกำเนิดสัตว์ดิรัจฉานสิ้นแล้ว มีปิตติวิสัยสิ้นแล้ว มีอบาย ทุคติ
วินิบาตสิ้นแล้ว เราเป็นโสดาบันผู้มีอันไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า’
{๑๕๒} ภัยเวร ๕ ประการที่สงบแล้วเป็นไฉน คือ
(๑) บุคคลผู้ชอบฆ่าสัตว์ย่อมประสบภัยเวรอันใดซึ่งจะให้ผลในชาตินี้
บ้าง ในชาติหน้าบ้าง ย่อมเสวยทุกข์โทมนัสทางใจบ้าง เพราะ
ปาณาติบาตเป็นเหตุ ภัยเวรอันนั้นของอริยสาวกผู้เว้นขาดจาก
ปาณาติบาตสงบแล้วด้วยอาการอย่างนี้
- ๑ญายธรรม ธรรมที่สมเหตุสมผล ข้อปฏิบัติที่ถูกต้อง หมายถึงทั้งปฏิจสมุปบาทและอริยมรรค มีองค์ ๘ (สํ.นิ.อ.๘๓)
จบ ๑๐. เจตนาสูตร ที่ ๓