พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย อภิสมัยสังยุตต์ · คหบดีวรรค
๑. ปัญจเวรภยสูตร ที่ ๑
เล่ม ๑๖ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๕๑–๑๕๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๑๐ ในคหบดีวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย นิทานวรรค อภิสมัยสังยุตต์ คหบดีวรรค ปัญจเวรภยสูตร ที่ ๑ (ฉบับหลวง เล่ม ๑๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๖)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๖ หน้า ๙๘–๑๐๑
๕. คหปติวรรค
๑. ปัญจเวรภยสูตร
ว่าด้วยภัยเวร ๕ ประการ
{๑๕๑}[๔๑] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ท่านอนาถบฺิณฑิก
คฤหบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสกะท่านอนาถบิณฑิกคฤหบดีผู้นั่งเรียบร้อยแล้วว่า
“ดูก่อนคฤหบดี เมื่อใดแล อริยสาวกมีภัยเวร ๕ ประการสงบแล้ว เป็นผู้ประกอบด้วยธรรมอันเป็นองค์แห่งการเข้าถึงกระแสนิพพาน ๔ อย่าง และเห็นแจ้งแทงตลอดดีแล้วซึ่งญายธรรม อันประเสริฐด้วยปัญญา เมื่อนั้น อริยสาวกนั้นเมื่อจำนงอยู่ ก็พึงพยากรณ์ตนด้วยตนเองได้ว่า ‘เราเป็นผู้มีนรกสิ้นแล้ว มีกำเนิดสัตว์ดิรัจฉานสิ้นแล้ว มีปิตติวิสัยสิ้นแล้ว มีอบาย ทุคติ
วินิบาตสิ้นแล้ว เราเป็นโสดาบันผู้มีอันไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า’
{๑๕๒} ภัยเวร ๕ ประการที่สงบแล้วเป็นไฉน คือ
(๑) บุคคลผู้ชอบฆ่าสัตว์ย่อมประสบภัยเวรอันใดซึ่งจะให้ผลในชาตินี้
บ้าง ในชาติหน้าบ้าง ย่อมเสวยทุกข์โทมนัสทางใจบ้าง เพราะ
ปาณาติบาตเป็นเหตุ ภัยเวรอันนั้นของอริยสาวกผู้เว้นขาดจาก
ปาณาติบาตสงบแล้วด้วยอาการอย่างนี้
- ๑ญายธรรม ธรรมที่สมเหตุสมผล ข้อปฏิบัติที่ถูกต้อง หมายถึงทั้งปฏิจสมุปบาทและอริยมรรค มีองค์ ๘ (สํ.นิ.อ.๘๓)
(๒) บุคคลผู้ชอบลักทรัพย์ย่อมประสบภัยเวรอันใดซึ่งจะให้ผลในชาตินี้
บ้าง ในชาติหน้าบ้าง ย่อมเสวยทุกข์โทมนัสทางใจบ้าง เพราะ อทินนาทานเป็นเหตุภัยเวรอันนั้นของอริยสาวกผู้เว้นขาดจาก อทินนาทานสงบแล้ว ด้วยอาการอย่างนี้(๓) บุคคลผู้ชอบประพฤติผิดในกามย่อมประสบภัยเวรอันใดซึ่งจะให้ผล
ในชาตินี้บ้าง ในชาติหน้าบ้าง ย่อมเสวยทุกข์โทมนัสทางใจบ้าง
เพราะกาเมสุมิจฉาจารเป็นเหตุ ภัยเวรอันนั้นของอริยสาวกผู้เว้น
ขาดจากกาเมสุมิจฉาจารสงบแล้ว ด้วยอาการอย่างนี้
(๔) บุคคลผู้ชอบพูดเท็จย่อมประสบภัยเวรอันใดซึ่งจะให้ผลในชาตินี้
บ้าง ในชาติหน้าบ้าง ย่อมเสวยทุกข์โทมนัสทางใจบ้าง เพราะ
มุสาวาทเป็นเหตุ ภัยเวรอันนั้นของอริยสาวกผู้เว้นขาดจากมุสา
วาทสงบแล้วด้วยอาการอย่างนี้
(๕) บุคคลผู้ตั้งอยู่ในความประมาทเพราะดื่มนํ้าเมาคือสุราและเมรัย
ย่อมประสบภัยเวรอันใดซึ่งจะให้ผลในชาตินี้บ้าง ในชาติหน้าบ้าง
ย่อมเสวยทุกข์โทมนัสทางใจบ้าง เพราะดื่มนํ้าเมาคือสุราและเมรัย
อันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาทเป็นเหตุ ภัยเวรอันนั้นของ
อริยสาวกผู้เว้นขาดจากการดื่มนํ้าเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้ง
แห่งความประมาทสงบแล้ว ด้วยอาการอย่างนี้
ภัยเวรทั้ง ๕ ประการที่สงบแล้วอย่างนี้แล
{๑๕๓} อริยสาวกเป็นผู้ประกอบด้วยธรรมอันเป็นองค์แห่งการเข้าถึงกระแสนิพพาน ๔ อย่างเป็นไฉน คือ
(๑) อริยสาวกในธรรมวินัยนี้เป็นผู้ประกอบด้วยความเสื่อมใสอันไม่หวั่น
ไหวในพระพุทธเจ้าว่า ‘แม้เพราะเหตุนี้ ๆ พระผู้มีพระภาคเจ้า
พระองค์นั้นทรงเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้เองโดยชอบ ถึงพร้อมด้วย
วิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก ทรงเป็นสารถีฝึก
บุรุษที่ควรฝึกไม่มีผู้อื่นยิ่งกว่า ทรงเป็นศาสดาของเทวดาและ
มนุษย์ทั้งหลาย ทรงเป็นผู้เบิกบานแล้ว ทรงเป็นผู้จำแนกธรรม,
ดังนี้
๒) อริยสาวกเป็นผู้ประกอบด้วยความเสื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรมว่า ‘พระธรรมอันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสดีแล้ว อันผู้ได้บรรลุจะ
พึงเห็นเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามา
อันวิญณูชนพึงรู้เฉพาะตน’ ดังนี้
(๓) อริยสาวกเป็นผู้ประกอบด้วยความเสื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ว่า ‘พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้า ปฏิบัติดีแล้ว ปฏิบัติตรง
ปฏิบัติเป็นธรรม ปฏิบัติสมควร คือ คู่แห่งบุรุษ ๔ คู่ เป็นบุรุษบุคคล
๘ พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้านี้ควรแก่ของบูชา ควรแก่
ของต้อนรับ ควรแก่ของทำบุญ ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญ
ของชาวโลกที่ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า’
(๔) อริยสาวกเป็นผู้ประกอบด้วยศีลที่พระอริยเจ้าปรารถนา อันไม่ขาดไม่ทะลุ ไม่ต่าง ไม่พร้อย เป็นไท อันวิญณญูชนสรรเสริญ อัน
ตัณหาและทิฏฐิไม่ครอบงำได้ เป็นไปเพื่อสมาธิ
อริยสาวกเป็นผู้ประกอบด้วยธรรมอันเป็นองค์แห่งการเข้าถึงกระแส
นิพพาน ๔ อย่างนี้แล
{๑๕๔}ก็ญายธรรมอันประเสริฐที่อริยสาวกเห็นแจ้งแทงตลอดดีแล้วด้วยปัญญาเป็นไฉน คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ทำไว้ในใจโดยแยบคายซึ่งปฏิจจสมุปบาทเป็นอย่างดีว่า ‘เมื่อสิ่งนี้มี สิ่งนี้จึงมี เพราะสิ่งนี้เกิดขึ้น สิ่งนี้จึงเกิดขึ้นเมื่อสิ่งนี้ไม่มี สิ่งนี้จึงไม่มี เพราะสิ่งนี้ดับ สิ่งนี้จึงดับ ด้วยประการดังนี้ คือเพราะอวิชชาเป็นปัจจัย จึงมีสังขาร เพราะสังขารเป็นปัจจัย จึงมีวิญญาณ ...
เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนั่นย่อมเกิดมีได้ด้วยอาการอย่างนี้ อนึ่ง เพราะอวิชชานั่นแหละดับโดยไม่เหลือด้วยมรรคคือวิราคะ สังขารจึงดับ เพราะ
สังขารดับ วิญญาณจึงดับ ... เป็นอันว่ากองทุกข์ทั้งมวลนั่นย่อมดับ
ด้วยอาการอย่างนี้
ญายธรรมอันประเสริฐนี้อันอริยสาวกนั้นเห็นดีแล้วแทงตลอดดีแล้วด้วย
ปัญญา
{๑๕๕} เมื่อใดแล อริยสาวกมีภัยเวร ๕ ประการเหล่านี้สงบแล้ว เป็นผู้ประกอบด้วยธรรมอันเป็นองค์แห่งการเข้าถึงกระแสนิพพาน ๔ อย่างเหล่านี้ และเห็นแจ้งแทงตลอดดีแล้วซึ่งญายธรรมอันประเสริฐด้วยปัญญา เมื่อนั้น อริยสาวกนั้นเมื่อจำนงอยู่ก็พึงพยากรณ์ตนด้วยตนเองได้ว่า ‘เราเป็นผู้มีนรกสิ้นแล้ว มีกำเนิดสัตว์ดิรัจฉานสิ้นแล้ว มีปิตติวิสัยสิ้นแล้ว มีอบาย ทุคติ วินิบาตสิ้นแล้ว เราเป็นโสดาบันผู้มีอันไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า” (๑)
ทุติยปัญจเวรภยสูตร
ว่าด้วยภัยเวร ๕ ประการ สูตรที่ ๒
{๑๕๖} [๔๒] พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่พระนครสาวัตถี...
พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสดังนี้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแล
อริยสาวกมีภัยเวร ๕ ประการสงบแล้ว เป็นผู้ประกอบด้วยธรรมอันเป็นองค์แห่งการเข้าถึงกระแส ๔ อย่าง และเห็นดีแล้วแทงตลอดดีแล้วด้วยปัญญาซึ่งญายธรรมอย่างประเสริฐ เมื่อนั้น อริยสาวกนั้นเมื่อจำนงอยู่ก็พึงพยากรณ์ตนด้วยตนเองได้ว่า ‘เราเป็นผู้มีนรกสิ้นแล้ว มีกำเนิดสัตว์ดิรัจฉานสิ้นแล้วมีปิตติวิสัยสิ้นแล้ว มีอบาย ทุคติ วินิบาตสิ้นแล้ว เราเป็นโสดาบันผู้มีอันไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา เป็นผู้เที่ยงแท้ที่จะตรัสรู้ในภายหน้า,
{๑๕๗}ภัยเวร ๕ ประการสงบเป็นไฉน คือ
จบ ๑. ปัญจเวรภยสูตร ที่ ๑