พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สัจจสังยุต · โกฏิคามวรรค
วัชชีสูตร ที่ ๑
เล่ม ๑๙ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๖๙๘–๑๖๙๙ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๑๐ ในโกฏิคามวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค สัจจสังยุต โกฏิคามวรรค วัชชีสูตร ที่ ๑ (ฉบับหลวง เล่ม ๑๙ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๙ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๙)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๙ หน้า ๖๒๑–๖๒๒
๓. โกฏิคามวรรค
๑. ปฐมวัชชีสูตร
ว่าด้วยการตรัสรู้และไม่ตรัสรู้อริยสัจ ๔
{๑๖๙๘} [๑๐๙๑] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ โกฏิคาม ในแคว้นวัชชี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะไม่ตรัสรู้ เพราะไม่แทงตลอดอริยสัจ ๔ ทั้งเราทั้งเธอทั้งหลายจึงเวียนว่ายตายเกิดในสังสารวัฏนี้ตลอดกาลนานอย่างนี้ อริยสัจ ๔ คืออะไรบ้าง คือ เพราะไม่ตรัสรู้ เพราะไม่แทงตลอดทุกขอริยสัจ ๑ ทุกขสมุทยอริยสัจ ๑ ทุกขนิโรธอริยสัจ ๑ ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ ๑ ทั้งเราทั้งเธอทั้งหลายจึงเวียนว่ายตายเกิดในสังสารวัฏนี้ตลอดกาลนานอย่างนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทุกขอริยสัจทั้งเราทั้งเธอทั้งหลายตรัสรู้แล้ว แทงตลอดได้แล้ว ทุกขสมุทยอริยสัจ... ทุกขนิโรธอริยสัจ... ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ ทั้งเราทั้งเธอทั้งหลายตรัสรู้แล้ว แทงตลอดได้แล้ว ตัณหาในภพจึงขาดสูญแล้ว ตัณหาที่จะนำไปสู่ภพก็สิ้นแล้ว บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีกต่อไป”พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดา ครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์อื่นต่อไปอีกว่า
เพราะไม่เห็นอริยสัจ ๔ ตามความเป็นจริง {๑๖๙๙} เราและเธอทั้งหลายจึงได้เวียนว่ายไปในชาตินั้น ๆ ตลอดกาลนาน
อริยสัจ ๔ เหล่านี้เราและเธอทั้งหลายเห็นแล้ว ตัณหาที่จะนำไปสู่ภพจึงถูกถอนขึ้นได้แล้ว มูลแห่งทุกข์จึงถูกตัดขาดแล้ว บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีกต่อไป
๒. ทุติยวัชชีสูตร
ว่าด้วยการรู้ประจักษ์และไม่รู้ประจักษ์อริยสัจ ๔
{๑๗๐๐} [๑๐๙๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นจะสมมติว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะหรือสมมติว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์หาได้ไม่ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นยังทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะหรือประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ไม่ได้{๑๗๐๑} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นแลสมมติได้ว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะและสมมติได้ว่า เป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นย่อมทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะและประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้”พระผู้มีพระภาคเจ้าครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์อื่นต่อไปอีกว่า
สมณพราหมณ์เหล่าใดย่อมไม่ประจักษ์ซึ่งทุกข์ เหตุเกิดแห่งทุกข์ {๑๗๐๒} ความดับทุกข์ไม่มีเหลือโดยประการทั้งปวง และไม่ประจักษ์ซึ่งทางให้ถึงความสงบทุกข์ สมณพราหมณ์เหล่านั้นเสื่อมแล้วจากเจโตวิมุตติและปัญญาวิมุตติ ไม่อาจที่จะทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ ยังต้องเข้าถึงชาติและชราต่อไป
ส่วนสมณพราหมณ์เหล่าใดย่อมรู้ประจักษ์ซึ่งทุกข์ เหตุเกิดแห่งทุกข์ ความดับทุกข์ไม่มีเหลือโดยประการทั้งปวง
จบ วัชชีสูตร ที่ ๑