พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สัจจสังยุต · โกฏิคามวรรค
วัชชีสูตร ที่ ๒
เล่ม ๑๙ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๗๐๐–๑๗๐๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๑๐ ในโกฏิคามวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค สัจจสังยุต โกฏิคามวรรค วัชชีสูตร ที่ ๒ (ฉบับหลวง เล่ม ๑๙ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๙ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๙)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๙ หน้า ๖๒๒–๖๒๓
๒. ทุติยวัชชีสูตร
ว่าด้วยการรู้ประจักษ์และไม่รู้ประจักษ์อริยสัจ ๔
{๑๗๐๐} [๑๐๙๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดไม่รู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นจะสมมติว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะหรือสมมติว่าเป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์หาได้ไม่ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นยังทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะหรือประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ไม่ได้{๑๗๐๑} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ส่วนสมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งรู้ประจักษ์ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นแลสมมติได้ว่าเป็นสมณะในหมู่สมณะและสมมติได้ว่า เป็นพราหมณ์ในหมู่พราหมณ์ และท่านผู้มีอายุเหล่านั้นย่อมทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ของความเป็นสมณะและประโยชน์ของความเป็นพราหมณ์ด้วยปัญญาอันยิ่งเองในปัจจุบันเข้าถึงอยู่ได้”พระผู้มีพระภาคเจ้าครั้นตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว จึงได้ตรัสพระคาถาประพันธ์อื่นต่อไปอีกว่า
สมณพราหมณ์เหล่าใดย่อมไม่ประจักษ์ซึ่งทุกข์ เหตุเกิดแห่งทุกข์ {๑๗๐๒} ความดับทุกข์ไม่มีเหลือโดยประการทั้งปวง และไม่ประจักษ์ซึ่งทางให้ถึงความสงบทุกข์ สมณพราหมณ์เหล่านั้นเสื่อมแล้วจากเจโตวิมุตติและปัญญาวิมุตติ ไม่อาจที่จะทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ ยังต้องเข้าถึงชาติและชราต่อไป
ส่วนสมณพราหมณ์เหล่าใดย่อมรู้ประจักษ์ซึ่งทุกข์ เหตุเกิดแห่งทุกข์ ความดับทุกข์ไม่มีเหลือโดยประการทั้งปวง
และรู้ประจักษ์ซึ่งทางให้ถึงความสงบทุกข์ สมณพราหมณ์ เหล่านั้นถึงพร้อมแล้วด้วยเจโตวิมุตติและปัญญาวิมุตติอาจที่จะทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ ไม่ต้องเข้าถึงชาติและชราอีกต่อไป
๓. สัมมาสัมพุทธสูตร
ว่าด้วยความเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า
{๑๗๐๓} [๑๐๙๓] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสัจมี ๔ ประการนี้ ๔ ประการคืออะไรบ้าง คือ ทุกขอริยสัจ... ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ อริยสัจมี ๔ ประการนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะตรัสรู้อริยสัจ ๔ ประการนี้แลตามความเป็นจริงตถาคตเขาจึงกล่าวว่าเป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงทำความเพียรเพื่อรู้ตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ ... นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา”
๔. อรหันตสูตร
ว่าด้วยพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า
{๑๗๐๔} [๑๐๙๔] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี ...
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามีในอดีตกาลที่ตรัสรู้แล้วตามความเป็นจริง ทั้งหมดนั้นก็ตรัสรู้แล้วซึ่งอริยสัจ ๔ ตามความเป็นจริง ถึงพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าเหล่าใดเหล่าหนึ่งบรรดามีในอนาคตกาลที่จักตรัสรู้ตามความเป็นจริง ทั้งหมดนั้นก็จักตรัสรู้
จบ วัชชีสูตร ที่ ๒