พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย เทวตาสังยุต · ชราวรรค
๘. อุปปถสูตร
เล่ม ๑๕ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๗๒–๑๗๓ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๘/๑๐ ในชราวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สคาถวรรค เทวตาสังยุต ชราวรรค อุปปถสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๔ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๕)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๕ หน้า ๖๘–๖๙
๗. ตติยชนสูตร
ว่าด้วยเทวดาถามปัญหา ๔ ข้อ
{๑๗๐} [๕๗] เทวดาทูลถามว่า
อะไรทำให้คนเกิด อะไรของคนวิ่งพลานไป อะไรเวียนว่ายไปยังสงสาร อะไรเป็นเครื่องนำหน้าสัตว์นั้นไป{๑๗๑} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า
ตัณหาทำให้คนเกิด จิตของคนนั้นวิ่งพล่านไป สัตว์เวียนว่ายไปยังสงสาร กรรมเป็นเครื่องนำหน้าสัตว์นั้นไป
๘. อุปปถสูตร
ว่าด้วยเทวดาถามปัญหา ๔ ข้อ
{๑๗๒} [๕๘] เทวดาทูลถามว่า
อะไรบัณฑิตกล่าวว่าเป็นทางผิด อะไรสิ้นไปตามคืนและวัน อะไรเป็นมลทินของพรหมจรรย์ อะไรมิใช่นํ้าแต่เป็นเครื่องชำระล้าง{๑๗๓} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า
ราคะบัณฑิตกล่าวว่าเป็นทางผิด วัยสิ้นไปตามคืนและวัน หญิงเป็นมลทินของพรหมจรรย์ หมู่สัตว์นี้
- ๑เป็นทางผิด ในที่นี้หมายถึงไม่ใช่เป็นทางของผู้ไปสู่สุคติภูมิหรือลุถึงพระนิพพาน (สํ.ส.อ. ๙๑)
- ๒หญิงเป็นมลทินของพรหมจรรย์ หมายถึงว่ามลทินอื่น ๆ สามารถล้างชำระให้บริสุทธิ์สะอาดได้ แต่ผู้ประพฤติพรหมจรรย์ที่ยุ่งเกี่ยวกับหญิง ถูกหญิงทำให้มัวหมอง หรือตกอยู่ในอำนาจของหญิงแล้ว ไม่สามารถจะทำตนให้บริสุทธิ์ได้ ฉะนั้นหญิงจึงชื่อว่าเป็นมลทินของพรหมจรรย์ (สํ.ส.อ.๙๑)
ย่อมติดอยู่ในหญิงนี้ ตบะและพรหมจรรย์มิใช้น้ำ แต่เป็นเครื่องชำระล้าง
๙. ทุติยสูตร
ว่าด้วยเทวดาถามปัญหา ๓ ข้อ
{๑๗๔} [๕๙] เทวดาทูลถามว่า
อะไรเป็นเพื่อนของคน อะไรสั่งสอนคน และสัตว์ยินดีในอะไรจึงพ้นจากทุกข์ทั้งปวงได้{๑๗๕} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า
ศรัทธาเป็นเพื่อนของคน ปัญญาสั่งสอนคน สัตว์ผู้ยินดีในนิพพานย่อมพ้นจากทุกข์ทั้งปวงได้
๑๐. กวิสูตร
ว่าด้วยเทวดาลามปัญหา ๔ ข้อ
{๑๗๖} [๖๐] เทวดาทูลถามว่า
อะไรเป็นแดนเกิดของคาถา อะไรเป็นเครื่องปรากฏ ของคาถาเหล่านั้น คาถาอาศัยอะไร อะไรเป็นที่อาศัยของคาถา
- ๑ตบะและพรหมจรรย์ คำว่า ตบะ มีความหมายได้ ๔ อย่าง คือ (๑) อินทรียสังวร การสำรวมอินทรีย์ (๒) ธุดงคคุณ ข้อวัตรคีอองค์คุณเครื่องกำจัดกิเลส (๓) วิริยะ ความเพียรเครื่องเผาผลาญกิเลส (๔) ทุกกรกิริยา การข่มกิเลสด้วยการทรมานตนให้ลำบากของนักบวชภายนอกพระพุทธศาสนา ในที่นี้หมายถึง ๓ อย่างข้างต้น ยกเว้นทุกกรกิริยา ส่วนคำว่า พรหมจรรย์ ในที่นี้หมายถึงเมถุนวิรัติ คือการงดเว้นจากการเสพเมถุนธรรมหรือร่วมสังวาส (สํ.ส.อ. ๙๑)
จบ ๘. อุปปถสูตร