พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย มารสังยุต · ตติยวรรค
๔. สัตตวัสสสูตร
เล่ม ๑๕ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๙๖–๕๐๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๔/๕ ในตติยวรรคมี ๔ ฉบับ
<๔. สตฺตวสฺสานุพนฺธสุตฺต
๔. สัตตวัสสานุพันธสูตร
ว่าด้วยมารหาโอกาสทำลายพระพุทธเจ้าตลอด ๗ ปี
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สคาถวรรค มารสังยุต ตติยวรรค สัตตวัสสสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๕ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๕)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๑๕ หน้า ๑๔๗–๑๕๓ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๑๕ หน้า ๒๐๘–๒๑๐
เอวมฺเม สุตํ:- เอกํ สมยํ ภควา อุรุเวลายํ วิหรติ นชฺชา เนรญฺชราย ตีเร อชปาลนิโครฺเธ. เตน โข ปน สมเยน มาโร ปาปิมา สตฺต วสฺสานิ ภควนฺตํ อนุพนฺโธ โหติ โอตาราเปกฺโข โอตารํ อลภมาโน. อถ โข มาโร ปาปิมา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ
“โสกาวติณฺโณ นุ วนสฺมึ ฌายสิ
วิตฺตํ นุ ชีโน (๑) อุท ปตฺถยาโน
อาคุนฺนุ คามสฺมิมกาสิ กิญฺจิ
กสฺมา ชเนน น กโรสิ สกฺขึ
สกฺขี น สมฺปชฺชติ เกนจิ เต”ติ.
โสกสฺส มูลํ ปลิขาย สพฺพํ
อนาคุ ฌายามิ อโสจมาโน
เฉตฺวาน (๒) สพฺพํ ภวโลภชปฺปํ
อนาสโว ฌายามิ ปมตฺตพนฺธูติ.
ยํ วทนฺติ มมยิทนฺติ เย วทนฺติ มมนฺติ จ
เอตฺถ เจเต มโน อตฺถิ น เม สมณ โมกฺขสีติ.
ยํ วทนฺติ น ตํ มยฺหํ เย วทนฺติ น เต อหํ
เอวํ ปาปิม ชานาหิ น เม มคฺคมฺปิ ทกฺขสีติ.
สเจ มคฺคํ อนุพุทฺธํ เขมํ อมตคามินํ (๓)
อเปหิ คจฺฉ ตฺวเมเวโก (๔) กิมญฺญมนุสาสสีติ.
อมจฺจุเธยฺยํ ปุจฺฉนฺติ (๕) เย ชนา ปารคามิโน
เตสาหํ ปุฏฺโฐ อกฺขามิ ยํ สจฺจํ ตํ นิรูปธินฺติ.
เสยฺยถาปิ ภนฺเต คามสฺส วา นิคมสฺส วา อวิทูเร โปกฺขรณี, ตตฺรสฺส กกฺกฏโก. อถ โข ภนฺเต สมฺพหุลา กุมารกา วา กุมาริกาโย วา ตมฺหา คามา วา นิคมา วา นิกฺขมิตฺวา เยน สา โปกฺขรณี เตนุปสงฺกเมยฺยุํ, อุปสงฺกมิตฺวา ตํ กกฺกฏกํ อุทกา อุทฺธริตฺวา ถเล ปติฏฺฐเปยฺยุํ. ยํ ยเทว หิ โส ภนฺเต กกฺกฏโก อฬํ อภินินฺนาเมยฺย. ตํ ตเทว เต กุมารกา วา กุมาริกาโย วา กฏฺเฐน วา กฐลาย วา สญฺฉินฺเทยฺยุํ สมฺภญฺเชยฺยุํ สมฺปลิภญฺเชยฺยุํ, เอวํ หิ โส ภนฺเต กกฺกฏโก สพฺเพหิ อเฬหิ สญฺฉินฺเนหิ สมฺภคฺเคหิ สมฺปลิภคฺเคหิ อภพฺโพ ตํ โปกฺขรณึ ปน โอตริตุํ. เสยฺยถาปิ ปุพฺเพ (๖) เอวเมว โข ภนฺเต ยานิ กานิจิ วิสูกายิกานิ (๗) วิเสวิตานิ วิปฺผนฺทิตานิ, สพฺพานิ ตานิ ภควตา ปจฺฉินฺนานิ (๘) สมฺภคฺคานิ สมฺปลิภคฺคานิ, อภพฺโพทานาหํ ภนฺเต ปุน ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตุํ, ยทิทํ โอตาราเปกฺโขติ. อถ โข มาโร ปาปิมา ภควโต สนฺติเก อิมา นิพฺเพชนียา คาถาโย อภาสิ
“เมทวณฺณญฺจ ปาสาณํ วายโส อนุปริยคา
อเปตฺถ มุทุ วินฺเทม อปิ อสฺสาทนา สิยา.
อลทฺธา ตตฺถ อสฺสาทํ วายเสตฺโต อปกฺกเม
กาโกว เสลํ อาสชฺช นิพฺพิชฺชาเปม โคตมา”ติ.
- ๑ก. ชินฺโน
- ๒ก. เชตฺวาน
- ๓ก. อมตคามินึ
- ๔ก. ตฺวเมโก
- ๕ก. มุญฺจนฺติ
- ๖ฉ.ม. เสยฺยถาปิ ปุพฺเพติ ปาโฐ นตฺถิ
- ๗ก. วิสูกายิตานิ
- ๘ฉ.ม.อิ. สญฺฉินฺนานิ
ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่ต้นอชปาลนิโครธ ใกล้ฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ตำบลอุรุเวลา สมัยนั้น มารผู้มีบาปติดตามพระผู้มีพระภาค คอยหาโอกาสตลอด ๗ ปี ก็ยังไม่ได้โอกาสภายหลังมารผู้มีบาปเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึง ที่ประทับแล้ว ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคด้วยคาถาว่าท่านถูกความเศร้าโศกทับถมหรือ
จึงมาซบเซาอยู่ในป่าอย่างนี้
ท่านเสื่อมจากทรัพย์สมบัติหรือ
หรือว่ากำลังปรารถนาอะไรอยู่
ท่านได้ทำความเสียหายร้ายแรงอะไรไว้ในหมู่บ้านหรือ
เพราะเหตุไรท่านจึงไม่เป็นมิตรกับชนทั้งปวงเล่า
หรือว่าท่านเป็นมิตรกับใคร ๆ ไม่ได้
พระผู้มีพระภาคตรัสว่า
ท่านผู้เป็นเผ่าพันธุ์ของบุคคลผู้ประมาท
เราขุดรากของความเศร้าโศกได้หมดแล้ว
ไม่มีความเสียหาย ไม่เศร้าโศก เพ่งพินิจอยู่
เราตัดความติดแน่นคือความโลภในภพทั้งปวง
ไม่มีอาสวะ เพ่งพินิจอยู่
มารกราบทูลว่า
ชนเหล่าใดกล่าวถึงสิ่งใดว่า ‘นี้ของเรา’
ทั้งยังกล่าวว่า ‘ของเรา’
ถ้าใจของท่านยังฝังอยู่ในสิ่งนั้น
สมณะ ท่านก็จะไม่พ้นจากเราไปได้
พระผู้มีพระภาคตรัสว่า
ชนเหล่าใดกล่าวถึงสิ่งใด สิ่งนั้นไม่ใช่ของเรา
ชนเหล่าใดกล่าว ชนเหล่านั้นไม่ใช่เรา
มารผู้มีบาป ท่านจงรู้อย่างนี้
มารกราบทูลว่า
ถ้าท่านรู้จักทางอันปลอดภัย
เป็นที่ให้ถึงอมตะ ก็จงจากไปคนเดียวเถิด
จะต้องพร่ำสอนคนอื่นทำไมเล่า
พระผู้มีพระภาคตรัสว่า
ชนเหล่าใดเป็นผู้มุ่งไปสู่ฝั่ง
ชนเหล่านั้นย่อมถามถึงนิพพานอันมิใช่ที่อยู่ของมาร
เราถูกชนเหล่านั้นถามก็จักบอกเขาว่า
สิ่งใดเป็นความจริง สิ่งนั้นไม่มีอุปธิ
มารกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มีสระโบกขรณีในที่ไม่ไกลบ้านหรือ นิคม ในสระนั้นมีปูอยู่ ครั้งนั้น เด็กชายหรือเด็กหญิงจำนวนมากออกจากบ้านหรือ นิคมนั้นแล้ว เข้าไปยังสระโบกขรณีนั้น จับปูนั้นขึ้นจากน้ำวางไว้บนบก ปูนั้นก็ชูก้าม ทั้งสองออก เด็กชายหรือเด็กหญิงเหล่านั้นพึงริด พึงหัก พึงทำลายก้ามนั้นทุก ๆ ก้ามด้วยไม้หรือก้อนหิน ก็เมื่อเป็นอย่างนั้น ปูนั้นถูกริดก้าม ถูกหักก้าม ถูกทำลายก้ามหมดแล้ว ย่อมไม่อาจไต่ลงไปสู่สระโบกขรณีนั้นเหมือนแต่ก่อน ฉันใด อารมณ์ แม้ทุกชนิดอันเป็นวิสัยของมาร ที่ทำให้สัตว์เสพติด ทำให้สัตว์ดิ้นรน อารมณ์นั้น ทั้งหมดอันพระผู้มีพระภาคตัดรอน หักราน ย่ำยีหมดแล้ว บัดนี้ ข้าพระองค์ผู้ คอยหาโอกาส ย่อมไม่อาจเข้าไปใกล้พระผู้มีพระภาคได้อีก ฉันนั้น”
ครั้งนั้นแล มารผู้มีบาปได้ภาษิตคาถาอันเป็นที่ตั้งแห่งความเบื่อหน่ายเหล่านี้ ในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่ากาเห็นก้อนหินมีสีเหมือนมันข้น
จึงบินโฉบลงด้วยคิดว่า
‘เราพึงได้อาหารโอชะในที่นี้เป็นแน่’
ความยินดีพึงเกิดขึ้นโดยแท้
กาไม่ได้ความยินดีในที่นั้น
จึงโผบินไปจากที่นั้น ข้าแต่พระโคดม
ข้าพระองค์ ก็เหมือนกามาพบก้อนหิน ฉะนั้น
ขอจากไปก่อน
สัตตวัสสานุพันธสูตรที่ ๔ จบ
- ๑ดูเทียบคาถาข้อ ๑๕๕ หน้า ๑๙๘ ในเล่มนี้
๕. มารธีตุสุตฺต อถ โข มาโร ปาปิมา ภควโต สนฺติเก อิมา นิพฺเพชนียา คาถาโย ภาสิตฺวา (๑) ตมฺหา ฐานา อปกฺกมฺม ภควโต อวิทูเร ปฐวิยํ ปลฺลงฺเกน นิสีทิ ตุณฺหีภูโต มงฺกุภูโต ปตฺตกฺขนฺโธ อโธมุโข ปชฺฌายนฺโต อปฺปฏิภาโณ กฏฺเฐน ภูมึ วิลิขนฺโต. อถ โข ตณฺหา จ อรตี (๒) จ ราคา (๓) จ มารธีตโร เยน มาโร ปาปิมา เตนุปสงฺกมึสุ, อุปสงฺกมิตฺวา มารํ ปาปิมนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสึสุ
“เกนาสิ ทุมฺมโน ตาต ปุริสํ กํ นุ โสจสิ
มยํ ตํ ราคปาเสน อรญฺญมิว กุญฺชรํ
พนฺธิตฺวา อานยิสฺสาม วสโค เต ภวิสฺสตี”ติ.
อรหํ สุคโต โลเก น ราเคน สุวานโย
มารเธยฺยํ อติกฺกนฺโต ตสฺมา โสจามหํ ภุสนฺติ.
อถ โข ตณฺหา จ อรตี จ ราคา จ มารธีตโร เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ “ปาเท เต สมณ ปริจาเรมา”ติ. อถ โข ภควา น มนสากาสิ, ยถา ตํ อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย วิมุตฺโต.
อถ โข ตณฺหา จ อรตี จ ราคา จ มารธีตโร เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม เอวํ สมจินฺเตสุํ “อุจฺจาวจา โข ปุริสานํ อธิปฺปายา, ยนฺนูน มยํ เอกสตํ เอกสตํ กุมาริวณฺณสตํ อภินิมฺมิเนยฺยามา”ติ. อถ โข ตณฺหา จ อรตี จ ราา จ มารธีตโร เอกสตํ เอกสตํ กุมาริวณฺณสตํ อภินิมฺมินิตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ “ปาเท เต สมณ ปริจาเรมา”ติ. ตมฺปิ ภควา น มนสากาสิ, ยถา ตํ อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย วิมุตฺโต.
อถ โข ตณฺหา จ อรตี จ ราคา จ มารธีตโร เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม เอวํ สมจินฺเตสุํ “อุจฺจาวจา โข ปุริสานํ อธิปฺปายา, ยนฺนูน มยํ เอกสตํ เอกสตํ อวิชาตวณฺณสตํ อภินิมฺมิเนยฺยามา”ติ. อถ โข ตณฺหา จ อรตี จ ราคา จ มารธีตโร เอกสตํ เอกสตํ อวิชาตวณฺณสตํ อภินิมฺมินิตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ, อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ “ปาเท เต สมณ ปริจาเรมา”ติ. ตมฺปิ ภควา น มนสากาสิ, ยถา ตํ อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย วิมุตฺโต.
อถ โข ตณฺหา จ อรตี จ ราคา จ มารธีตโร เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม เอวํ สมจินฺเตสุํ “อุจฺจาวจา โข ปุริสานํ อธิปฺปายา, ยนฺนูน มยํ เอกสตํ เอกสตํ สกึ วิชาตวณฺณสตํ อภินิมฺ- มิเนยฺยามา”ติ. อถ โข ตณฺหา จ ฯเปฯ สกึ วิชาตวณฺณสตํ อภินิมฺมินิตฺวา เยน ภควา ฯเปฯ ยถา ตํ อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย วิมุตฺโต.
อถ โข ตณฺหา จ ฯเปฯ ทุวิชาตวณฺณสตํ อภินิมฺมินิตฺวา เยน ภควา ฯเปฯ ยถา ตํ อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย วิมุตฺโต. อถ โข ตณฺหา จ ฯเปฯ มชฺฌิมิตฺถีวณฺณสตํ อภินิมฺมิเนยฺยามาติ. อถ โข ตณฺหา จ ฯเปฯ มชฺฌิมิตฺถีวณฺณสตํ อภินิมฺมินิตฺวา เยน ภควา ฯเปฯ ยถา ตํ อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย วิมุตฺโต.
อถ โข ตณฺหา จ ฯเปฯ มหิตฺถีวณฺณสตํ อภินิมฺมิเนยฺยามาติ. อถ โข ตณฺหา จ ฯเปฯ มหิตฺถีวณฺณสตํ อภินิมฺมินิตฺวา เยน ภควา ฯเปฯ ยถา ตํ อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย วิมุตฺโต. อถ โข ตณฺหา จ อรตี จ ราคา จ มารธีตโร เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม เอตทโวจุํ “สจฺจํ กิร โน ปิตา อโวจ
‘อรหํ สุคโต โลเก น ราเคน สุวานโย
มารเธยฺยํ อติกฺกนฺโต ตสฺมา โสจามหํ ภุสนฺ”ติ.
ยญฺหิ มยํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา อวีตราคํ อิมินา อุปกฺกเมน อุปกฺกเมยฺยาม, หทยํ วาสฺส ผเลยฺย, อุณฺหํ วา โลหิตํ มุขโต อุคฺคจฺเฉยฺย, อุมฺมาทํ วา ปาปุเณยฺย จิตฺตกฺเขปํ (๔) วา. เสยฺยถาปิ ปน นโฬ หริโต ลุโต อุสฺสุสฺสติ วิสุสฺสติ มิลายติ. เอวเมว อุสฺสุสฺเสยฺย วิสุสฺเสยฺย มิลาเยยฺยาติ.
อถ โข ตณฺหา จ อรตี จ รคา จ มารธีตโร เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ, อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ เอกมนฺตํ ฐิตา โข ตณฺหา มารธีตา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ
“โสกาวติณฺโณ นุ วนสฺมึ ฌายสิ
วิตฺตํ นุ ชีโน อุท ปตฺถยาโน
อาคุนฺนุ คามสฺมิมกาสิ กิญฺจิ
กสฺมา ชเนน น กโรสิ สกฺขึ
สกฺขี น สมฺปชฺชติ เกนจิ เต”ติ.
อตฺถสฺส ปตฺตึ หทยสฺส สนฺตึ
เชตฺวาน เสนํ ปิยสาตรูปํ
เอกาหํ (๕) ฌายํ สุขมนุโพธฺยํ (๖)
ตสฺมา ชเนน น กโรมิ สกฺขึ
สกฺขี น สมฺปชฺชติ เกนจิ เมติ.
อถ โข อรตี มารธีตา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ
“กถํวิหารีพหุโลธ ภิกฺขุ
ปญฺโจฆติณฺโณ อตรีธ ฉฏฺฐํ
กถํ ฌายํ (๗) พหุลํ กามสญฺญา
ปริพาหิรา โหนฺติ อลทฺธ โย ตนฺ”ติ.
ปสฺสทฺธกาโย สุวิมุตฺตจิตฺโต
อสงฺขราโน สติมา อโนโก
อญฺญาย ธมฺมํ อวิตกฺกฌายี
น กุปฺปติ น สรติ น ถิโน.
เอวํวิหารีพหุโลธ ภิกฺขุ
ปญฺโจฆติณฺโณ อตรีธ ฉฏฺฐํ
เอวํ ฌายํ พหุลํ กามสญฺญา
ปริพาหิรา โหนฺติ อลทฺธ โย ตนฺติ.
อถ โข ราคา มารธีตา ภควตํ คาถาย อชฺฌภาสิ
อจฺเฉชฺช ตณฺหํ คณสงฺฆจารี (๘)
อทฺธา จริสฺสนฺติ พหู จ สทฺธา
พหุํ วตายํ ชนตํ อโนโก
อจฺเฉชฺช (๙) เนสฺสติ มจฺจุราชสฺส ปารนฺติ.
นยนฺติ เว มหาวีรา สทฺธมฺเมน ตถาคตา
ธมฺเมน นยมานานํ กา อุสฺสูยา (๑๐) วิชานตนฺ”ติ.
- ๑ฉ.ม.อิ. อภาสิตฺวา
- ๒ฉ.ม. อรติ
- ๓ฉ.ม. รคา
- ๔ก. จิตฺตวิกฺเขปํ
- ๕ฉ.ม. เอโกหํ
- ๖ฉ.ม. สุขมนุโพธึ
- ๗ฉ.ม.อิ. ฌายึ
- ๘ก. คณสงฺฆวารี
- ๙อิ. อจฺฉิชฺช
- ๑๐ฉ.ม.อิ. อุสูยา
๕. มารธีตุสูตร
ว่าด้วยธิดามาร
ครั้งนั้น มารผู้มีบาปครั้นกล่าวคาถาอันเป็นที่ตั้งแห่งความเบื่อหน่าย เหล่านี้ ในสำนักของพระผู้มีพระภาคแล้ว จึงหลีกจากที่นั้นไปนั่งขัดสมาธิที่พื้นดิน ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค เป็นผู้นิ่ง เก้อเขิน คอตก ก้มหน้า ซบเซา หมดปฏิภาณ ใช้ไม้เขี่ยพื้นดินอยู่
จบ ๔. สัตตวัสสสูตร