พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย มารสังยุต · ตติยวรรค
๔. สัตตวัสสสูตร
เล่ม ๑๕ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๙๖–๕๐๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๔/๕ ในตติยวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สคาถวรรค มารสังยุต ตติยวรรค สัตตวัสสสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๕ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๕)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๕ หน้า ๒๐๙–๒๑๒
{๔๙๔} ครั้งนั้นแล มารผู้มีใจบาปถือพิณมีสีเหลืองเหมือนลูกมะตูมสุก เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคาถาว่า
ข้าพเจ้าได้ค้นหาวิญญาณของโคธิกกุลบุตร ทั้งในทิศเบื้องบน ทั้งทิศเบื้องตํ่า ทั้งทิศขวาง ทั้งทิศใหญ่ ทั้งทิศเฉียงจนทั้วแล้ว ก็มิได้พบ โคธิกะนั้นไปอยู่ที่ไหน
{๔๙๕} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า
โคธิกะนั้นเป็นปราชญ์ สมบูรณ์ด้วยความเพียร มีปกติเพ่งพินิจ ยินดีแล้วในฌานทุกเมื่อ ประกอบความเพียรทั้งวันทั้งคืน ไม่มีความอาลัยในชีวิต ชนะเสนาของมัจจุราชได้แล้ว ไม่กลับมาเกิดอีก ถอนตัณหาพร้อมด้วยรากได้ปรินิพพานไปแล้ว
มารนั้นมีความเสียใจมากจนพิณพลัดตกจากรักแร้ เพราะเหตุนั้น มารนั้นยิ่งเสียใจหนักขึ้น ได้อันตรธานไป ณ ที่นั้นเอง
๔. สัตตวัสสานุพันธสูตร
ว่าด้วยมารติดตามทำลายพระพุทธเจ้ามา ๗ ปี
{๔๙๖} [๑๖๐] ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้
สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่ต้นอชปาลนิโครธ ริมฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ตำบลอุรุเวลา ก็สมัยนั้นแล มารผู้มีใจบาปติดตามพระผู้มีพระภาคเจ้าคอยหาช่องทางมาตลอด ๗ ปี ก็ยังไม่ได้ช่องทาง {๔๙๗} ภายหลังมารผู้มีใจบาปเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคาถาว่า
ท่านถูกความเศร้าโศกทับถมหรือไร จึงได้มาซบเซาอยู่ในป่าอย่างนี้ ท่านเสื่อมจากทรัพย์สมบัติมาหรือ หรือว่ากำลังปรารถนาอะไรอยู่ ท่านได้ทำความชั่วบางอย่างไว้ที่บ้านหรือ เหตุไรท่านจึงไม่ทำสันถวไมตรีกับชนทั้งปวงเล่า หรือว่าท่านถึงสันถวไมตรีกับใคร ๆ ไม่ได้{๔๙๘} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า
ดูก่อนมารผู้เป็นเผ่าพันธุ์ของบุคคลผู้ประมาทแล้ว เราขุดรากของความเศร้าโศกได้หมดแล้ว ไม่มีความชั่ว ไม่เศร้าโศก เพ่งพินิจอยู่ เราชนะตัณหาคือความโลภในภพ ทั้งปวง เป็นผู้ไม่มีอาสวะ เพ่งพินิจอยู่{๔๙๙} มารทูลต่อไปว่า
คนทั้งหลายกล่าวถึงสิ่งใดว่า ‘นี้เป็นของเรา’ และคนเหล่าใดกล่าวว่า ‘นี้เป็นเรา’ ถ้าใจของท่านยังฝังอยู่ในสิ่งและคนเหล่านั้น ท่านก็พ้นมือเราไปไม่ได้หรอก สมณะ
{๕๐๐} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า
คนทั้งหลายกล่าวถึงสิ่งใด สิ่งนั้นไม่มีแก่เรา คนเหล่าใดกล่าว คนเหล่านั้นก็ไม่ใช่เรา แน่ะมารผู้มีใจบาป ท่านจงรู้อย่างนี้ แม้ทางดำเนินของเราท่านก็จักไม่เห็น
{๕๐๑} มารทูลต่อไปว่า
ถ้าท่านตามจนรู้ทางอันปลอดภัยเป็นที่ไปสู่อมตมหานิพพานแล้ว ก็จงหลีกไปแต่ผู้เดียวสิ ทำไมต้องพรํ่าสอนผู้อื่นด้วยเล่า
{๕๐๒} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า
ชนเหล่าใดมุ่งไปสู่ฝั่ง ย่อมถึงฝังคือพระนิพพาน ซึ่งมิใช่เป็นช่องทางของมาร เราถูกชนเหล่านั้นถาม ก็จักบอกความจริงซึ่งไม่มีอุปธิแก่พวกเขา
{๕๐๓} มารทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เปรียบหมือนมีสระโบกขรณีอยู่ในที่ไม่ไกลหมู่บ้านหรือนิคม ในสระนั้นมีปูอยู่ตัวหนึ่ง ครั้งนั้น พวกเด็กชายหรือเด็กหญิงหลายคนออกจากหมู่บ้านหรือนิคมนั้นแล้วพากันไปถึงสระโบกขรณีนั้น แล้วช่วยกันจับปูนั้นขึ้นจากนํ้าวางไว้บนบก ก็ปูตัวนั้นยื่นก้ามใด ๆ ออกมา เด็ก ๆ เหล่านั้นก็คอยต่อยคอยทุบทำลายก้ามนั้น ๆ เสียทุกก้ามด้วยไม้หรือก้อนหิน ก็เมื่อเป็นอย่างนั้น ปูตัวนั้นมีก้ามที่ถูกเด็ดถูกต่อยถูกทุบทำลายหมดทุกก้ามแล้ว ย่อมไม่อาจไต่ลงไปสู่สระโบกขรณีนั้นเหมือนเมื่อก่อนอีกได้ ฉันใด อารมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งอันเป็นวิสัยของมาร ที่ทำให้สัตว์เสพติด ทำให้สัตว์ดิ้นรน อารมณ์นั้นทั้งหมดถูกพระผู้มีพระภาคเจ้าตัดรอนหักรานย่ำยีเสียหมดแล้ว บัดนี้ข้าพเจ้าผู้จ้องหาช่องทาง ไม่อาจเข้าไปใกล้พระผู้มีพระภาคเจ้าได้อีก ฉันนั้น”{๕๐๔} ครั้นแล้ว มารผู้มีใจบาปได้กล่าวคาถาอันแสดงถึงความท้อแท้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า
กาเห็นก้อนหินซึ่งมีสีเหมือนมันข้น จึงเวียนเจาะรอบ ๆ ด้วยหวังว่า ‘เราจะได้พบอาหารที่อ่อนนุ่ม จะพึงมีความชื่นใจในที่นี้บ้าง’ แต่เมื่อพยายามอยู่ก็ไม่ได้ความชื่นใจในที่นั้น จึงบินหลีกไป ข้าแต่พระโคดม ข้าพเจ้ามากระทบกับพระองค์ก็เหมือนกามากระทบกับศิลาฉะนั้น ขอหลีกไปก่อนละ
๕. มารธีตุสูตร
ว่าด้วยธิดาของพญามาร
[๑๖๑] ครั้งนั้นแล มารผู้มีใจบาปครั้นกล่าวคาถาอันแสดงถึงความท้อแท้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว จึงหลีกจากที่นั้นไปนั้งขัดสมาธิที่พื้นดิน ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาคเจ้า นิ่งเงียบ เก้อเขิน คอตก ก้มหน้า ซบเซา ไม่สดใส ใช้ไม้ขีดแผ่นดินอยู่{๕๐๕} ขณะนั้นแล ธิดาของพญามาร คือ นางตัณหา นางอรดี นางราคา พากันเข้าไปหาพญามารถึงที่อยู่ ครั้นแล้วได้ถามพญามารด้วยคาถาวา
ข้าแต่ท่านพ่อ ท่านพ่อมีความเสียใจด้วยเหตุไร หรือเศร้าโศกถึงผู้ชายคนไหน พวกหม่อมฉันจักเอาบ่วงคือ ราคะไปผูกผู้ชายคนนั้นเหมือนคนผูกช้างป่าแล้วจักนำมาถวาย เขาจักตกอยู่ในอำนาจของท่านพ่อ{๕๐๖} พญามารกล่าวว่า
ชายผู้นั้นเป็นพระอรหันต์ผู้ดำเนินไปดีแล้วในโลก เป็นผู้ที่ใคร ๆ ใช้ราคะนำไปไม่ได้ง่าย ๆ เป็นผู้ที่ก้าวล่วงบ่วงมารได้แล้ว เพราะฉะนั้น พ่อจึงเสียใจมาก
{๕๐๗} ครั้งนั้นแล ธิดาพญามาร คือ นางตัณหา นางอรดี นางราคา จึงพากันไปเข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าอย่างนี้ว่า “ข้าแต่พระสมณะ พวกหม่อมฉันขอถวายตัวเป็นบาทบริจาริกาของพระองค์”ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงใส่พระทัยถึงถ้อยคำของธิดาพญามารเหล่านั้น เพราะพระองค์ทรงน้อมพระทัยไปในความสิ้นอุปธิกิเลส อย่างเด็ดขาดแล้ว
จบ ๔. สัตตวัสสสูตร