พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย เทวปุตตสังยุต · วรรคที่ ๑
๕. ทามลิสูตร
เล่ม ๑๕ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๒๙–๒๓๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๑๐ ในวรรคที่ ๑มี ๔ ฉบับ
๕. ทามลิสุตฺต
๕. ทามลิสูตร
ว่าด้วยทามลิเทพบุตร
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สคาถวรรค เทวปุตตสังยุต วรรคที่ ๑ ทามลิสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๔ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๕)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๑๕ หน้า ๕๔–๕๕ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๑๕ หน้า ๙๐–๙๐
สาวตฺถิยํ. อถ โข ทามลิ เทวปุตฺโต อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺโณ เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ; เอกมนฺตํ ฐิโต โข ทามลิ เทวปุตฺโต ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ
“กรณียเมตํ พฺราหฺมเณน ปธานมกิลาสุนา
กามานํ วิปฺปหาเนน น เตนาสีสเต ภวนฺ”ติ.
นตฺถิ กิจฺจํ พฺราหฺมณสฺส [ทามลีติ ภควา]
กตกิจฺโจ หิ พฺราหฺมโณ.
ยาว น คาธํ ลภติ นทีสุ
อายูหติ สพฺพคตฺเตภิ ชนฺตุ
คาธญฺจ ลทฺธาน ถเล ฐิโต โย
นายูหตี ปารคโต หิ โหติ. (๑)
เอสูปมา ทามลิ พฺราหฺมณสฺส
ขีณาสวสฺส นิปกสฺส ฌายิโน
ปปฺปุยฺย ชาติมรณสฺส อนฺตํ
นายูหตี ปารคโต หิ โหตีติ.
- ๑ฉ.ม. โสว, สี.อิ. โสติ
เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
ครั้นเมื่อราตรีผ่านไป ทามลิเทพบุตรมีวรรณะงดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้ สว่างทั่วพระเชตวัน เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควรได้กล่าวคาถานี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่า
พราหมณ์ผู้ไม่เกียจคร้านพึงทำความเพียรนี้
เพราะละกามทั้งหลายได้ (และ) เพราะความเพียรนั้น
เขาจึงไม่หวังภพ
พระผู้มีพระภาคตรัสว่า
ทามลิเทพบุตร กิจไม่มีแก่พราหมณ์
เพราะพราหมณ์ทำกิจเสร็จแล้ว
ตราบใดบุคคลยังไม่ได้ท่าจอดในแม่น้ำทั้งหลาย
ตราบนั้นเขายังต้องเพียรด้วยตัวเองทุกอย่าง
แต่เมื่อได้ท่าจอดแล้ว ยืนอยู่บนบก
เขาเป็นผู้ถึงฝั่งแล้วจึงไม่ต้องเพียรอีก
ทามลิเทพบุตร นี้เป็นข้ออุปมาสำหรับพราหมณ์
ผู้สิ้นอาสวะแล้ว ผู้มีปัญญาเครื่องบริหาร ผู้มีฌาน
เพราะเขาถึงที่สุดแห่งชาติและมรณะ
เป็นผู้ถึงฝั่งแล้วจึงไม่ต้องเพียร
ทามลิสูตรที่ ๕ จบ
- ๑พราหมณ์ ในที่นี้หมายถึงพระขีณาสพ (สํ.ส.อ. ๑/๘๖/๑๐๐)
จบ ๕. ทามลิสูตร