arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย เทวปุตตสังยุต · วรรคที่ ๑

๗. ปัญจาลจัณฑสูตร

เล่ม ๑๕

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๓๖–๒๓๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๗/๑๐ ในวรรคที่ ๑มี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สคาถวรรค เทวปุตตสังยุต วรรคที่ ๑ ปัญจาลจัณฑสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๔ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๕)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๕ หน้า ๘๙–๙๐

หน้า ๘๙

{๒๓๔} กามทเทพบุตรกราบทูลว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า สิ่งที่ทำให้ ตั้งมั่นได้ยากก็คือจิต”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ชนเหล่าใดยินดีแล้วในความสงบแห่งอินทรีย์ ชนเหล่านั้นย่อมตั้งจิตที่ตั้งมั่นได้ยากใหัตั้งมั่นได้ ดูก่อนกามทะ พระอริยเจ้าทั้งหลายเหล่านั้นตัดเครือข่ายแห่งมัจจุได้แล้วจึงดำเนินไป{๒๓๕} กามทเทพบุตรกราบทูลว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า ทางที่ดำเนินไปได้ยากคือทางที่ไม่สม่ำเสมอ”

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ดูก่อนกามทะ พระอริยเจ้าทั้งหลายย่อมดำเนินไปได้แม้ในทางที่ไม่สมํ่าเสมอซึ่งดำเนินไปได้ยาก แต่ผู้มิใช่่พระอริยเจ้าย่อมบ่ายหัวทิ่มตกลงไปในทางอันไม่สมํ่าเสมอ ทางนั้นสมํ่าเสมอสำหรับพระอริยเจ้าทั้งหลาย เพราะว่าพระอริยเจ้าทั้งหลายเป็นผู้สมํ่าเสมอในทางที่ไม่สมํ่าเสมอ

๗. ปัญจาลจัณฑสูตร

ว่าด้วยผู้มีสติในที่คับแคบ

{๒๓๖} [๘๘] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ปัญจาลจัณฑเทพบุตรผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งได้กล่าวคาถานี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

มุนีใดเป็นผู้มีปัญญามาก เป็นผู้รู้ เป็นผู้ละมานะได้อย่างประเสริฐ ได้บรรลุฌานแล้ว มุนีนั้นชื่อว่าได้ประสบโอกาสในที่คับแคบหนอ

หน้า ๙๐

{๒๓๗} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ก็ชนเหล่าใดแม้อยูในที่คับแคบ แต่ยังได้สติเพื่อการบรรลุธรรมคือพระนิพพานอยู่ ชนเหล่านั้นชื่อว่ามีใจตั้งมั่นดีแล้วโดยชอบ

๘. ตายนสูตร

ว่าด้วยทรงรับรองตายนคาถาของตายนเทพบุตร

{๒๓๘} [๘๙] เรื่องเกิดขึ้นที่พระนครสาวัตถี

ครั้งนั้นแล เมื่อปฐมยามผ่านไปแล้ว ตายนเทพบุตรผู้เคยเป็นเจ้าลัทธิมาก่อน มีรัศมีงามยิ่งนัก ยังพระวิหารเชตวันให้สว่างไสวไปทั่วแล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้ว{๒๓๙}ได้กล่าวคาถาเหล่านี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

ท่านจงพยายามตัดกระแสตัณหา จงบรรเทากามเสียเถิดพราหมณ์ เพราะหากมุนีละกามไม่ได้ ก็เข้าถึงฌานไม่ได้

ถ้าบุคคลจะทำความเพียร พึงรีบทำความเพียรนั้นเข้าเถิด พึงบากบั่นทำความเพียรนั้นให้มั่นคงไว้ เพราะว่าการบรรพชาที่ปฏิบัติย่อหย่อน รังแต่จะโปรยธุลีกิเลสให้แปดเปื้อนหนักขึ้น

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ที่คับแคบ (สัมพาธะ) มี ๒ อย่าง คือ (๑) นีวรณสัมพาธะ ที่คับแคบคือนิวรณ์ ๕ (๒) กามคุณสัมพาธะ ที่คับแคบคือกามคุณ ๕ ในที่นี้หมายถึงนีวรณสัมพาธะ (สํ.ส.อ. ๑๐๒)
  2. ๒ผู้เคยเป็นเจ้าลัทธิมาก่อน หมายถึงเมื่อครั้งเป็นมนุษย์ได้เป็นศาสดาเจ้าลัทธิตามหลักทิฏฐิ ๖๒ แต่ที่มาเกิดในสวรรค์ได้ เพราะภายหลังเป็นกรรมวาทีแล้วสร้างกุศลกรรมต่าง ๆ (นัย สํ.ส.อ. ๑๐๓)